پسته مه‌ولات؛ ثروتی که با نام خاستگاهش به بازار نمی‌رسد
مه‌ولات با برخورداری از بیش از ۲۳ هزار هکتار باغ پسته و فعالیت حدود ۱۰۰ واحد فرآوری، یکی از قطب‌های مهم تولید پسته در خراسان رضوی و پایتخت پسته بادامی ایران به شمار می‌رود؛ با این حال، بخشی از محصول تولیدی این شهرستان با نام و برند سایر استان‌ها به بازار عرضه می‌شود؛ مسئله‌ای که ضرورت تقویت برندسازی، توسعه بسته‌بندی نوین و ایجاد زیرساخت‌های تخصصی صادرات را بیش از گذشته نمایان می‌کند.
در شرایطی که حدود ۲۱ هزار و ۳۴۰ هکتار از باغ‌های پسته مه‌ولات بارور است و ظرفیت فرآوری این شهرستان به روزانه ۶ هزار تن پسته تر می‌رسد، سهم تولیدکنندگان محلی از بازار محصولات دارای نشان تجاری مستقل همچنان محدود است؛ به طوری که از میان حدود ۱۰۰ واحد فرآوری فعال در منطقه، تنها ۱۰ واحد به حوزه بسته‌بندی نوین و برندسازی ورود کرده‌اند.
این وضعیت نشان می‌دهد که برخورداری از ظرفیت بالای تولید و فرآوری، به تنهایی برای تثبیت جایگاه یک منطقه در بازارهای داخلی و خارجی کافی نیست و تکمیل زنجیره ارزش محصول، از مرحله تولید و فرآوری تا بسته‌بندی، بازاریابی و صادرات، نقشی تعیین کننده در افزایش ارزش افزوده و تقویت درآمد باغداران دارد.
از سوی دیگر، نبود پایانه تخصصی صادرات پسته در مه‌ولات، انتقال بخشی از محصولات به دیگر مناطق برای طی مراحل عرضه و صادرات را ضروری کرده و هزینه‌های حمل‌ونقل و لجستیک را به یکی از چالش‌های فعالان این حوزه تبدیل کرده است. ایجاد چنین زیرساختی می‌تواند با تسهیل ارتباط مستقیم تولیدکنندگان، واحدهای فرآوری و صادرکنندگان، زمینه کاهش هزینه‌ها و معرفی پسته شهرستان با هویت اصلی آن را فراهم کند.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات با اشاره به وجود بیش از ۲۳ هزار هکتار باغ پسته در این شهرستان، مه‌ولات را از قطب‌های اصلی تولید پسته در خراسان رضوی و پایتخت پسته بادامی ایران دانست و گفت: با وجود ظرفیت بالای تولید و فعالیت گسترده واحدهای فرآوری، بخش عمده پسته تولیدی شهرستان همچنان با نام و برند سایر استان‌ها به بازار عرضه می‌شود؛ موضوعی که ضرورت توسعه بسته‌بندی، برندسازی و ایجاد پایانه تخصصی صادرات پسته در منطقه را دوچندان می‌کند.
حسن باشی در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه پسته یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی و اقتصادی مه‌ولات به شمار می‌رود، اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۲۳ هزار و ۷۳۰ هکتار باغ پسته در این شهرستان وجود دارد که از این میزان، ۲۱ هزار و ۳۴۰ هکتار باغ بارور و حدود ۲ هزار و ۴۵۰ هکتار نیز شامل نهال‌های غیربارور است.
وی افزود: سطح گسترده باغ‌های پسته، شرایط اقلیمی منطقه و تجربه چندین ساله باغداران در تولید این محصول، جایگاه ویژه‌ای برای مه‌ولات در صنعت پسته کشور ایجاد کرده است. پسته علاوه بر نقش مهمی که در تأمین درآمد کشاورزان دارد، در اشتغال‌زایی، رونق فعالیت‌های اقتصادی و توسعه صنایع وابسته نیز سهم قابل توجهی ایفا می‌کند.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات با اشاره به عملکرد باغ‌های پسته شهرستان بیان کرد: میانگین برداشت پسته خشک از هر هکتار باغ، حدود یک هزار و ۲۰۰ کیلوگرم است. البته میزان تولید نهایی به شرایط آب‌وهوایی، وضعیت باغ، مدیریت آبیاری، تغذیه درختان، عملیات داشت و شرایط هر سال زراعی بستگی دارد.
