یک فعال اقتصاد دانش‌بنیان: فناوری را با فناوری مهار کنیم

مجتبی طباطبایی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه واژه هوش مصنوعی تا حدی با اصطلاحات دیگر این حوزه، مانند یادگیری عمیق هم‌پوشانی دارد، اظهار کرد: به همین دلیل، تعیین اینکه نخستین برنامه کدام بوده یا امروزه بر کدام یک از این واژه‌ها تمرکز کنیم، دشوار است. با این حال، در جست‌وجوها معمولاً به برنامه‌ای با نام نظریه‌پرداز منطقی اشاره می‌شود که در اواسط قرن بیستم طراحی شد و قضایای ریاضی را با استفاده از استعدادهای منطقی اثبات می‌کرد. این برنامه یکی از نخستین نمونه‌های هوش مصنوعی به شمار می‌رود.

وی افزود: مهم‌ترین علم سازنده هوش مصنوعی، علوم کامپیوتر است که خود بر علومی مانند ریاضیات و منطق مبتنی است. هوش مصنوعی همچنین تا حدی از علوم اعصاب الهام گرفته و تقلیدی از علوم اعصاب محسوب می‌شود، اما این ارتباط صرفاً در سطح الهام‌گیری است. در ادامه دانش‌هایی مانند فلسفه، فلسفه ذهن و منطق نیز وارد این حوزه می‌شوند، اما نه به صورت کاربردی یا در توسعه تکنیکال آن بلکه به طور کلی، شکل‌گیری هوش مصنوعی از این دانش‌ها استفاده کرده است.

این کارشناس هوش مصنوعی ادامه داد: یکی از نقاط عطف و مؤثرترین مقاطع در تاریخ تکوین هوش مصنوعی سال ۲۰۱۷ است؛ زمانی که معماری ترانسفورمر معرفی شد. این معماری در مقاله‌ای با عنوان «Attention Is All You Need» که پژوهشگران گوگل منتشر کردند، ارائه شد. فضاهایی که امروزه در مدل‌های زبانی مشاهده می‌شود، کاملاً و مستقیماً از این معماری نشأت گرفته است. این مقاله یک جهش بزرگ در توسعه هوش مصنوعی بود زیرا امکان مقیاس‌پذیری سیستم‌های هوش مصنوعی را فراهم کرد و به خروجی‌های هوشمندتری مانند مدل‌های GPT که امروزه شاهد آن هستیم انجامید.

طباطبایی با بیان اینکه مؤثرترین فناوری در این بخش، قدرت پردازشگرها و به‌طور مشخص GPU ها یا پردازنده‌های گرافیکی بوده است، عنوان کرد: چند اتفاق هم‌زمان رخ داد که رشد زیاد این پردازنده‌های گرافیکی را رقم زد و بستر لازم را فراهم کرد تا قانون مقیاس‌پذیری هوش مصنوعی بر معماری ترانسفورمرها اعمال شود و امکان رسیدن به وضعیت فعلی فراهم گردد. قدرتمند شدن پردازنده‌های گرافیکی در حوزه بازی و رمزارزها رخ داد؛ این دو صنعت ذکرشده، یعنی بازی و رمزارزها، تقاضای زیادی را برای خرید پردازنده‌های گرافیکی ایجاد کردند و در نتیجه پردازنده‌ها قوی‌تر شدند.

هوش مصنوعی؛ فرصت بزرگ برای بشریت

وی خاطرنشان کرد: همین امر باعث شد در موقعیتی که قصد داشتند قانون مقیاس‌پذیری را روی معماری ترانسفورمر آزمایش کنند تا به هوش بیشتر در هوش مصنوعی دست یابند، بستر سخت‌افزاری آماده باشد. مهم‌ترین بخش، ضمن این موضوع، آن بود که اینترنت نیز داده‌های بسیار زیادی را در اختیار عموم قرار داده بود که می‌شد از آن برای آموزش این مدل‌های هوش مصنوعی استفاده کرد. هوش مصنوعی یکی از بزرگ‌ترین فرصت‌ها برای بشریت است.

این فعال اقتصاد دانش‌بنیان با تاکید بر اینکه در گذشته و در فیلم‌های مختلف هالیوودی و مشابه آن همیشه هوش مصنوعی به‌عنوان فناوری‌ای معرفی می‌شد که نابودگر زندگی انسانی است، تصریح کرد: فیلم‌های مهمی مانند ترمیناتور از این دسته هستند. اگر به این فیلم‌ها نگاه کنیم، همیشه فناوری بعد منفی داشته است؛ در حالی که تمام راحتی کنونی بشر مدیون فناوری است و هوش مصنوعی نیز از این بابت مستثنا نیست. هوش مصنوعی با پیشرفت‌هایی که اکنون داشته، در زمینه‌های بسیار مختلفی مشغول کار است که شاید یکی از مهم‌ترین آن‌ها پزشکی و سلامت باشد.

طباطبایی افزود: دانشمندان در تلاش‌اند تا به درمان‌های مختلف مانند درمان سرطان برسند. برای مثال، گوگل دیپ‌مایند پروژه‌ای به نام آلفافولد دارد که ساختار پروتئین‌ها را پیش‌بینی می‌کند تا از این طریق در موارد مختلف پزشکی و درمانی استفاده شود. این موارد انقلاب‌هایی در صنعت هستند و هیچ‌کس نیز نمی‌خواهد این فناوری‌ها را نفی کند.از سویی دیگر، مخاطراتی نیز وجود دارد، مانند موضوع امنیت سایبری و اینکه مدل‌های پیشرفته کنونی این قابلیت را دارند که مخاطرات و باگ‌ها، به‌ویژه باگ‌های زیرو، را در نرم‌افزارهای مختلف جهان شناسایی کنند.

وی با بیان اینکه روش پیشگیری از این موارد و مواجهه با این مخاطرات هرگز نفی کلی آن فناوری نبوده است، عنوان کرد: بهترین راه همیشه این بوده که از خود فناوری‌ای مانند هوش مصنوعی برای مقابله با مخاطراتی که ممکن است آن فناوری ایجاد کند استفاده شود و تلاش گردد تا آن‌ها مرتفع شوند. به همین ترتیب فناوری و مخصوصا فناوری هوش مصنوعی هیچ‌گاه برخلاف انسان عمل نکرده و همیشه در راستای راحت‌تر کردن زندگی انسان و فراهم آوردن رفاه بشر کمک کرده که نمونه‌های ذکرشده نیز در همین راستا قرار می‌گیرند.