نسخه هوشمند ترامپ برای آسمان آمریکا؛ چرا پروازها زمینگیر شدند؟
تنها سه روز پس از گسترش استفاده از سامانه جدید مبتنی بر هوش مصنوعی برای مدیریت ترافیک هوایی آمریکا، اختلال گسترده در شبکه ارتباطی مراکز کنترل پرواز، جمعه ۱۳ نوامبر، به توقف پروازهای خروجی از فرودگاه‌های این کشور منجر شد؛ اتفاقی که پرسش‌هایی را درباره احتمال ارتباط این بحران با فناوری جدید و تصمیم‌های دولت دونالد ترامپ برای کاهش نیروی انسانی متخصص مطرح کرده است.
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، اداره هوانوردی فدرال آمریکا سه‌شنبه گذشته استفاده از سامانه هوشمند «اسمارت» را به تمامی ۲۲ مرکز منطقه‌ای کنترل ترافیک هوایی گسترش داده بود. این در حالی است که پیش از این، شماری از نمایندگان کنگره و اتحادیه‌های صنفی درباره روند آزمایش، آموزش کارکنان و آمادگی این سامانه هشدار داده بودند.
هم‌زمان، تصمیم دولت ترامپ برای اخراج صدها کارمند اداره هوانوردی فدرال و برنامه گسترده نوسازی زیرساخت‌های کنترل پرواز نیز بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. هرچند تاکنون شواهدی از ارتباط این تصمیم‌ها یا سامانه جدید با اختلال اخیر منتشر نشده، اما بحران پیش‌آمده تردیدها درباره نحوه مدیریت و نوسازی صنعت هوانوردی آمریکا را افزایش داده است.
اختلال در ۲۲ مرکز کنترل پرواز
بحران زمانی آغاز شد که اداره هوانوردی فدرال آمریکا به دلیل اختلال در سامانه‌های ارتباطی، دستور توقف پروازهای خروجی از فرودگاه‌های سراسر کشور را صادر کرد. این تصمیم اندکی پیش از ساعت چهار بعدازظهر به وقت شرق آمریکا اجرایی شد و ۲۲ مرکز منطقه‌ای کنترل ترافیک هوایی را تحت تأثیر قرار داد.
شون دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، اعلام کرد این مراکز مسئول مدیریت حرکت هواپیماها میان فرودگاه‌ها و مناطق مختلف هوایی هستند و گروه‌های فنی بررسی علت اختلال را آغاز کرده‌اند.
این محدودیت شامل هواپیماهایی که پیش‌تر در آسمان بودند نمی‌شد. مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا نیز گفت بررسی‌های اولیه از اختلال در ارتباطات حکایت دارد و تاکنون نشانه‌ای از حمله سایبری یا خرابکاری عمدی مشاهده نشده است.
این حادثه در شرایطی رخ داد که سامانه‌های قدیمی کنترل ترافیک هوایی آمریکا طی سال‌های اخیر بارها دچار مشکل شده و اختلال‌های مشابه در برخی موارد صدها پرواز را در فرودگاه‌های شمال شرقی این کشور زمینگیر کرده است.
هوش مصنوعی چگونه پروازها را مدیریت می‌کند؟
اداره هوانوردی فدرال آمریکا ۱۰ نوامبر از گسترش استفاده از سامانه «مدیریت راهبردی فضای هوایی، مسیرها و خطوط پروازی» موسوم به «اسمارت» خبر داد. این سامانه ابتدا از ۲۱ سپتامبر به‌صورت آزمایشی در سه فرودگاه منطقه واشنگتن، شامل رونالد ریگان، دالس و بالتیمور واشنگتن، به کار گرفته شده بود.
اسمارت با استفاده از بستر رایانش ابری، اطلاعات حدود ۲۰۰ منبع مختلف از جمله مسیر پروازها، شرایط جوی، حجم ترافیک هوایی و تعداد نیروهای کنترل‌کننده را جمع‌آوری و تحلیل می‌کند. سپس با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، مناطق احتمالی ازدحام را پیش‌بینی کرده و برای اصلاح مسیرها و زمان‌بندی پروازها پیشنهادهایی ارائه می‌دهد.
