روایت داده‌محور؛ تحول تازه در روایت رویدادهای ورزشی با کمک هوش مصنوعی

به گزارش تجارت نیوز، توسعه فناوری‌های تحلیل داده و هوش مصنوعی، به‌تدریج شیوه پوشش مسابقات ورزشی را از گزارش اتفاقات به سمت روایت رویدادها بر اساس اطلاعات آماری سوق داده است. یکی از نمونه‌های جدید این تحول در فوتبال آلمان و با همکاری سازمان لیگ فوتبال آلمان (DFL) و شرکت خدمات ابری آمازون (AWS) شکل گرفته است؛ پروژه‌ای که با عنوان Data Story Finder تلاش می‌کند داده‌های تولیدشده در مسابقات بوندس‌لیگا را به روایت‌های رسانه‌ای تبدیل کند.

بر اساس مطالعه موردی منتشرشده از سوی AWS در سال ۲۰۲۶، نسخه جدید این سامانه قادر است در هر مسابقه حدود ۲۰۰ میلیون نقطه داده را پردازش کند و طی یک فصل حدود ۲۵۰۰ روایت داده‌محور در اختیار تیم‌های رسانه‌ای قرار دهد. این اطلاعات از منابع مختلف، از جمله داده‌های موقعیت بازیکنان، سرعت و مسیر شوت‌ها، دقت پاس‌ها و شاخص‌های عملکردی استخراج می‌شوند.

هدف این سامانه علاوه بر نمایش آمار مسابقه، شناسایی اتفاقاتی است که می‌توانند به یک داستان خبری یا تحلیلی تبدیل شوند. برای مثال، ممکن است یک بازیکن در جریان مسابقه رکوردی ثبت کند که در نگاه نخست از دید گزارشگر پنهان بماند؛ اما سامانه با مقایسه عملکرد او با داده‌های تاریخی، اهمیت این اتفاق را شناسایی و برای استفاده در گزارش زنده پیشنهاد کند.

یکی از نمونه‌های مطرح‌شده در گزارش AWS به گل هری کین در مسابقه بایرن مونیخ مقابل اشتوتگارت مربوط است. این بازیکن از فاصله ۲۴.۸ متری و با شوتی به سرعت ۱۲۸ کیلومتر بر ساعت گلزنی کرد. سامانه با تحلیل داده‌های موقعیت و ویژگی‌های شوت، احتمال گل شدن این موقعیت را حدود سه درصد برآورد کرد. چنین اطلاعاتی به گزارشگر امکان می‌دهد به جای اعلام صرف گل، درباره دشواری و ویژگی فنی آن نیز روایت دقیق‌تری ارائه کند.

بر اساس همین مطالعه موردی، استفاده از ابزارهای جدید در فرایند تولید محتوای رسانه‌ای بوندس‌لیگا حدود ۲۰ درصد بهره‌وری تیم‌های تحریریه را افزایش داده است. همچنین این سامانه در طول فصل حدود ۲۵۰۰ روایت قابل استفاده تولید می‌کند. این آمار از سوی AWS منتشر شده و باید آن را در چارچوب ارزیابی ارائه‌شده توسط توسعه‌دهنده فناوری در نظر گرفت.

از آمار مسابقه تا روایت اقتصادی

اهمیت این تحول علاوه بر گزارشگری و تحلیل فنی مسابقات، این است که روایت داده‌محور می‌تواند به ابزاری برای توسعه کسب‌وکار ورزشی تبدیل شود. زمانی که اطلاعات مربوط به عملکرد بازیکنان، رفتار هواداران، فروش بلیت و میزان تعامل مخاطبان در پلتفرم‌های دیجیتال به شکل منسجم تحلیل شود، امکان تولید محصولات رسانه‌ای و تجاری جدید فراهم خواهد شد.

برای مثال، رسانه‌های ورزشی می‌توانند گزارش‌های اختصاصی مبتنی بر داده، نمودارهای تعاملی، داشبوردهای آماری و محتوای اشتراکی تولید کنند. این محصولات علاوه بر مخاطبان عمومی، برای شرکت‌های بازاریابی، باشگاه‌ها، تحلیلگران و سرمایه‌گذاران ورزشی نیز ارزش اطلاعاتی دارند.

از سوی دیگر، باشگاه‌ها می‌توانند با استفاده از اطلاعات مربوط به رفتار هواداران و میزان تعامل آنها با محتوا، شناخت دقیق‌تری از مشتریان خود به دست آورند. این شناخت در طراحی کمپین‌های تبلیغاتی، قیمت‌گذاری خدمات، فروش بلیت و مذاکره با حامیان مالی کاربرد دارد.

