مجمع کشورهای صادرکننده گاز؛ فرصتی برای تقویت جایگاه ایران در بازار جهانی انرژی

به گزارش روز سه شنبه ایرنا، برگزاری هشتمین نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مسکو و حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در این اجلاس، بار دیگر توجه رسانه‌های داخلی و خارجی را به اهمیت دیپلماسی انرژی و نقش این مجمع در مناسبات اقتصادی و بین‌المللی جلب کرده است. در گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌ها، علاوه بر جایگاه راهبردی گاز طبیعی در تامین انرژی جهان، بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های این مجمع برای گسترش همکاری‌های اقتصادی، افزایش هماهنگی میان تولیدکنندگان و پیشبرد طرح‌های مشترک تاکید شده است.

در همین راستا، کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، حضور فعال هیات ایرانی در این اجلاس را با توجه به ذخایر گسترده انرژی کشور و نقش تهران در شکل‌گیری مجمع کشورهای صادرکننده گاز حائز اهمیت دانسته است. جلالی با اشاره به اینکه ایران از بنیانگذاران اصلی این مجمع بوده است، تاکید کرده که جایگاه کشور در این سازوکار همکاری، مشارکت فعال در تصمیم‌گیری‌ها و رایزنی‌های مرتبط با آینده بازار گاز را ضروری می‌کند.

مجمعی با سهم قابل توجه در بازار جهانی گاز

مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) یک سازمان بین‌دولتی است که با هدف فراهم کردن زمینه گفت‌وگو و همکاری میان کشورهای تولیدکننده و صادرکننده گاز طبیعی فعالیت می‌کند. این مجمع بستری برای بررسی تحولات بازار، چشم‌انداز عرضه و تقاضا، امنیت انرژی، توسعه تجارت گاز طبیعی مایع‌شده و نیازهای سرمایه‌گذاری در این صنعت فراهم می‌کند.

بر اساس آمارهای اعلام‌شده درباره اعضای این مجمع، ۱۲ کشور عضو اصلی آن در مجموع حدود ۷۰ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان را در اختیار دارند و سهم آنها از تولید تجاری گاز و صادرات جهانی این حامل انرژی به‌ترتیب حدود ۳۸ و ۴۲ درصد است. همچنین نزدیک به ۴۷ درصد صادرات گاز طبیعی مایع‌شده جهان به این کشورها اختصاص دارد. این ارقام نشان می‌دهد که همکاری میان اعضای مجمع می‌تواند در مباحث مرتبط با امنیت عرضه، توسعه زیرساخت‌ها و آینده تجارت گاز نقش قابل توجهی داشته باشد.

ایران، روسیه، قطر، الجزایر، نیجریه، ونزوئلا و امارات متحده عربی از جمله اعضای این مجمع هستند؛ کشورهایی که با برخورداری از منابع قابل توجه گاز، در بخش‌های مختلف زنجیره تولید، انتقال و صادرات این حامل انرژی فعالیت دارند.

نشست سران مجمع هر دو سال یک بار برگزار می‌شود و فرصتی برای تبادل دیدگاه میان رهبران کشورهای عضو درباره تحولات انرژی و سیاست‌های مرتبط با بازار گاز فراهم می‌آورد. هشتمین دوره این نشست در مسکو برگزار می‌شود؛ شهری که پیش‌تر نیز در سال ۲۰۱۳ میزبان دومین نشست سران این مجمع بوده است.

دیپلماسی انرژی؛ محور مهم حضور ایران

یکی از محورهای اصلی توجه رسانه‌های ایران به اجلاس مسکو، ظرفیت آن برای تقویت دیپلماسی انرژی کشور است. ایران با برخورداری از منابع گسترده گاز طبیعی، در کنار ضرورت توسعه ظرفیت تولید، به بازارهای صادراتی، زیرساخت‌های انتقال و همکاری‌های فنی و سرمایه‌گذاری نیاز دارد. از این منظر، حضور در مجمع کشورهای صادرکننده گاز می‌تواند بستری برای پیگیری هم‌زمان اهداف اقتصادی و دیپلماتیک تهران باشد.

