دیوار تازه چین مقابل غول‌های فناوری جهان

گروه فناوری؛ چین در حال تدوین مقرراتی است که انتقال فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی به خارج از کشور را محدود می‌کند؛ سیاستی که به شرکت‌های چینی اجازه می‌دهد خدمات هوش مصنوعی خود را در بازار‌های جهانی عرضه کنند، اما انتقال دانش فنی و فناوری‌های زیربنایی را تحت نظارت دولت قرار می‌دهد.

پیش‌نویس این مقررات ۱۶ اکتبر (۲۴ مهر) منتشر شده و قرار است ۲۳ فناوری مرتبط با هوش مصنوعی به فهرست فناوری‌های مشمول محدودیت یا ممنوعیت صادرات اضافه شود. این فهرست، مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی، عامل‌های هوشمندی را که با دخالت محدود انسان وظایف را انجام می‌دهند و فناوری‌های مورد استفاده در طراحی تراشه و راه‌اندازی مراکز پردازشی بزرگ شامل می‌شود.

بر اساس این رویکرد، شرکت‌های خارجی می‌توانند به‌طور کلی از خدمات هوش مصنوعی چین از طریق وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌های ابری استفاده کنند، اما انتقال برخی فناوری‌های زیربنایی یا استقرار آنها در خارج از چین ممکن است به مجوز دولتی نیاز داشته باشد.

آلفردو مونتوفار-هلو، مدیرعامل دفتر پکن شرکت مشاوره‌ای آنکورا، معتقد است این سیاست با الگویی همسو است که بازار نیز به‌تدریج به سمت آن حرکت کرده است: مالکیت فکری و تحقیق‌وتوسعه در داخل چین باقی بماند و خدمات و امکان دسترسی به فناوری در بازار‌های خارجی فروخته شود.

مدل‌های پیشرفته زیر ذره‌بین؛ معیار‌های چین چیست؟

یکی از بخش‌های مهم مقررات پیشنهادی، تعیین معیار‌هایی برای شناسایی مدل‌های هوش مصنوعی مشمول محدودیت‌های صادراتی است. بااین‌حال، هنوز ابهام‌هایی درباره نحوه اجرای این معیار‌ها وجود دارد. برای نمونه، مشخص نیست کدام رتبه‌بندی‌های جهانی مبنای ارزیابی قرار خواهند گرفت یا اندازه مدل‌هایی که فقط بخشی از اجزای خود را برای انجام هر وظیفه فعال می‌کنند، چگونه محاسبه خواهد شد.

این ابهام‌ها برای شرکت‌هایی اهمیت دارد که مدل‌های خود را در بازار‌های خارجی عرضه می‌کنند یا برای آموزش و اجرای آنها به زیرساخت‌های پردازشی خارج از چین وابسته هستند.

شرکت‌های دیپ‌سیک، مون‌شات و زد.‌ای‌آی از جمله توسعه‌دهندگانی هستند که مدل‌های خود را از طریق وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌های ابری در اختیار مشتریان خارجی قرار می‌دهند. پژوهشگران آزمایشگاه‌های بزرگ هوش مصنوعی چین نیز به‌دنبال روشن‌شدن وضعیت اجرای مدل‌های پیشرفته روی سرور‌های متعلق به شرکت‌های خارجی هستند.

در صورت سخت‌گیرانه‌بودن تفسیر مقررات، ممکن است برخی توسعه‌دهندگان ناچار شوند نسخه‌های جداگانه‌ای از مدل‌های خود برای بازار داخلی و بازار‌های خارجی نگهداری کنند.

رقابت با آمریکا بر سر تراشه و قدرت پردازشی

محدودیت‌های جدید در شرایطی مطرح می‌شوند که دسترسی چین به برخی تراشه‌های پیشرفته آمریکایی با محدودیت‌های صادراتی واشنگتن روبه‌رو است. پردازنده‌های پیشرفته انویدیا اجازه صادرات به چین را ندارند و همین مسئله برخی توسعه‌دهندگان چینی را به استفاده از مراکز داده خارج از کشور سوق داده است.

مقررات پیشنهادی می‌تواند بر نحوه اداره این مراکز، همکاری با شرکای خارجی و انتقال فناوری برای ساخت زیرساخت‌های مشابه تأثیر بگذارد. هرچند برای شرکت‌های چینی که مراکز پردازشی خود را در خارج از کشور می‌سازند و اداره می‌کنند، روند ساده‌تری برای دریافت مجوز پیش‌بینی شده است، انتقال فناوری به مشتریان خارجی برای ایجاد سامانه‌های مشابه لزوماً از همین تسهیلات برخوردار نیست.

این محدودیت‌ها حتی روش‌های هماهنگ‌سازی بیش از ۱۰ هزار تراشه هوش مصنوعی را نیز در بر می‌گیرند؛ موضوعی که اهمیت کنترل زیرساخت‌های پردازشی در توسعه مدل‌های پیشرفته را نشان می‌دهد.

یانگ جینگ‌رو، شریک مؤسسه حقوقی جین‌چنگ تونگدا‌اند نیل، این رویکرد را مکمل محدودیت‌های آمریکا بر دسترسی چین به فناوری و سرمایه توصیف کرده است. به گفته او، درحالی‌که آمریکا ورود قدرت پردازشی، سخت‌افزار و سرمایه را کنترل می‌کند، چین در حال ایجاد سازوکاری برای مدیریت خروج مدل‌ها و دارایی‌های فناورانه خود است.

سرمایه‌گذاران خارجی هم با محدودیت روبه‌رو می‌شوند

دامنه مقررات پیشنهادی تنها به صادرات مدل‌های هوش مصنوعی محدود نمی‌شود و می‌تواند برخی معاملات شرکتی و انتقال مالکیت دارایی‌های فناورانه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

بر اساس تحلیل مؤسسه حقوقی فانگدا، الزامات ثبت انتقال فناوری که از ۱۶ اکتبر اجرایی شده‌اند، برخی معاملاتی را نیز پوشش می‌دهند که در نهایت فناوری چینی را تحت مالکیت یا کنترل خارجی قرار می‌دهند؛ حتی اگر این معاملات پیش‌تر آغاز شده باشند.

اقدام پکن برای جلوگیری از نهایی‌شدن خرید بیش از ۲ میلیارد دلاری استارتاپ هوش مصنوعی مانیوس توسط متا، نمونه‌ای از حساسیت دولت چین نسبت به انتقال دارایی‌های فناورانه به مالکان خارجی است. این تحولات می‌تواند بر تصمیم شرکت‌های خارجی برای سرمایه‌گذاری در کسب‌وکار‌های هوش مصنوعی چین، خرید استارتاپ‌ها و ایجاد مشارکت‌های بین‌المللی اثر بگذارد.

انتظار می‌رود چین پیشنهاد‌های جدید را تا پایان سال تصویب کند و دستورالعمل‌های اجرایی آن را پس از آن منتشر سازد. مهلت ارائه نظرات عمومی درباره پیش‌نویس نیز ۱۵ نوامبر تعیین شده است.