باشی ادامه داد: با توجه به وسعت باغ‌های بارور و ظرفیت تولید شهرستان، پسته مه‌ولات از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد و حمایت از باغداران، بهبود روش‌های تولید و افزایش کیفیت محصول می‌تواند زمینه تقویت جایگاه این منطقه را در بازارهای داخلی و خارجی فراهم کند.
وی با اشاره به فعالیت صنایع مرتبط با پسته در شهرستان گفت: در حال حاضر حدود ۱۰۰ واحد فرآوری پسته در مه‌ولات فعالیت می‌کنند که نقش مهمی در آماده‌سازی محصول برای عرضه به بازار دارند.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات افزود: در مجموع، ۲۰۰ خط فرآوری پسته در شهرستان وجود دارد که ظرفیت فرآوری آن‌ها به روزانه ۶ هزار تن پسته تر می‌رسد. این ظرفیت نشان دهنده توانمندی منطقه در زمینه فرآوری محصول و ضرورت برنامه‌ریزی برای استفاده حداکثری از امکانات موجود است.
باشی با بیان اینکه فرآوری پسته یکی از حلقه‌های مهم زنجیره تولید این محصول محسوب می‌شود، اظهار کرد: فعالیت واحدهای فرآوری باعث می‌شود محصول برداشت شده در زمان مناسب آماده عرضه شود و امکان نگهداری و بازاریابی بهتر آن فراهم شود. با این حال، برای بهره‌گیری کامل از ظرفیت موجود، توسعه صنایع تکمیلی و حرکت به سمت بسته‌بندی استاندارد و عرضه محصول با هویت مشخص ضروری است.
وی تأکید کرد: صرف تولید محصول باکیفیت نمی‌تواند به‌تنهایی جایگاه مناسبی در بازار ایجاد کند، بلکه باید در کنار تولید، برای فرآوری اصولی، بسته‌بندی مناسب، بازاریابی و معرفی محصول نیز برنامه‌ریزی شود. در این صورت، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی پسته نصیب تولیدکنندگان و فعالان محلی خواهد شد.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات یکی از چالش‌های مهم این بخش را ضعف در بسته‌بندی و برندسازی عنوان کرد و گفت: با وجود کیفیت و ظرفیت بالای تولید پسته در شهرستان، تاکنون تنها ۱۰ واحد فرآوری به حوزه بسته‌بندی نوین و برندسازی ورود کرده‌اند.
باشی افزود: این تعداد در مقایسه با ظرفیت تولید و شمار واحدهای فرآوری شهرستان محدود است و نشان می‌دهد که در زمینه معرفی پسته مه‌ولات با نام و نشان تجاری مستقل، هنوز اقدامات بیشتری باید انجام شود.
وی با اشاره به صادرات بخش عمده پسته استان با نام و برند سایر استان‌ها اظهار کرد: متأسفانه بخش قابل توجهی از پسته تولید شده در مه‌ولات، بدون آنکه هویت واقعی محل تولید آن به درستی معرفی شود، با نام تجاری مناطق دیگر به بازار عرضه می‌شود. در نتیجه، نام خراسان رضوی و مه‌ولات به اندازه ظرفیت تولید و کیفیت محصول این منطقه در بازارهای داخلی و صادراتی شناخته نشده است.
فعالان و کارشناسان این حوزه معتقدند که اقدامات انجام شده در زمینه بسته‌بندی و برندسازی هنوز در ابتدای راه قرار دارد. برای اینکه پسته باکیفیت خراسان رضوی به عنوان محصولی شاخص و دارای نشان تجاری معتبر در کشور و بازارهای صادراتی شناخته شود، لازم است سرمایه‌گذاری بیشتری در این زمینه انجام گیرد و برنامه‌ریزی منسجمی برای معرفی محصول صورت گیرد.