کاظم جلالی حضور رئیس‌جمهور ایران در اجلاس مسکو را از منظر روابط دوجانبه تهران و مسکو نیز مهم دانسته است. به گفته وی، پزشکیان علاوه بر سخنرانی در نشست سران، با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار خواهد کرد و توسعه همکاری‌های دو کشور، از جمله در حوزه انرژی و طرح‌های مشترک، در دستور کار رایزنی‌ها قرار دارد.

جلالی همچنین به اهمیت پیشبرد کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب و طرح انتقال گاز روسیه از مسیر ایران اشاره کرده است؛ طرح‌هایی که در صورت دستیابی به توافق‌های اجرایی و فراهم شدن الزامات فنی و اقتصادی، می‌توانند زمینه‌های تازه‌ای برای همکاری منطقه‌ای ایجاد کنند.

در همین چارچوب، حمید بورد، سرپرست وزارت نفت ایران، نیز پیش از برگزاری اجلاس اعلام کرده بود که تهران درصدد گسترش همکاری با روسیه و دیگر اعضای مجمع در زمینه توسعه میادین گازی، مبادلات گاز و هماهنگی در سیاست‌های صادراتی است. او همچنین بر ضرورت توجه به حفاظت از زیرساخت‌های انرژی در شرایط جنگی و بررسی امکان گسترش مبادلات میان کشورهای عضو تاکید کرده بود.

از مبادلات گازی تا امنیت انرژی

یکی از موضوعات مهم در دستور کار کشورهای صادرکننده گاز، چگونگی تامین پایدار انرژی در شرایط تغییر الگوهای مصرف، تحولات ژئوپلیتیکی و افزایش اهمیت امنیت زیرساخت‌هاست. بازار جهانی گاز به عواملی همچون وضعیت اقتصاد جهانی، میزان تقاضا، ظرفیت تولید، توسعه پایانه‌های گاز طبیعی مایع‌شده و امکان انتقال گاز از طریق خطوط لوله وابستگی دارد.

در چنین شرایطی، همکاری میان کشورهای دارنده ذخایر بزرگ گاز می‌تواند به تبادل تجربه، تسهیل سرمایه‌گذاری و شناسایی فرصت‌های جدید تجاری کمک کند. توسعه مبادلات گازی نیز یکی از گزینه‌هایی است که می‌تواند در شرایط محدودیت‌های زیرساختی یا تفاوت میان مناطق تولید و مصرف، مورد توجه قرار گیرد.

برای ایران، پیگیری این موضوعات از آن جهت اهمیت دارد که برخورداری از منابع عظیم گازی به‌تنهایی برای افزایش سهم کشور در تجارت جهانی کافی نیست. توسعه میادین، تامین سرمایه و فناوری، تکمیل زیرساخت‌های انتقال، مدیریت مصرف داخلی و فراهم کردن امکان دسترسی پایدار به بازارهای هدف، از جمله عواملی هستند که بر ظرفیت صادراتی کشور تاثیر می‌گذارند.

از این رو، اهمیت حضور ایران در اجلاس مسکو را باید علاوه بر سطح سیاسی و دیپلماتیک، در امکان تبدیل گفت‌وگوهای بین‌دولتی به توافق‌های مشخص در حوزه تولید، انتقال، مبادلات و سرمایه‌گذاری نیز بررسی کرد.

همکاری با روسیه و فرصت‌های پیش‌رو

روابط انرژی ایران و روسیه یکی دیگر از محورهای برجسته در بازتاب رسانه‌ای اجلاس مسکو است. دو کشور از تولیدکنندگان بزرگ انرژی به شمار می‌روند و در حوزه‌هایی مانند توسعه میادین، همکاری شرکت‌های انرژی و مبادلات گازی ظرفیت‌هایی برای همکاری دارند.