به گفته اداره هوانوردی فدرال، این سامانه از زمان آغاز فعالیت آزمایشی خود به تغییر مسیر ۱۸۰ پرواز کمک کرده و به‌طور میانگین برای هر پرواز ۱۰ دقیقه زمان و ۸۰ گالن سوخت صرفه‌جویی داشته است.
با این حال، اسمارت جایگزین کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی نیست و مسئولیت ارتباط مستقیم با هواپیماها یا صدور دستور پرواز و فرود را بر عهده ندارد. پیشنهادهای آن ابتدا توسط کارشناسان بررسی و سپس به مراکز کنترل منطقه‌ای ارسال می‌شود تا تصمیم نهایی را مسئولان انسانی اتخاذ کنند.
بنابراین، این سامانه در حوزه برنامه‌ریزی و مدیریت جریان پروازها فعالیت دارد، در حالی که اختلال روز جمعه در شبکه ارتباطی مورد استفاده مراکز کنترل ترافیک هوایی رخ داده است.
هشدار درباره شتاب‌زدگی در استفاده از هوش مصنوعی
گسترش استفاده از این فناوری با انتقادهایی در داخل آمریکا همراه بود. ۲۵ عضو کنگره در نامه‌ای به تاریخ ۹ اکتبر خواستار توقف اجرای سامانه تا زمان ارائه توضیحات درباره آزمایش‌های ایمنی، آموزش کارکنان و سازوکارهای نظارتی شدند.
آنها اعلام کردند اطلاعات کافی درباره نحوه آزمایش سامانه پیش از بهره‌برداری و میزان آمادگی کارکنان در اختیارشان قرار نگرفته است. همچنین برخی گزارش‌ها حاکی از آن بود که تعدادی از کارکنان تنها چند روز پیش از آغاز اجرای سامانه از این تغییر مطلع شده‌اند.
در این نامه به ضرورت یک دوره ارزیابی ۹۰ روزه پیش از گسترش سراسری سامانه اشاره شده بود؛ با این حال، دولت آمریکا حدود ۵۰ روز پس از آغاز اجرای آزمایشی آن، استفاده از این فناوری را به سراسر کشور گسترش داد.
همچنین ۲۳ عضو دموکرات مجلس نمایندگان از دفتر پاسخگویی دولت خواستند روند آزمایش سامانه را بررسی کند. آنها درباره احتمال وابستگی بیش از اندازه کارکنان به توصیه‌های هوش مصنوعی و تولید اطلاعات نادرست در حوزه‌ای که خطا در آن می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد، هشدار دادند.
اتحادیه ملی کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی آمریکا نیز با اشاره به اینکه در طراحی و آزمایش این سامانه مشارکت نداشته، اعلام کرد نمی‌تواند تأثیر آن بر عملکرد کارکنان را ارزیابی کند.
با وجود این انتقادها، وزیر امنیت داخلی آمریکا اعلام کرد تاکنون نشانه‌ای از ارتباط اختلال اخیر با سامانه اسمارت وجود ندارد. شرکت «ایر اسپیس اینتلیجنس»، توسعه‌دهنده این فناوری نیز هرگونه نقش سامانه یا محصولات مرتبط با آن در توقف پروازها را رد کرده است.
اخراج کارکنان و کمبود نیروی متخصص
بحران اخیر همچنین بار دیگر تصمیم دولت ترامپ برای کاهش نیروی انسانی نهادهای فدرال را زیر سؤال برده است. دولت آمریکا در فوریه ۲۰۲۵ حدود ۴۰۰ نفر از کارکنان اداره هوانوردی فدرال را اخراج کرد که بیشتر آنها نیروهای تازه‌استخدام‌شده بودند.