باشی تصریح کرد: ایجاد یک برند معتبر به زمان، استمرار فعالیت، رعایت استانداردهای کیفی، بسته‌بندی مناسب و حضور مؤثر در بازار نیاز دارد. اگر محصول با نام و هویت مشخص عرضه شود، امکان معرفی بهتر ظرفیت‌های منطقه فراهم خواهد شد و مصرف‌کنندگان و خریداران خارجی نیز می‌توانند پسته تولیدی مه‌ولات را با نام اصلی آن بشناسند.
وی خاطرنشان کرد: لازم است تولیدکنندگان، صاحبان واحدهای فرآوری، فعالان حوزه بازرگانی و دستگاه‌های مسئول با همکاری یکدیگر، مسیر توسعه بسته‌بندی و برندسازی را دنبال کنند. چنین رویکردی می‌تواند به افزایش ارزش افزوده محصول و تقویت جایگاه اقتصادی شهرستان منجر شود.
باشی با اشاره به نبود پایانه تخصصی صادرات پسته در مه‌ولات اظهار کرد: با وجود اینکه این شهرستان یکی از قطب‌های اصلی تولید پسته در استان به شمار می‌رود و ظرفیت قابل توجهی در زمینه تولید و فرآوری دارد، هنوز پایانه تخصصی صادرات پسته در منطقه راه‌اندازی نشده است.
وی افزود: ایجاد چنین پایانه‌ای یکی از مطالبات مهم فعالان این بخش است؛ زیرا می‌تواند به سامان‌دهی بهتر روند عرضه و صادرات، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به بازارهای هدف کمک کند.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات بیان کرد: در شرایطی که بخش مهمی از محصول شهرستان برای عرضه و صادرات به دیگر مناطق منتقل می‌شود، هزینه‌های لجستیکی و حمل‌ونقل می‌تواند بخشی از درآمد حاصل از فروش محصول را کاهش دهد. راه‌اندازی پایانه تخصصی صادرات در مه‌ولات می‌تواند با فراهم کردن زیرساخت‌های لازم در محل تولید، بخشی از این هزینه‌ها را کاهش دهد و شرایط مناسب‌تری برای فعالیت صادرکنندگان فراهم کند.
باشی با تأکید بر ضرورت حمایت از تولیدکنندگان واقعی ادامه داد: یکی از اهداف ایجاد این زیرساخت باید کوتاه شدن مسیر دسترسی باغداران و واحدهای فرآوری به بازار باشد. هر اندازه ارتباط مستقیم میان تولیدکننده، فرآوری‌کننده و خریدار تقویت شود، امکان کاهش نقش واسطه‌های غیرضروری و بازگشت سهم بیشتری از ارزش افزوده به چرخه تولید افزایش می‌یابد.
وی خاطرنشان کرد: نبود پایانه تخصصی صادرات موجب می‌شود محصول تولیدی شهرستان برای طی مراحل مختلف عرضه و صادرات به استان‌های دیگر منتقل شود و در برخی موارد، با نام و نشان تجاری مناطق دیگر به فروش برسد. این در حالی است که پسته تولیدی مه‌ولات حاصل یک سال تلاش باغداران و فعالان این بخش است و شایسته است در بازارهای داخلی و خارجی با هویت اصلی خود معرفی شود.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات تأکید کرد: توسعه زیرساخت‌های صادراتی در کنار بسته‌بندی استاندارد و برندسازی، می‌تواند زمینه حضور مؤثرتر پسته شهرستان در بازارهای هدف را فراهم کند و به افزایش درآمد فعالان این بخش بینجامد.
باشی در ادامه به اقدامات انجام شده برای استفاده از ضایعات پسته اشاره کرد و گفت: تکمیل زنجیره ارزش این محصول و مدیریت مناسب پسماندهای حاصل از فرآوری، از موضوعاتی است که با جدیت دنبال می‌شود.
