رونق بنزین ۱۲۶ هزار تومانی در سایه نگرانی از کیفیت سوخت

به گزارش نفت ما، بنزین سوپر وارداتی که قرار بود با ورود بخش خصوصی و استفاده از سازوکار بورس انرژی، بخشی از نیاز بازار به سوخت باکیفیت را تامین کند، حالا به یکی از پرحاشیه‌ترین معاملات فرآورده‌های نفتی تبدیل شده است.

بازاری که در کمتر از یک سال، هم افزایش نزدیک به ۷۰ درصدی قیمت را تجربه کرده و هم در آخرین عرضه‌های خود با پدیده‌ای معنادار رو به ‌رو شده است و آن تقاضایی است که از حجم بنزین عرضه ‌شده فراتر رفته است و به نظر می‌رسد دلیل خاصی برای این عطش وجود داشته باشد.

بررسی معاملات بورس انرژی نشان می‌دهد در حالی که نخستین عرضه‌ها با قیمت پایه ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان انجام می‌شد، نرخ پایه بنزین سوپر وارداتی شرکت پتروپالایش میرداماد صف (به عنوان تنها شرکت عرضه‌کننده بنزی سوپر در بورس انرژی) در مهرماه امسال به ۱۱۱ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی که با احتساب مالیات و کارمزد، قیمت نهایی هر لیتر را به حدود ۱۲۶ هزار تومان رسانده است.

ماجرا از کجا شروع شد؟ ماجرای ورود بنزین سوپر وارداتی به بورس انرژی به دوم آذرماه ۱۴۰۴ بازمی‌گردد؛ زمانی‌که برای نخستین بار ۳۰۰ هزار لیتر بنزین ویژه وارداتی با قیمت پایه هر لیتر ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان در رینگ داخلی بازار فرعی بورس انرژی عرضه شد. نخستین معامله با موفقیت انجام شد و تمام ۳۰۰ هزار لیتر عرضه ‌شده به فروش رسید. قیمت نهایی این محموله با احتساب مالیات و کارمزد به ۷۴ هزار و ۵۷۲ تومان رسید. فعالان بازار استقبال کامل از نخستین عرضه را به فال نیک گرفتند و آن را نشانه‌ای از ظرفیت بازار برای واردات و توزیع بنزین سوپر پنداشتند اما مسیر عرضه‌ها با فراز و فرودهای زیادی همراه شد.

در دی‌ ماه، قیمت پایه همچنان ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان بود و در عرضه چهاردهم دی، برای ۲۴۰ هزار لیتر بنزین سوپر، ۲۷۰ هزار لیتر تقاضا ثبت شد. قیمت نهایی نیز به ۷۴ هزار و ۵۷۲ تومان رسید.

با ورود به سال ۱۴۰۵، روند افزایش قیمت شتاب گرفت. در هشتم تیرماه، ۲۴۰ هزار لیتر بنزین سوپر وارداتی با قیمت پایه ۷۹ هزار و ۸۰۰ تومان عرضه شد؛ معامله‌ای که تنها ۱۲۰ هزار لیتر آن مورد تقاضا قرار گرفت. در ادامه، قیمت پایه در عرضه‌های ۲۹ تیر و ۱۴ مرداد به ۸۴ هزار و ۶۰۰ تومان رسید و در معاملات ۱۴ مرداد، قیمت نهایی هر لیتر با احتساب مالیات و کارمزد به ۹۵ هزار و ۸۷۹ تومان افزایش یافت.

این روند در شهریورماه نیز ادامه پیدا کرد. چهارم شهریور، قیمت پایه بنزین سوپر به ۸۹ هزار و ۷۰۰ تومان رسید و قیمت نهایی آن از مرز ۱۰۰ هزار تومان عبور کرد. در این مرحله، از ۲۴۰ هزار لیتر بنزین عرضه ‌شده، ۱۲۰ هزار لیتر تقاضا شد. به این ترتیب، در فاصله نخستین عرضه آذرماه تا شهریور ماه، قیمت پایه از ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان به ۸۹ هزار و ۷۰۰ تومان رسیده بود.