در این میان، داده‌های مربوط به بازدید و تعامل مخاطبان می‌تواند به رسانه‌ها و باشگاه‌ها کمک کند عملکرد کمپین‌های تبلیغاتی و قراردادهای اسپانسری را با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری ارزیابی کنند. به این ترتیب، روایت داده‌محور از یک ابزار محتوایی به بخشی از زیرساخت بازاریابی و تجاری‌سازی ورزش تبدیل می‌شود.

تجربه رسانه‌های بین‌المللی

استفاده از داده برای روایت مسابقات، پیش از توسعه ابزارهای جدید هوش مصنوعی نیز در رسانه‌های بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته بود. روزنامه نیویورک‌تایمز در جریان جام جهانی ۲۰۱۴ با استفاده از تصویرسازی اطلاعات و داده‌های عملکردی بازیکنان، گزارش‌هایی تعاملی درباره مسابقات و عملکرد ستاره‌های فوتبال منتشر کرد.

در این شیوه، مخاطب تنها خواننده یک گزارش نبود، بلکه می‌توانست با مشاهده نمودارها و اطلاعات تصویری، مسیر حرکت بازیکنان، موقعیت شوت‌ها و تفاوت عملکرد فوتبالیست‌ها را بررسی کند. این تجربه نشان داد ترکیب روزنامه‌نگاری، طراحی اطلاعات و تحلیل آماری می‌تواند شیوه ارتباط رسانه با مخاطب را تغییر دهد.

در سال‌های بعد نیز شاخص‌هایی مانند گل‌های مورد انتظار (xG)، پاس‌های کلیدی، میزان پیشروی توپ و نقشه حرارتی بازیکنان به ابزارهای متداول در پوشش رسانه‌ای فوتبال تبدیل شدند. این شاخص‌ها امکان بررسی ابعاد پنهان عملکرد تیم‌ها و بازیکنان را فراهم می‌کنند و زمینه تولید گزارش‌هایی فراتر از نتیجه نهایی مسابقه را به وجود می‌آورند.

ظرفیت اقتصادی این تحول در ایران

توسعه روایت داده‌محور در ورزش ایران نیز می‌تواند فرصت‌هایی برای رسانه‌ها و باشگاه‌ها ایجاد کند. بررسی عملکرد اقتصادی باشگاه‌ها، مقایسه هزینه‌های نقل‌وانتقالات، تحلیل درآمد حاصل از فروش بلیت، ارزیابی تعامل هواداران در شبکه‌های اجتماعی و بررسی عملکرد قراردادهای تبلیغاتی، از جمله موضوعاتی هستند که قابلیت تبدیل شدن به گزارش‌های داده‌محور را دارند.

با این حال، نبود پایگاه‌های اطلاعاتی یکپارچه، محدودیت دسترسی به صورت‌های مالی باشگاه‌ها و پراکندگی اطلاعات تجاری، از موانع توسعه این حوزه محسوب می‌شوند. برای عبور از این محدودیت‌ها، استفاده از داده‌های رسمی فدراسیون‌ها، اطلاعات بازار سرمایه، آمار پلتفرم‌های دیجیتال، پیمایش هواداران و مصاحبه با فعالان صنعت ورزش می‌تواند بخشی از نیاز اطلاعاتی رسانه‌ها را تامین کند.

نکته مهم آن است که استفاده از هوش مصنوعی به‌تنهایی تضمین‌کننده صحت روایت نیست، بلکه اعتبار داده‌ها، شفافیت روش تحلیل، بررسی منابع و تفکیک رابطه آماری از رابطه علت و معلولی همچنان از الزامات روزنامه‌نگاری داده‌محور است.

در مجموع، تجربه بوندس‌لیگا نشان می‌دهد داده‌های ورزشی ظرفیت تبدیل شدن به یک دارایی رسانه‌ای و اقتصادی را دارند. در آینده، رقابت رسانه‌های ورزشی تنها بر سر سرعت انتشار خبر نخواهد بود؛ بلکه توانایی کشف اطلاعات معنادار، تبدیل آنها به داستان‌های جذاب و ارائه محصولات محتوایی با ارزش تجاری، می‌تواند به یکی از مزیت‌های رقابتی فعالان صنعت ورزش تبدیل شود.

گزارش‌های بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.