وی افزود: در سال‌های اخیر، توجه به استفاده دوباره از ضایعات کشاورزی اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ زیرا بخشی از موادی که پیش از این به عنوان پسماند شناخته می‌شدند، قابلیت استفاده در صنایع دیگر را دارند و می‌توانند به ایجاد ارزش اقتصادی جدید منجر شوند.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات ادامه داد: در حال حاضر دو کارخانه تولید کود آلی در شهرستان فعالیت می‌کنند که از نخاله‌ها و پسماندهای واحدهای فرآوری پسته به عنوان ماده اولیه برای تولید کود آلی استفاده می‌کنند. این اقدام علاوه بر فراهم کردن زمینه استفاده مجدد از مواد باقی‌مانده، می‌تواند در کاهش بخشی از مشکلات ناشی از انباشت پسماندهای فرآوری نیز مؤثر باشد.
باشی با اشاره به کاربرد پوست سخت پسته گفت: پوست استخوانی پسته نیز برای استحصال و تولید کربن فعال مورد استفاده قرار می‌گیرد. استفاده از این بخش محصول در صنایع دیگر، نمونه‌ای از ظرفیت‌های موجود برای افزایش بهره‌وری و جلوگیری از هدررفت منابع است.
وی افزود: پوست نرم و رویی پسته نیز پس از فرآوری دستی، به عنوان مکمل خوراک دام در منطقه مصرف می‌شود. همچنین چوب‌های حاصل از هرس درختان پسته در کوره‌های سنتی به زغال تبدیل می‌شوند و از این طریق، بخشی از مواد باقی‌مانده از فعالیت باغداری نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات خاطرنشان کرد: این اقدامات نشان می‌دهد که ظرفیت اقتصادی پسته تنها به محصول نهایی محدود نیست و بخش‌های مختلف آن نیز می‌توانند در زنجیره‌های اقتصادی دیگر مورد استفاده قرار گیرند. توسعه چنین فعالیت‌هایی می‌تواند به استفاده بهتر از منابع، کاهش دورریز و ایجاد فرصت‌های اقتصادی مکمل برای فعالان منطقه کمک کند.
باشی با تأکید بر لزوم نگاه جامع به تولید و تجارت پسته بیان کرد: برای تقویت جایگاه مه‌ولات در صنعت پسته کشور، باید تمام مراحل زنجیره تولید، از مدیریت باغ و برداشت تا فرآوری، بسته‌بندی، برندسازی و صادرات، به صورت هماهنگ مورد توجه قرار گیرد.
وی اظهار کرد: برخورداری از بیش از ۲۳ هزار هکتار باغ پسته، فعالیت حدود ۱۰۰ واحد فرآوری و ظرفیت بالای خطوط فرآوری، فرصت مناسبی برای توسعه اقتصادی شهرستان ایجاد کرده است؛ اما استفاده کامل از این ظرفیت به فراهم شدن زیرساخت‌های مورد نیاز و افزایش سرمایه‌گذاری در بخش‌های تکمیلی وابسته است.
مدیر جهاد کشاورزی مه‌ولات اظهار کرد: اگر محصول تولیدی منطقه با بسته‌بندی مناسب و نام تجاری مستقل عرضه شود و زیرساخت‌های لازم برای صادرات مستقیم آن فراهم باشد، امکان معرفی بهتر توانمندی‌های شهرستان و افزایش ارزش اقتصادی محصول فراهم خواهد شد.
برندسازی پسته مه‌ولات، ضرورتی برای افزایش ارزش اقتصادی و تقویت جایگاه شهرستان در بازارهای هدف
پسته مه‌ولات ظرفیت آن را دارد که علاوه بر جایگاه خود در تولید، در حوزه برندینگ و صادرات نیز به نامی شناخته شده تبدیل شود. تحقق این هدف نیازمند مشارکت فعالان بخش خصوصی، حمایت دستگاه‌های مسئول، سرمایه‌گذاری در صنایع تکمیلی و ایجاد زیرساخت‌های مناسب صادراتی است تا محصول تولیدی این منطقه با نام اصلی خود به بازارهای داخلی و خارجی راه پیدا کند و سهم بیشتری از منافع اقتصادی آن نصیب باغداران و تولیدکنندگان شود.