اگرچه وزیر حمل‌ونقل آمریکا اعلام کرده بود این تصمیم شامل کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی و کارکنان مشاغل حساس به ایمنی نمی‌شود، اتحادیه متخصصان ایمنی هوانوردی گفت ۱۳۳ نفر از اعضای آن، از جمله ۵۹ نیروی بخش عملیات فنی و تعدادی از کارکنان پشتیبانی و خدمات ترافیک هوایی، در میان اخراج‌شدگان بوده‌اند.
رئیس این اتحادیه هشدار داده بود که کاهش نیروهای فنی و متخصصان تعمیر و نگهداری می‌تواند ایمنی کل شبکه هوانوردی را تحت تأثیر قرار دهد؛ زیرا فعالیت این صنعت تنها به کنترل‌کنندگان پرواز وابسته نیست و به مجموعه‌ای از نیروهای تخصصی نیاز دارد.
البته در مارس ۲۰۲۵ و در پی حکم قضایی، ۱۳۲ نفر از کارکنان اخراج‌شده به محل کار خود بازگشتند. با این حال، شماری از مدیران ارشد بخش‌های عملیات فنی، ایمنی و آموزش نیز در همان سال از سمت خود کناره‌گیری کردند.
نوسازی میلیاردی در برابر کمبود نیرو
دولت ترامپ در مقابل این انتقادها تأکید دارد که برای رفع مشکلات زیرساختی صنعت هوانوردی اقدام کرده است. کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۵ مبلغ ۱۲.۵ میلیارد دلار برای نوسازی سامانه‌های کنترل ترافیک هوایی، جایگزینی شبکه‌های ارتباطی فرسوده و به‌روزرسانی تجهیزات راداری اختصاص داد.
اداره هوانوردی فدرال همچنین از جذب ۲۲۳۵ کارآموز جدید در سال مالی ۲۰۲۶ خبر داده است؛ با این حال، تکمیل دوره آموزش و کسب صلاحیت حرفه‌ای برای کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی ممکن است بیش از دو سال طول بکشد.
بر اساس آمار این اداره، تعداد کنترل‌کنندگان دارای صلاحیت حرفه‌ای در اوت گذشته حدود ۱۱ هزار نفر بود، در حالی که نیاز این بخش به حدود ۱۲ هزار و ۵۶۳ نفر می‌رسد. هم‌زمان، کاخ سفید و اداره هوانوردی فدرال خواستار اختصاص ۳۰.۱ میلیارد دلار دیگر برای تکمیل طرح نوسازی زیرساخت‌های این بخش شده‌اند.
با ادامه تحقیقات، هنوز نمی‌توان هوش مصنوعی یا کاهش نیروی انسانی را عامل اختلال اخیر دانست؛ اما این حادثه بار دیگر چالش دولت ترامپ را در ایجاد توازن میان نوسازی فناوری، کاهش هزینه‌های دولتی و حفظ نیروی انسانی متخصص در یکی از حساس‌ترین بخش‌های حمل‌ونقل آمریکا برجسته کرده است.
خبرهای مشابهی در منابع دیگر هست، ولی داور خودکار هنوز هم‌خوانی‌شان را بررسی نکرده است.
همین رویداد در منابع دیگر:
- چرا آسمان آمریکا صبح امروز پرواز ممنوع شد؟ / حمله سایبری یا اختلال مخابراتی
- طولانی‌ترین توقف سراسری پروازها از زمان حملات ۱۱ سپتامبر در آمریکا؛ هزاران پرواز زمینگیر و ده‌ها هزار مسافر سرگردان شدند/ این آشفتگی به اروپا هم رسید
- اولین واکنش ترامپ به اختلال گسترده در شبکه هوانوردی آمریکا/ رد احتمال حمله سایبری یا هوش مصنوعی
- واکنش ترامپ به زمینگیر شدن پروازها در فرودگاه‌های آمریکا
- پایان توقف پروازها در آمریکا با وجود ادامه اختلال گسترده | احتمال حمله سایبری چقدر جدی است؟ | هوش مصنوعی در این اختلال نقش داشته است؟
- ترامپ درباره بحران هوانوردی آمریکا چه گفت؟ / روایت تازه از علت اختلال
منبع: ایلنا