سفرهای بیبازگشت کارکنان نفت/ چرا چرخه بررسی حادثه به تضمین ایمنی ختم نمیشود؟

واژگونی مرگبار اتوبوس کارکنان NGL دهلران، تنها شش ماه پس از سانحه مشابه در پارس جنوبی، بار دیگر جادههای نفتخیز کشور را به صحنه جانباختن نیروهای صنعت نفت تبدیل کرد. حوادثی که در پنج سال گذشته بارها تکرار شده و علاوه برگرفتن جان کارگران و متخصصان، بخشی از سرمایه انسانی این صنعت را از بین برده است. حالا در کنار اندوه خانوادههای داغدار، عملکرد وزارت نفت و شرکتهای پیمانکاری در تامین ایمنی رفتوآم
به گزارش «نفت ما»، اتوبوس حامل کارکنان پالایشگاه گاز و گاز مایع ۳۱۰۰ دهلران شامگاه شنبه ۲۳ آبان، هنگام بازگشت کارکنان از محل کار، در محور دشتعباس به مورموری واژگون شد. این پروژه از طرحهای مهم انرژی در جنوب استان ایلام است که شمار زیادی از نیروهای بومی و متخصص در آن فعالیت میکنند. کارکنانی که بخشی از روز خود را در تاسیسات صنعتی سپری میکنند و برای رسیدن به خانه ناچارند از مسیرهای جادهای جنوب ایلام عبور کنند؛ مسیرهایی که پیچهای تند و شرایط جغرافیایی آنها، توجه به ایمنی حملونقل را ضروریتر میکند.
حادثه دهلران نه نخستین سانحه از این دست است و نه تنها مورد مرگبار آن در سالهای اخیر. ۲۷ اردیبهشت امسال، اتوبوس حامل کارکنان مجتمع گاز پارس جنوبی که از عسلویه به مقصد کرمانشاه حرکت میکرد، در حوالی سیراف واژگون شد. در گزارشهای منتشرشده شمار جانباختگان این حادثه بین شش تا هشت نفر اعلام شد و تعدادی دیگر نیز مصدوم شدند. گزارشهای اولیه پلیس از نقص فنی ترمز و همچنین انحراف اتوبوس از مسیر حکایت داشتند. آن زمان نیز وعده بررسی حادثه و پیشگیری از تکرار آن داده شد که اکنون با وقوع سانحه دهلران، ضرورت بررسی نتایج عملی آن بیشتر شده است.
پنج سال حادثه در مسیر کارکنان نفت مرور اخبار پنج سال گذشته نشان میدهد که سوانح سرویسهای رفتوآمد کارکنان نفت، گاز و پتروشیمی به این دو مورد محدود نبوده است. چهارم دیماه ۱۴۰۰، تصادف زنجیرهای در جاده قدیم اهواز به خرمشهر، جان ۱۰ نفر از سرنشینان سرویس کارکنان میدان نفتی یادآوران، از جمله راننده، را گرفت. حادثهای که بار دیگر وضعیت ناایمن محورهای ارتباطی مناطق نفتخیز خوزستان را مورد توجه قرار داد. پس از آن، مسئولان از حمایت از خانوادههای جانباختگان سخن گفتند و موضوع بهسازی جاده نیز مطرح شد.
در ۳۰ آذر ۱۴۰۱، برخورد مینیبوس حامل کارکنان حراست پتروشیمی دماوند با جرثقیل در عسلویه، هفت مصدوم برجای گذاشت. در شهریور ۱۴۰۳ نیز سه نفر از کارکنان حراست شرکت نفت و گاز اروندان، شاغل در میدان آزادگان جنوبی، هنگام انجام وظیفه در سانحه رانندگی محور هویزه جانباختند؛ چند ماه بعد، شانزدهم دی ۱۴۰۳ نیز تصادف مینیبوس کارگران پیمانکاری یکی از پتروشیمیهای عسلویه در مسیر سهراه پتروشیمی به مصدومیت پنج کارگر انجامید.
در ۱۶ مرداد ۱۴۰۴، اتوبوس حامل کارکنان شرکت نفت در جاده قدیم اهواز به خرمشهر، حوالی پادگان حمید واژگون شد و پنج نفر آسیب دیدند.هرچند نوع خودروی حامل این افراد در گزارشهای بررسیشده مشخص نیست، این حادثه نیز بخشی از مخاطرات تردد شغلی کارکنان صنعت نفت را نشان میدهد.
