چرا رشد BNPL را نمی‌توان نشانه فقر دانست؟

به گزارش تجارت نیوز، گزارش «صنعت BNPL ایران به روایت اسنپ‌پی» که به تازگی توسط این شرکت منتشر شده نشان می‌دهد ارزش تراکنش‌های خرید اعتباری آنلاین در جهان از ۶۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ به ۳۶۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ رشدی که در بازارهای برخوردار از زیرساخت‌های گسترده کارت اعتباری نیز اتفاق افتاده و از تغییر نگاه مصرف‌کنندگان به مدیریت منابع مالی حکایت دارد.

خرید اقساطی در ذهنیت عمومی، گاهی با ناتوانی مالی و کاهش قدرت خرید پیوند خورده است. این برداشت، اگرچه ممکن است در برخی شرایط اقتصادی مصداق داشته باشد، اما توضیح کاملی برای رشد پرشتاب خدمات اعتباری در بازارهای جهانی نیست. نگاهی به روند توسعه سرویس‌های «الان بخر، بعدا پرداخت کن» (BNPL) نشان می‌دهد که استفاده از اعتبار در نقطه خرید، به‌تدریج از یک راهکار جایگزین برای افرادی که امکان پرداخت نقدی ندارند، به یکی از ابزارهای متداول مدیریت پرداخت در اقتصادهای مختلف تبدیل شده است.

بر اساس داده‌های گزارش «صنعت BNPL ایران به روایت اسنپ‌پی»، ارزش تراکنش‌های BNPL در خرده‌فروشی آنلاین جهان از ۶۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ به ۳۶۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است. به این ترتیب، بازار جهانی این خدمات طی شش سال تقریبا شش برابر شده است. این روند در سال‌های مختلف نیز قابل مشاهده است: ارزش تراکنش‌ها در سال ۲۰۲۰ به ۹۸ میلیارد دلار، در سال ۲۰۲۱ به ۱۵۹ میلیارد دلار و در سال ۲۰۲۲ به ۲۶۸ میلیارد دلار رسید. پس از آن نیز بازار به مسیر صعودی خود ادامه داد و در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به‌ترتیب ارقام ۳۱۶ و ۳۴۲ میلیارد دلار را ثبت کرد.

اهمیت این ارقام زمانی بیشتر مشخص می‌شود که سهم BNPL از کل خرده‌فروشی آنلاین جهان بررسی شود. این سهم از حدود ۲ درصد در سال ۲۰۱۹ به ۵ درصد در سال ۲۰۲۲ رسید و در همین سطح تا سال ۲۰۲۵ باقی ماند. در نگاه نخست، تثبیت سهم بازار طی چند سال ممکن است نشانه‌ای از توقف رشد به نظر برسد؛ اما گزارش اسنپ‌پی توضیح می‌دهد که بخشی از این تغییر به ادغام خدمات BNPL در کیف پول‌های دیجیتال و پلتفرم‌های خرید مربوط است. به بیان دیگر، اعتبار خرید به‌تدریج از یک محصول مستقل به قابلیتی در دل ابزارهای پرداخت روزمره تبدیل شده است.

نکته مهم‌تر آن است که این رشد در بازارهایی اتفاق افتاده که کارت اعتباری از پیش جایگاه تثبیت‌شده‌ای در نظام پرداخت آنها داشته است. بر اساس داده‌های همین گزارش، در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ درصد از ارزش خریدهای آنلاین جهان و ۲۴ درصد از خریدهای حضوری با کارت اعتباری انجام شده است. این سهم در آمریکای شمالی به‌ترتیب ۳۳ و ۴۱ درصد و در اروپا ۱۹ و ۱۸ درصد بوده است. بنابراین، گسترش BNPL را نمی‌توان صرفا واکنشی به فقدان ابزارهای اعتباری سنتی دانست. در بسیاری از بازارها، این خدمات در کنار کارت اعتباری رشد کرده‌اند و حتی بانک‌ها و صادرکنندگان کارت نیز به توسعه قابلیت‌های پرداخت اقساطی روی آورده‌اند.

این هم‌زمانی، نشانه‌ای از تغییر در منطق استفاده از اعتبار است. مصرف‌کننده لزوما به این دلیل سراغ پرداخت اقساطی نمی‌رود که توان پرداخت کل مبلغ خرید را ندارد؛ گاهی ترجیح می‌دهد زمان پرداخت را با زمان دریافت درآمد، هزینه‌های جاری و برنامه مالی خود هماهنگ کند. در چنین شرایطی، تقسیم مبلغ خرید به چند پرداخت کوتاه‌مدت می‌تواند به مدیریت جریان نقدی و حفظ انعطاف‌پذیری مالی کمک کند. اعتبار در این الگو، صرفا ابزاری برای تامین کسری منابع نیست؛ بلکه یکی از گزینه‌های مدیریت زمان پرداخت است.

واکنش بازیگران بزرگ صنعت پرداخت نیز این تحول را تایید می‌کند. طبق گزارش اسنپ‌پی، کیف پول‌هایی مانند اپل‌پی و گوگل‌پی، بانک‌ها و صادرکنندگان کارت، قابلیت‌های BNPL را به محصولات خود اضافه کرده‌اند. در برخی موارد، مشتری می‌تواند خرید انجام‌شده با کارت را پس از تراکنش به پرداخت اقساطی تبدیل کند. چنین روندی نشان می‌دهد که مرز میان کارت، کیف پول دیجیتال و خرید اعتباری در حال کم‌رنگ‌شدن است. اگر خرید اقساطی صرفا راهکاری برای جبران فقر یا ناتوانی مالی بود، دشوار می‌شد توضیح داد چرا بانک‌ها و بازیگران بزرگ نظام پرداخت نیز آن را به سبد خدمات خود اضافه می‌کنند.

البته رشد BNPL به معنای بی‌نیازی از ارزیابی توان بازپرداخت یا نبود ریسک بدهی نیست. اعتبار زمانی به ابزاری برای مدیریت بهتر منابع مالی تبدیل می‌شود که متناسب با توان بازپرداخت مصرف‌کننده ارائه شود و شرایط آن شفاف باشد. تفاوت میان استفاده سنجیده از اعتبار و انباشت بدهی، در همین نقطه قرار دارد.

گزارش اسنپ‌پی با اتکا به داده‌های Worldpay و Euromonitor، پیش‌بینی می‌کند ارزش تراکنش‌های BNPL در خرده‌فروشی آنلاین جهان تا سال ۲۰۳۰ به ۵۸۰ میلیارد دلار برسد. همچنین با احتساب تراکنش‌های BNPL درون کیف پول‌های دیجیتال، سهم این خدمات از خرده‌فروشی آنلاین جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲ درصد برآورد شده است؛ رقمی که نشان می‌دهد دامنه واقعی این روش پرداخت فراتر از بازار پلتفرم‌های مستقل BNPL است.

در نهایت، شاید مهم‌ترین نتیجه این روند آن باشد که اعتبار در اقتصاد دیجیتال امروز، بیش از گذشته به بخشی از تجربه خرید و مدیریت مالی مصرف‌کنندگان تبدیل شده است. رشد خرید اقساطی را نمی‌توان با یک متغیر، از جمله کاهش قدرت خرید، توضیح داد. آنچه داده‌های بازار جهانی نشان می‌دهند، شکل‌گیری تقاضایی گسترده برای انتخاب‌های متنوع‌تر در پرداخت است؛ تقاضایی که حتی در اقتصادهای برخوردار از نظام اعتباری توسعه‌یافته نیز رو به افزایش بوده است.