فرماندار مه‌ولات با تأکید بر اهمیت برندسازی محصولات کشاورزی، هویت‌بخشی به پسته تولیدی این شهرستان را یکی از ضرورت‌های توسعه اقتصادی منطقه دانست و گفت: برخورداری از محصول باکیفیت زمانی به مزیت اقتصادی پایدار تبدیل می‌شود که بتوان آن را با نامی معتبر، مشخصات کیفی قابل اعتماد و تصویری متمایز به مصرف‌کنندگان معرفی کرد.
ریحانه شریعتی در تشریح اهمیت برندسازی محصولات کشاورزی اظهار کرد: پسته برای شهرستان مه‌ولات تنها یک محصول باغی نیست، بلکه بخشی از ظرفیت اقتصادی، اشتغال و توانمندی تولیدی منطقه محسوب می‌شود؛ ازاین‌رو، باید برای معرفی شایسته این محصول و تثبیت جایگاه آن در بازارهای مصرف برنامه‌ریزی کرد.
وی افزود: در بازار رقابتی امروز، کیفیت محصول به تنهایی تضمین‌کننده موفقیت تجاری نیست و عواملی مانند اعتماد مشتری، شناخت منشأ تولید، استانداردهای کیفی، نحوه عرضه و اعتبار نام تجاری نیز در انتخاب خریداران تأثیرگذارند. بر همین اساس، برندسازی باید به عنوان بخشی از فرایند توسعه کشاورزی و نه صرفاً اقدامی تبلیغاتی مورد توجه قرار گیرد.
شریعتی با اشاره به ظرفیت‌های تولیدی مه‌ولات بیان کرد: زمانی که محصول یک منطقه بدون هویت مشخص وارد چرخه تجارت می‌شود، امکان معرفی توانمندی‌های همان منطقه محدود خواهد شد. در مقابل، عرضه محصول با نام و نشان معتبر می‌تواند به شناخته شدن خاستگاه تولید، ایجاد تمایز میان محصولات و شکل‌گیری ارتباطی پایدار میان تولیدکننده و مشتری کمک کند.
وی ادامه داد: ایجاد برند معتبر نیازمند برنامه‌ای مستمر و هماهنگ است که از مدیریت تولید و رعایت اصول بهداشتی آغاز شود و تا درجه‌بندی محصول، بسته‌بندی مناسب، بازاریابی و خدمات پس از فروش ادامه یابد. هر اندازه این مراحل با دقت بیشتری انجام شود، اعتماد بازار به محصول افزایش می‌یابد و زمینه حضور مؤثرتر آن در بازارهای رقابتی فراهم می‌شود.
فرماندار مه‌ولات با تأکید بر نقش برندسازی در افزایش درآمد فعالان بخش کشاورزی اظهار کرد: یکی از اهداف مهم در توسعه محصولات کشاورزی باید این باشد که منافع حاصل از کیفیت و اعتبار محصول، به شکل مؤثرتری به تولیدکنندگان و فعالان محلی بازگردد. برندسازی اصولی می‌تواند زمینه تمایز محصول، افزایش قدرت مذاکره در معاملات و حرکت از فروش صرف مواد خام به سمت عرضه محصولات دارای ارزش افزوده بیشتر را فراهم کند.
وی افزود: برای تحقق این هدف، لازم است نگاه فعالان حوزه پسته از مرحله تولید فراتر برود و موضوعات مرتبط با شناخت بازار، سلیقه مصرف‌کنندگان، طراحی بسته‌بندی، تعیین بازارهای هدف و شیوه‌های نوین فروش نیز مورد توجه قرار گیرد. در چنین شرایطی، تولید کننده می‌تواند علاوه بر کیفیت محصول، برای معرفی و جایگاه تجاری آن نیز برنامه داشته باشد.