اما مهرماه نقطه عطف تازه‌ای در معاملات بنزین سوپر وارداتی بود. در نخستین روز مهر، ۲۴۰ هزار لیتر بنزین با قیمت پایه ۱۱۱ هزار تومان روی تابلو رفت که تنها ۱۲۰ هزار لیتر آن معامله شد. با این حال، در عرضه هشتم مهر، تمام ۲۴۰ هزار لیتر عرضه‌ شده تقاضا شد. در سیزدهم مهر نیز از ۱۲۸ هزار لیتر بنزین عرضه ‌شده، ۱۶۰ هزار لیتر تقاضا ثبت شد؛ یعنی تقاضا ۲۵ درصد بیشتر از حجم عرضه بود.

این روند در آخرین عرضه ثبت‌ شده در ۲۵ مهرماه نیز تکرار شد. در این روز، ۲۵۶ هزار لیتر بنزین سوپر وارداتی با قیمت پایه ۱۱۱ هزار تومان عرضه شد، اما حجم تقاضا به ۲۸۸ هزار لیتر رسید. به این ترتیب، تقاضا برای این محموله حدود ۱۲.۵ درصد بیشتر از میزان عرضه بود. قیمت نهایی بنزین نیز با احتساب مالیات و کارمزد به حدود ۱۲۶ هزار تومان رسید.

مقایسه معاملات نشان می‌دهد قیمت پایه بنزین سوپر وارداتی از ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان در نخستین عرضه آذرماه ۱۴۰۴ به ۱۱۱ هزار تومان در مهرماه ۱۴۰۵ رسیده است؛ افزایشی حدود ۶۹ درصدی که در کنار محدودیت عرضه و افزایش تقاضا، تصویر متفاوتی از بازار این فرآورده ترسیم می‌کند.

تقاضای بنزین سوپر؛ نتیجه کمبود کیفیت بنزین داخل! اما پرسش اصلی اینجاست که چه اتفاقی افتاده است که در ماه‌های ابتدایی، بخشی از بنزین عرضه ‌شده روی تابلو بدون مشتری باقی می‌ماند، اما در آخرین عرضه‌ها تقاضا از حجم موجود پیشی می‌گیرد؟ آیا این تغییر رفتار ناشی از افزایش نیاز خودروهای وارداتی و حساسیت بیشتر مالکان این خودروها به کیفیت سوخت است یا باید ریشه آن را در تحولات بازار بنزین و محدودیت دسترسی به سوخت باکیفیت جست‌وجو کرد؟

این درحالی است که طی ماه‌های اخیر خبرهای زیادی درخصوص آسیب‌های جدی به موتور خودروهای وارداتی به علت مصرف بنزین داخلی به گوش می‌رسید و مالکان خودرو علت این موضوع را ناسازگاری استاندارهای بنزین داخل با خودروهای وارداتی عنوان می‌کردند.

حسین موسوی، کارشناس بورس انرژی در گفت‌وگو با این رسانه، افزایش استقبال از بنزین سوپر وارداتی را حاصل مجموعه‌ای از عوامل می‌داند و معتقد است نمی‌توان این اتفاق را صرفاً به یک عامل نسبت داد.

به گفته او، در ماه‌های اخیر فضاسازی گسترده‌ای درباره قیمت بنزین سوپر شکل گرفته است؛ از انتشار نرخ‌های بالای ۱۰۰ هزار تومان برای بنزین ویژه گرفته تا اخبار مربوط به عرضه احتمالی بنزین سوپر تولید داخل با قیمت‌های جدید یعنی اظهارات کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی که به تازگی از قیمت پایه ۱۰۳ هزار تومان برای عرضه بنزین سوپر داخلی خبر داد.

موسوی با اشاره به مطرح ‌شدن برنامه عرضه بنزین سوپر تولید پالایشگاه‌های داخلی از مسیر بورس انرژی توضیح می‌دهد که حتی برای محصول پالایشگاه‌هایی مانند ستاره خلیج فارس، شازند و اصفهان نیز بحث کشف قیمت در سازوکار بازار سرمایه مطرح شده است؛ موضوعی که می‌تواند انتظارات قیمتی مصرف‌کنندگان را تغییر دهد.

با این حال، از نگاه این کارشناس، عامل مهم‌تر را باید در وضعیت کیفیت بنزین تولید داخل و نیاز بخشی از خودروها به سوخت باکیفیت‌تر جست‌وجو کرد. او معتقد است کیفیت پایین‌تر بنزین داخلی در مقایسه با نیاز برخی خودروها، به‌ ویژه خودروهای هیبریدی و پلاگین‌ هیبریدی و خودروهایی که حساسیت بیشتری به کیفیت سوخت دارند، زمینه استقبال از بنزین سوپر وارداتی را افزایش داده است.

