اثرگذاری جی‌ئی‌سی‌اف بر سیاست‌گذاری جهانی انرژی تقویت شود

هشتمین نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (جی‌ئی‌سی‌اف) در مسکو، فرصتی برای بررسی چشم‌انداز بازار جهانی گاز و تقویت همکاری میان کشورهای عضو فراهم می‌کند؛ نشستی که در شرایط تحولات ژئوپلیتیک، چالش‌های سرمایه‌گذاری و تغییر الگوهای تجارت انرژی، اهمیت همگرایی کشورهای تولیدکننده و صادرکننده گاز را بیش از پیش برجسته می‌سازد.

سید علی‌محمد موسوی، معاون امور بین‌الملل و بازرگانی وزارت نفت و نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجامع انرژی، با تأکید بر ضرورت تقویت جایگاه گاز طبیعی در سبد انرژی جهان معتقد است: مجمع کشورهای صادرکننده گاز برای ایفای نقشی مؤثرتر در معادلات انرژی، باید افزون بر تداوم گفت‌وگوهای سیاسی، بر توسعه همکاری‌های عملیاتی، تقویت ظرفیت تحلیل بازار، گسترش تعاملات فناورانه و حمایت از سرمایه‌گذاری پایدار تمرکز کند. از نگاه او، تأمین امنیت انرژی مستلزم تضمین امنیت عرضه و تقاضا، توجه به شرایط متفاوت کشورها در گذار انرژی و پرهیز از سیاسی‌سازی مناسبات انرژی است.

موسوی در بخش دوم گفت‌وگو با شبکه اطلاع‌رسانی نفت و انرژی (شانا) به ظرفیت‌های همکاری ایران و روسیه، مکمل‌بودن صادرات گاز از طریق خطوط لوله و ال‌ان‌جی و چالش‌های پیش‌روی صنعت گاز پرداخته و بر ضرورت تقویت همگرایی اعضای جی‌ئی‌سی‌اف برای ارتقای جایگاه بین‌المللی مجمع و گسترش همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه تأکید کرده است. این گفت‌وگو را در ادامه بخوانید.

آیا با گسترش تجارت ال‌ان‌جی، جایگاه صادرات گاز از طریق خطوط لوله تضعیف خواهد شد؟

توسعه تجارت ال‌ان‌جی یکی از تحولات مهم بازار جهانی گاز طی سال‌های اخیر بوده و انعطاف‌پذیری بیشتری در اتصال منابع عرضه به بازارهای مصرف ایجاد کرده است. بااین‌حال، تجارت گاز از طریق خطوط لوله همچنان در بسیاری از بازارهای منطقه‌ای، به‌ویژه در مناطقی که فاصله جغرافیایی میان تولیدکننده و مصرف‌کننده مناسب و تقاضای بلندمدت قابل اتکا وجود دارد، از مزیت‌های اقتصادی و عملیاتی برخوردار است.

درواقع، ال‌ان‌جی و خطوط لوله را نباید الزاماً دو الگوی کاملاً جایگزین یکدیگر دانست، بلکه این دو شیوه انتقال می‌توانند در چهارچوب ساختار متنوع تجارت جهانی گاز، نقش‌های مکمل ایفا کنند. انتخاب الگوی بهینه صادرات به عواملی همچون فاصله جغرافیایی، حجم و پایداری تقاضا، هزینه سرمایه‌گذاری، شرایط تأمین مالی، ریسک‌های ژئوپلیتیک و ویژگی‌های قراردادهای تجاری بستگی دارد.

نکته مهم این است که تنوع‌بخشی به مسیرها و شیوه‌های تجارت گاز می‌تواند به افزایش تاب‌آوری بازار، کاهش ریسک اختلال در عرضه و ارتقای امنیت انرژی کمک کند.

چه تصمیم‌هایی در بیست‌وهشتمین نشست وزارتی مجمع اتخاذ می‌شود؟

پیش از برگزاری هشتمین نشست سران، بیست‌وهشتمین نشست وزارتی مجمع کشورهای صادرکننده گاز روز ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۴ آبان ۱۴۰۵) در مسکو و به ریاست وزیر امور گاز نیجریه برگزار خواهد شد. نشست وزارتی از ارکان اصلی تصمیم‌گیری مجمع کشورهای صادرکننده گاز است و مسئولیت بررسی و تصویب موضوع‌های مرتبط با سیاست‌ها، برنامه‌ها و امور سازمانی مجمع را به‌ عهده دارد.