با این حال، بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها مستلزم توافق بر سر جزئیات فنی و اقتصادی، تامین مالی، تعیین مسیرهای انتقال و مشخص شدن سازوکارهای اجرایی است. بنابراین، دیدارهای دوجانبه در حاشیه اجلاس می‌تواند فرصتی برای بررسی موانع و پیگیری توافق‌های پیشین باشد؛ هرچند دستیابی به نتایج عملی به تصمیم‌های بعدی و اجرای تعهدات طرفین بستگی خواهد داشت.

در سطح گسترده‌تر، همکاری میان اعضای مجمع می‌تواند به تقویت گفت‌وگو درباره منافع مشترک کشورهای صادرکننده گاز کمک کند. با این حال، تفاوت در ساختار بازارها، مسیرهای صادراتی، قراردادهای تجاری و اولویت‌های ملی اعضا به این معناست که هماهنگی در همه زمینه‌ها لزوما آسان نخواهد بود.

از ظرفیت‌های دیپلماتیک تا نتایج اقتصادی

بازتاب اهمیت اجلاس مسکو در رسانه‌های ایران نشان می‌دهد که این رویداد فراتر از یک نشست تشریفاتی، از منظر دیپلماسی انرژی و توسعه روابط اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است. برای تهران، این اجلاس فرصتی است تا ضمن طرح دیدگاه‌های خود درباره آینده بازار گاز، زمینه همکاری با کشورهای عضو و به‌ویژه روسیه را دنبال کند.

با این حال، ارزیابی نهایی دستاوردهای این حضور به نتایج عملی مذاکرات بستگی دارد. گسترش مبادلات گازی، پیشرفت طرح انتقال گاز روسیه از مسیر ایران، توسعه همکاری در میادین و جذب سرمایه‌گذاری، از جمله موضوعاتی هستند که تحقق آنها می‌تواند به تقویت جایگاه اقتصادی ایران در بخش انرژی کمک کند.

در مجموع، مجمع کشورهای صادرکننده گاز برای ایران بستری مهم در پیوند میان ظرفیت‌های انرژی و سیاست خارجی به شمار می‌رود. اهمیت این سازوکار زمانی بیش از پیش آشکار خواهد شد که رایزنی‌های سیاسی و توافق‌های اولیه به پروژه‌های اجرایی، افزایش همکاری‌های فنی و توسعه پایدار تجارت گاز منجر شوند.

به گزارش ایرنا، نشست سران کشورهای عضو مجمع کشورهای صادرکننده گاز هر ۲ سال یک بار برگزار می‌شود، نخستین نشست سران این مجمع در سال ۲۰۱۱ در دوحه قطر برگزار شد و پس از آن، مسکو در سال ۲۰۱۳، تهران در سال ۲۰۱۵، سانتاکروز بولیوی در سال ۲۰۱۷، مالابو گینه استوایی در سال ۲۰۱۹، دوحه در سال ۲۰۲۲ و الجزیره در سال ۲۰۲۴ میزبان دوره‌های بعدی این نشست بودند.

این مجمع همچنین از زمان تأسیس تاکنون ۲۷ نشست در سطح وزیران برگزار کرده است. الجزایر، بولیوی، مصر، گینه استوایی، ایران، لیبی، نیجریه، قطر، روسیه، ترینیداد و توباگو، امارات متحده عربی و ونزوئلا ۱۲ عضو اصلی این مجمع هستند. آنگولا، جمهوری آذربایجان، عراق، مالزی، موریتانی، موزامبیک، پرو و سنگال نیز کشورهای ناظر آن هستند.

بر اساس آمارهای اعلام‌شده، کشورهای عضو در مجموع حدود ۷۰ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان، ۳۸ درصد تولید تجاری گاز و ۴۲ درصد صادرات گاز جهان را در اختیار دارند. سهم این کشورها از صادرات گاز طبیعی مایع‌شده نیز حدود ۴۷ درصد برآورد شده است.