موسوی تاکید می‌کند که افزایش تدریجی قیمت بنزین وارداتی نیز دلایل متعددی داشته است؛ از جمله هزینه‌های تامین و افزودن اکتان، هزینه مخازن، حمل‌ونقل از بنادر جنوبی به مقاصد مصرف و هزینه خواب سرمایه واردکننده. به گفته او، واردکننده در طول دوره فعالیت خود با هزینه‌هایی مواجه بوده که بر قیمت تمام‌شده محصول اثر گذاشته و در نهایت به افزایش پلکانی نرخ عرضه منجر شده است.

بازاری که هنوز از رقابت واقعی فاصله دارد با وجود افزایش تقاضا، یک نکته مهم در بررسی معاملات بنزین سوپر وارداتی نباید نادیده گرفته شود.

بر اساس توضیحات موسوی، در بخش قابل ‌توجهی از این معاملات، یک شرکت خریدار ثابت حضور داشته و بنزین خریداری ‌شده نیز از مسیر توزیع در تهران به بازار مصرف رسیده است. از سوی دیگر، عرضه‌های بورس انرژی صرفا در اختیار شرکت‌های دارای مجوز توزیع سوخت از شرکت ملی پالایش و پخش قرار دارد و مصرف ‌کنندگان عادی امکان خرید مستقیم از این معاملات را ندارند.

این مساله اهمیت زیادی دارد؛ چرا که ثبت تقاضای بالاتر از عرضه در بورس انرژی، به ‌تنهایی نمی‌تواند نشان ‌دهنده رقابت گسترده میان مصرف‌کنندگان نهایی باشد. برای ارزیابی واقعی میزان استقبال بازار، باید حجم فروش در جایگاه‌ها، تعداد خریداران، میزان مصرف و استمرار تقاضا نیز بررسی شود.

از وعده واردات بخش خصوصی تا آزمون شفافیت بازار آزادسازی واردات بنزین سوپر در آبان‌ ماه ۱۴۰۳ و ابلاغ شیوه‌ نامه تامین و توزیع این فرآورده در بهمن همان سال، قرار بود مسیر تازه‌ای برای حضور بخش خصوصی در تامین سوخت باکیفیت ایجاد کند. در اسفندماه ۱۴۰۳ نیز مدیرعامل وقت شرکت ملی پالایش و پخش از برنامه استفاده از ظرفیت بورس انرژی برای عرضه بنزین سوپر وارداتی خبر داده بود. بورس انرژی سرانجام در شهریور ۱۴۰۴ از آمادگی زیرساخت‌های خود برای انجام این معاملات خبر داد و در آذرماه همان سال نخستین محموله روی تابلو رفت.

پس از آن، در چهارم دی ‌ماه ۱۴۰۴، عرضه بنزین سوپر وارداتی به مصرف‌کنندگان تهرانی نیز از طریق پنج خودروی سوخت‌رسان سیار آغاز شد. در آن زمان، قیمت اعلام ‌شده برای هر لیتر ۸۰ هزار تومان بود و ۲۵۰ هزار تومان نیز به‌ عنوان هزینه خدمات دریافت می‌شد.

اکنون اما بنزین سوپر وارداتی در بورس انرژی با قیمت پایه ۱۱۱ هزار تومان معامله می‌شود و قیمت نهایی آن به حدود ۱۲۶ هزار تومان رسیده است؛ محصولی که با وجود افزایش قابل‌ توجه قیمت، در آخرین عرضه‌ها بیش از حجم موجود متقاضی داشته است.

اما آزمون اصلی این طرح نه صرفا فروش هر محموله در بورس انرژی، که پاسخ به چند پرسش اساسی است: چرا کیفیت بنزین تولید داخل پاسخگوی نیاز بخشی از خودروها نیست؟ چرا قیمت بنزین وارداتی در کمتر از یک سال چنین جهشی را تجربه کرده است؟ آیا امکان افزایش تعداد واردکنندگان و خریداران و شکل‌گیری رقابت واقعی وجود دارد؟ و مهم‌تر از همه، آیا مصرف ‌کننده نهایی می‌تواند با قیمت و دسترسی قابل ‌قبول به این سوخت دسترسی داشته باشد؟