شریعتی خاطرنشان کرد: برندسازی موفق با اقدامات مقطعی به نتیجه نمی‌رسد و به استمرار، سرمایه‌گذاری و پایبندی به استانداردهای مشخص نیاز دارد. حفظ کیفیت در سال‌های مختلف، ارائه محصولی متناسب با وعده‌های برند و پاسخ‌گویی به نیاز بازار از عواملی است که می‌تواند اعتبار یک نام تجاری را در بلندمدت تقویت کند.
وی با اشاره به ضرورت همکاری میان بخش‌های مختلف مرتبط با تولید و تجارت پسته گفت: توسعه برند منطقه‌ای مستلزم مشارکت باغداران، واحدهای فرآوری، فعالان بسته‌بندی، بازرگانان و تشکل‌های تخصصی است. هر یک از این بخش‌ها در شکل‌گیری زنجیره‌ای منسجم نقش دارند و هماهنگی میان آن‌ها می‌تواند مسیر معرفی محصول را به بازارهای گسترده‌تر هموار کند.
فرماندار مه‌ولات افزود: فراهم کردن بستر مناسب برای فعالیت سرمایه‌گذاران، ارتقای دانش بازاریابی، حمایت از نوآوری در بسته‌بندی و استفاده از ظرفیت‌های تجاری جدید باید در کنار توسعه تولید مورد توجه قرار گیرد. همچنین، معرفی ظرفیت‌های شهرستان در رویدادهای تخصصی و بازارهای هدف می‌تواند به افزایش شناخت نسبت به پسته مه‌ولات کمک کند.
شریعتی با تأکید بر اهمیت بازارهای صادراتی اظهار کرد: حضور پایدار در بازارهای خارجی نیازمند شناخت دقیق مقررات، استانداردها، الزامات بسته‌بندی و ترجیحات مصرف‌کنندگان هر بازار است؛ بنابراین، برندسازی باید با برنامه‌ریزی تجاری و شناخت نیازهای بازار همراه باشد تا محصول بتواند در رقابت با سایر تولیدکنندگان، جایگاه قابل اتکایی به دست آورد.
وی ادامه داد: در این مسیر، استفاده از ظرفیت تشکل‌های تخصصی، توسعه ارتباط میان تولیدکنندگان و صادرکنندگان و بهره‌گیری از روش‌های نوین معرفی محصول می‌تواند به تقویت هویت تجاری پسته منطقه کمک کند. همچنین، ایجاد اعتماد در میان خریداران باید به‌عنوان سرمایه‌ای بلندمدت در نظر گرفته شود که حفظ آن مستلزم ثبات کیفیت و تعهد به استانداردهای اعلام‌شده است.
هدف از برندسازی باید فراتر از درج یک نام روی بسته‌بندی باشد؛ برندی موفق است که بتواند کیفیت، اصالت و قابلیت اعتماد محصول را به بازار منتقل کند. با حرکت در این مسیر و تقویت همکاری میان تولیدکنندگان، فعالان اقتصادی و دستگاه‌های مسئول، می‌توان زمینه معرفی بهتر محصولات کشاورزی مه‌ولات، افزایش ارزش اقتصادی آن‌ها و تقویت سهم تولیدکنندگان از منافع بازار را فراهم کرد.
برندسازی پسته مه‌ولات فرصتی برای عبور از تولیدمحوری صرف و حرکت به سمت توسعه تجارت، افزایش ارزش افزوده و تقویت جایگاه اقتصادی شهرستان است. تحقق این هدف به همکاری منسجم باغداران، واحدهای فرآوری، فعالان صادراتی و دستگاه‌های اجرایی، همراه با سرمایه‌گذاری در بسته‌بندی استاندارد، بازاریابی و معرفی هویت محصول نیاز دارد. با اتخاذ رویکردی هدفمند و مستمر، می‌توان زمینه شناخته شدن پسته مه‌ولات با نام و نشان تجاری مستقل را فراهم کرد تا سهم بیشتری از منافع اقتصادی این محصول نصیب تولیدکنندگان و منطقه شود.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایسنا