از ثبات‌سازی ارزی تا تأمین کسری بودجه

اکوایران: نفت، برخلاف بسیاری از منابع درآمدی دولت، ثروتی پایان‌پذیر است؛ ثروتی که نه‌فقط متعلق به نسل امروز، بلکه متعلق به نسل‌های آینده نیز محسوب می‌شود. همین ویژگی باعث شده کشورهای نفتی برای مدیریت درآمدهای حاصل از منابع طبیعی، صندوق‌های ثروت ملی ایجاد کنند؛ نهادهایی که قرار است با جدا کردن درآمدهای نفتی از مخارج جاری دولت، از اقتصاد در برابر نوسانات قیمت نفت محافظت کنند و بخشی از این ثروت را برای آینده حفظ کنند.

ایران نیز با همین هدف در سال ۱۳۷۹ حساب ذخیره ارزی را ایجاد کرد و یک دهه بعد، صندوق توسعه ملی را با مأموریت تبدیل عواید نفتی به سرمایه‌های زاینده و حفظ ثروت بین‌نسلی تأسیس کرد. با این حال، تغییرات مکرر قوانین، برداشت‌های دولت و وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی، به‌تدریج فاصله میان اهداف اولیه و عملکرد این نهادها را افزایش داد.

از سوی دیگر، تبدیل صندوق توسعه ملی به یکی از منابع تأمین مالی بنگاه‌های داخلی و بازپرداخت ریالی تسهیلات ارزی، چالش دیگری برای حفظ ارزش منابع آن ایجاد کرده است.