در این نشست، افزون‌بر بررسی موضوع‌های مرتبط با فعالیت‌های دبیرخانه و برنامه‌های همکاری اعضا، اسناد اصلی هشتمین نشست سران ازجمله دستورکار و پیش‌نویس بیانیه پایانی بررسی و نهایی‌سازی خواهد شد. به بیان دیگر، نشست وزارتی نقش مهمی در آماده‌سازی محتوایی و ایجاد هماهنگی میان اعضا برای برگزاری موفق نشست سران ایفا می‌کند.

حمید بورد، سرپرست وزارت نفت نیز در این نشست حضور خواهد داشت و دیدگاه‌ها و پیشنهادهای کشورمان را درباره اولویت‌های راهبردی مجمع مطرح خواهد کرد.

همکاری ایران و روسیه در حوزه گاز طبیعی چه جایگاهی در برنامه‌های این نشست خواهد داشت؟

جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه به‌عنوان دو کشور برخوردار از ذخایر قابل‌ توجه گاز طبیعی و از اعضای مؤسس و اثرگذار مجمع، ظرفیت‌های متنوعی برای توسعه همکاری‌های راهبردی در صنعت گاز دارند. این همکاری‌ها می‌تواند حوزه‌هایی مانند توسعه میدان‌ها، انتقال فناوری، خدمات فنی و مهندسی، تجارت گاز، بهینه‌سازی مصرف، توسعه زیرساخت‌های انتقال و همکاری‌های پژوهشی را در بر گیرد.

در چهارچوب دیپلماسی انرژی، تلاش می‌شود از فرصت برگزاری نشست مسکو برای پیگیری گفت‌وگوهای دوجانبه، بررسی پیشرفت تفاهم‌های موجود و شناسایی زمینه‌های جدید همکاری استفاده شود. البته باید توجه داشت که اجرایی‌شدن پروژه‌های مشترک مستلزم بررسی دقیق توجیه‌پذیری اقتصادی، الزام‌های فنی، چهارچوب‌های قراردادی، منابع تأمین مالی و ملاحظات مرتبط با بازارهای هدف است.

به‌طور کلی، نگاه ما به همکاری‌های انرژی با روسیه، مبتنی بر رویکردی بلندمدت، متوازن و تأمین منافع متقابل است.

انتظار می‌رود بیانیه پایانی هشتمین نشست سران بر چه محورهایی متمرکز باشد؟

بیانیه پایانی نشست سران از اسناد سیاسی و راهبردی مهم مجمع به شمار می‌رود و چهارچوب کلی دیدگاه‌ها و اولویت‌های مشترک کشورهای عضو را در قبال تحولات صنعت و بازار جهانی گاز منعکس می‌کند.

با توجه به نشست‌هایی که با حضور مقام‌های ارشد انرژی کشورهای عضو در زمینه تنظیم بیانیه پایانی نشست سران برگزار شده، انتظار می‌رود موضوع‌هایی مانند اهمیت گاز طبیعی در آینده انرژی جهان، ضرورت تأمین امنیت پایدار عرضه و تقاضا، حمایت از سرمایه‌گذاری در صنعت گاز، تقویت همکاری‌های فناورانه و توسعه ظرفیت‌های نهادی مجمع از محورهای مورد توجه این سند باشد.

همچنین، موضوع‌هایی مانند مقابله با چالش‌های ناشی از محدودیت‌های یک‌جانبه، تأکید بر حق حاکمیت کشورها بر منابع طبیعی، ارتقای امنیت زیرساخت‌های انرژی و ضرورت توجه به شرایط متفاوت کشورها در فرایند گذار انرژی به‌نوعی در بیانیه مطرح خواهد شد.

وزارت نفت تلاش کرده است در چهارچوب مذاکرات و اجماع میان اعضا، دیدگاه‌های خود را در این سند بازتاب دهد. البته محتوای نهایی بیانیه منوط به توافق همه کشورهای عضو و تصویب آن در سازوکارهای مربوط ازجمله نشست وزارتی و در نهایت نشست سران است.

از دیدگاه شما، چالش‌های مهم پیش‌روی مجمع در سال‌های آینده چیست؟

مجمع کشورهای صادرکننده گاز در سال‌های آینده با مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و راهبردی روبه‌رو خواهد بود که نحوه رویارویی با آن‌ها می‌تواند بر جایگاه این نهاد در نظام بین‌المللی انرژی تأثیرگذار باشد. نخستین چالش، ایجاد توازن میان ضرورت تأمین انرژی مورد نیاز جهان و سیاست‌های مرتبط با گذار انرژی است. در این زمینه، مجمع باید بتواند با اتکا به مطالعات معتبر و تحلیل‌های کارشناسی، نقش واقعی گاز طبیعی در تأمین امنیت انرژی و توسعه اقتصادی را تبیین کند.

چالش دوم، تأمین سرمایه مورد نیاز برای توسعه ظرفیت‌های تولید، انتقال و صادرات گاز است. در صورت کاهش سرمایه‌گذاری و افزایش عدم قطعیت در سیاست‌های انرژی، احتمال بروز شکاف میان عرضه و تقاضا در برخی بازارها افزایش خواهد یافت.

تحولات ژئوپلیتیک و گسترش محدودیت‌های تجاری، مالی و فناورانه سومین چالش است که می‌تواند بر توان توسعه صنعت گاز در کشورهای تولیدکننده تأثیر منفی بگذارد. چهارمین موضوع نیز ضرورت تقویت توانمندی‌های فناورانه، بهبود بهره‌وری، کاهش انتشار متان و توسعه روش‌های کم‌انتشار در تولید و مصرف گاز طبیعی است.

پاسخ مؤثر به این چالش‌ها مستلزم تقویت انسجام اعضا، توسعه همکاری‌های عملیاتی، ارتقای ظرفیت پژوهشی دبیرخانه و حضور فعال‌تر مجمع در فرایندهای تصمیم‌سازی بین‌المللی انرژی است.

برای افزایش اثربخشی مجمع، چه پیشنهادهایی می‌توان مطرح کرد؟

به اعتقاد ما، مجمع کشورهای صادرکننده گاز باید در کنار استمرار گفت‌وگوهای سیاسی در سطح سران و وزیران، بر توسعه سازوکارهای عملی همکاری نیز تمرکز بیشتری داشته باشد. در این زمینه، تقویت ظرفیت تحلیل بازار، توسعه پایگاه‌های اطلاعاتی مشترک، ارتقای کیفیت پیش‌بینی‌های بلندمدت عرضه و تقاضا و گسترش تعامل میان مراکز پژوهشی کشورهای عضو اهمیت بسیاری دارد.

همچنین، می‌توان همکاری‌های تخصصی در زمینه مدیریت و توسعه مخازن، فناوری‌های تولید و فرآورش گاز، کاهش انتشار متان، بهره‌وری انرژی و توسعه زیرساخت‌های صادراتی را گسترش داد.

موضوع دیگر، افزایش تعامل مجمع با نهادهای معتبر بین‌المللی انرژی و مشارکت مؤثرتر در گفت‌وگوهای جهانی درباره امنیت انرژی، سرمایه‌گذاری و گذار انرژی است. درمجموع، ایران از رویکردی حمایت می‌کند که ضمن حفظ ماهیت بین‌الدولی و مبتنی بر اجماع مجمع، ظرفیت آن را برای ارائه راهکارهای تخصصی، تسهیل همکاری‌های مشترک و تأثیرگذاری بر سیاست‌گذاری جهانی انرژی افزایش دهد.

انتظار شما از نتایج هشتمین نشست سران مجمع چیست؟

انتظار می‌رود برگزاری هشتمین نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز به تقویت همگرایی میان اعضا، ارتقای جایگاه بین‌المللی مجمع و شکل‌گیری درک مشترک نسبت به چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی صنعت گاز طبیعی منجر شود. امیدواریم این نشست بتواند پیام روشنی درباره ضرورت افزایش سهم گاز طبیعی در سبد انرژی جهان، اهمیت سرمایه‌گذاری پایدار، تأمین امنیت عرضه و تقاضا و ضرورت پرهیز از سیاسی‌سازی مناسبات انرژی به جامعه بین‌المللی منتقل کند.

همچنین، انتظار داریم گفت‌وگوهای دوجانبه و چندجانبه در حاشیه نشست، زمینه‌های جدیدی برای توسعه همکاری‌های اقتصادی، فنی، تجاری و سرمایه‌گذاری میان جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای عضو فراهم سازد. امیدواریم نشست مسکو، در بیست‌وپنجمین سالروز شکل‌گیری مجمع، نقطه عطف دیگری در مسیر تحکیم همکاری کشورهای صادرکننده گاز و ارتقای نقش این نهاد در تأمین امنیت و پایداری انرژی جهان باشد.

بخش نخست گفت‌وگو را اینجا بخوانید.