این موارد، تنها بخشی از حوادثی هستند که خبر آنها در رسانهها منتشر شده است. در پنج سال اخیر دستکم شش سانحه برای اتوبوسها و مینیبوسهای حامل کارکنان نفت، گاز و پتروشیمی قابل شناسایی است که سه مورد آن مرگبار بودهاند. با این حال، نبود آمار عمومی و یکپارچه از سوانح حملونقل کارکنان شرکتهای اصلی و پیمانکاری، مانع ارائه تصویری کامل از ابعاد این مسئله میشود.
ایمنی کارکنان، فراتر از حصار تاسیسات نفتی فعالیت در صنعت نفت و گاز، بهویژه در مناطق عملیاتی، همواره با مخاطرات فنی و شرایط دشوار کاری همراه بوده است. به همین دلیل، رعایت الزامات ایمنی در تاسیسات و پروژهها جایگاه مهمی دارد. با این حال، امنیت کارکنان به ساعات حضور در پالایشگاه، سکوی نفتی یا کارگاه محدود نمیشود. کارگری که پس از پایان یک شیفت کاری سوار سرویس شرکت میشود، همچنان در مسیری قرار دارد که ایمنی آن باید در برنامهریزی حملونقل مجموعه صنعتی مورد توجه قرار گیرد.
در بسیاری از پروژههای نفتی، جابهجایی کارکنان از طریق شرکتهای پیمانکاری انجام میشود. در چنین ساختاری، بررسی مسئولیت کارفرما و پیمانکار حملونقل اهمیت دارد. وضعیت فنی اتوبوسها، سابقه تعمیرات، معاینه فنی، صلاحیت و ساعت کار رانندگان، شرایط مسیر و نحوه انتخاب پیمانکار، همگی از عواملی هستند که باید در ارزیابی ایمنی سرویسها بررسی شوند. روشن نیست چه میزان از این الزامات در قراردادهای حملونقل شرکتهای نفتی پیشبینی شده و نظارت بر اجرای آنها چگونه صورت میگیرد.
در حادثه اخیر دهلران نیز هنوز نمیتوان درباره سهم خطای انسانی، نقص فنی یا وضعیت جاده قضاوت کرد. تشخیص علت به بررسی کارشناسی نیاز دارد، اما فارغ از نتیجه این بررسی، مسئله نظارت بر حملونقل کارکنان پابرجاست. حتی اگر علت یک سانحه، خطای راننده تشخیص داده شود، بررسی شرایط انتخاب راننده، مدت رانندگی، استراحت و نظارت بر عملکرد او همچنان ضروری است. مسئولیت ایمنی را نمیتوان بدون بررسی همه عوامل موثر، تنها به آخرین فرد در زنجیره حملونقل محدود کرد.
این موضوع برای کارکنان پیمانکاری، ارکان ثالث و نیروهای اقماری اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ گروههایی که بخشی از آنها علاوه بر دوری طولانی از خانواده و شرایط دشوار مناطق عملیاتی، با تفاوت در دستمزدها و مزایای شغلی نیز روبهرو هستند. دشواری رفتوآمد نباید به مخاطره دیگری در کنار فشارهای کاری آنان تبدیل شود. صنعتی که برای نگهداشت نیروی متخصص و باتجربه خود به سرمایهگذاری نیاز دارد، نمیتواند حفاظت از جان این نیروها را موضوعی حاشیهای تلقی کند.
کوچ سرمایههای انسانی از نفت جانباختن هر کارگر یا متخصص نفتی، علاوه بر ضایعه جبرانناپذیری که برای خانواده او به همراه دارد، به معنای از دست رفتن بخشی از تجربه و دانش فنی صنعت نفت کشور است؛ تجربهای که طی سالها فعالیت در شرایط دشوار عملیاتی به دست آمده و جایگزینی آن بهآسانی ممکن نیست.
از سوی دیگر، تکرار حوادث و نگرانی از ایمنی محیط کار، در کنار مشکلات معیشتی و اختلاف دستمزدها، میتواند انگیزه مهاجرت نیروهای متخصص به کشورهای حاشیه خلیج فارس را تقویت کند. صنعت نفت ایران که همین حالا نیز با چالش حفظ نیروی انسانی متخصص روبهروست، نمیتواند نسبت به این مسئله بیتفاوت باشد. ادامه این روند، خطر از دست رفتن سرمایه انسانی و تضعیف توان فنی و عملیاتی صنعت نفت را به همراه دارد؛ خسارتی که آثار آن در بلندمدت به تولید، اقتصاد کشور و در نهایت زندگی مردم خواهد رسید.
وعده پیشگیری از تکرار حوادث به کجا رسید؟ پس از حادثه اردیبهشت پارس جنوبی، وزارت نفت از رسیدگی به مطالبات خانوادههای جانباختگان و بررسی ابعاد سانحه برای جلوگیری از تکرار آن خبر داده بود. اکنون کمتر از شش ماه بعد، حادثه دهلران بار دیگر با دستور بررسی علت، رسیدگی به مصدومان و وعده برخورد با مقصران احتمالی همراه شده است. حمید بورد، سرپرست وزارت نفت نیز خواستار بررسی همهجانبه حادثه و انجام اقدامات لازم برای جلوگیری از تکرار چنین اتفاقاتی شده است.
با این حال، پرسش مهم این است که نتیجه بررسی حوادث پیشین چه بوده و چه اقداماتی در پی آن انجام شده است. آیا پس از حادثه پارس جنوبی، وضعیت ناوگان حملونقل سایر شرکتهای نفتی ارزیابی شد؟ آیا دستورالعمل تازهای برای نظارت بر سرویسها ابلاغ شده یا قراردادهای حملونقل مورد بازبینی قرار گرفتهاند؟ پاسخ به این پرسشها باید با انتشار مستندات و گزارش عملکرد همراه باشد؛ نه صرفاً با اطمینان دادن درباره پیگیری حادثه.
وزارت نفت، شرکتهای تابعه و مجموعههای پیمانکاری باید روشن کنند چه سازوکاری برای شناسایی مخاطرات رفتوآمد کارکنان دارند و نتایج بررسی حوادث گذشته چگونه در اصلاح این سازوکار به کار گرفته شده است. انتشار آمار پنجساله سوانح، نتایج بررسی کارشناسی و اقدامات اصلاحی میتواند نخستین قدم برای ارزیابی جدی عملکرد دستگاههای مسئول باشد.
حادثه دهلران دیر یا زود با اعلام علت کارشناسی و تعیین مسئولیت احتمالی اشخاص یا دستگاهها وارد مرحله دیگری خواهد شد. اما مسئلهای که نباید در میان خبرهای روزمره فراموش شود، امنیت هزاران نیرویی است که هر روز برای کار در پالایشگاهها، میادین نفتی و مجتمعهای پتروشیمی راهی جاده میشوند. رسیدگی به خانوادههای جانباختگان ضروری است، اما مسئولیت صنعت نفت به جبران خسارت پس از حادثه محدود نمیشود. آنچه اهمیت دارد، اقداماتی است که پیش از حادثه بعدی انجام خواهد شد.
خبرهای مشابهی در منابع دیگر هست، ولی داور خودکار هنوز همخوانیشان را بررسی نکرده است.
همین رویداد در منابع دیگر:
- آخرین جزئیات از حادثه واژگونی اتوبوس کارگران شرکت نفتی NGL دهلران/ ۱۲ کارگر کشته شدند
- ۱۱ کشته در حادثه واژگونی اتوبوس کارکنان نفت ایلام / عزای عمومی اعلام شد
- اطلاعات جدید از واژگونی مرگبار سرویس کارگران نفت دهلران/ اتوبوس معاینه فنی نداشت/ حال ۳ کارگر مصدوم وخیم است
- ابعاد تازه از سانحه مرگبار اتوبوس کارگران گاز دهلران / ردپای لاستیکهای صاف و فقدان معاینه فنی در حادثه
- از سکوی ۱۴ پارس جنوبی تا جاده مرگبار دهلران؛ مسؤلیت ایمنی کارکنان نفت با چه کسی است؟
- 32 فوتی و مصدوم در حادثه مرگبار برای اتوبوس حامل کارکنان شرکت نفت +جزئیات
منبع: نفت ما