خودروهای برقی چگونه در بحران نفتی به اروپا کمک کردند؟ / صرفه‌جویی نزدیک به ۲ میلیارد یورویی در ۶ کشور

به گزارش تجارت نیوز، افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال احتمالی در مسیرهای انتقال انرژی، بار دیگر آسیب‌پذیری کشورهای وابسته به واردات نفت را آشکار کرده است. در چنین شرایطی، خودروهای برقی علاوه بر کاهش آلایندگی، به ابزاری برای محدود کردن مصرف نفت و کاهش فشار ناشی از افزایش قیمت سوخت تبدیل شده‌اند.

بررسی‌های جدید نشان می‌دهد کشورهایی که زودتر به توسعه ناوگان خودروهای برقی روی آورده‌اند، اکنون از مزیت اقتصادی بیشتری برخوردارند. این خودروها با کاهش نیاز به بنزین و گازوئیل، وابستگی بخش حمل‌ونقل به بازار جهانی نفت را کاهش می‌دهند و می‌توانند اثر شوک‌های قیمتی را بر اقتصاد کشورها محدود کنند.

افزایش قیمت نفت در سایه تنش‌های خاورمیانه

قیمت نفت خام برنت، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های بازار جهانی نفت، در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ به نزدیکی ۱۰۰ دلار در هر بشکه، معادل حدود ۸۹ یورو، رسید. این قیمت بالاترین سطح در پنج هفته گذشته توصیف شده است؛ افزایشی که با تشدید نگرانی‌ها درباره تحولات خاورمیانه و احتمال اختلال در عرضه انرژی همراه بود.

در مقابل، در ۲۷ فوریه ۲۰۲۶، یک روز پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نفت برنت حدود ۶۷ دلار، معادل ۵۹.۶۳ یورو، در هر بشکه معامله می‌شد. مقایسه این دو قیمت از افزایش حدود ۳۲ درصدی بهای نفت حکایت دارد.

یکی از مسیرهای مهم انتقال انرژی در این بحران، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی دریایی به طول تقریبی ۱۶۷ کیلومتر که در شرایط عادی حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند. هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند عرضه جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه واردات نفت را برای کشورهای وابسته افزایش دهد.

در چنین فضایی، کاهش مصرف نفت در بخش حمل‌ونقل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا هرچه سهم خودروهای برقی در ناوگان یک کشور بیشتر باشد، تقاضا برای بنزین و گازوئیل کمتر خواهد بود.

خودروهای برقی در جهان ۲۰ میلیارد دلار صرفه‌جویی ایجاد کردند

تحلیل اندیشکده انرژی امبر (Ember) نشان می‌دهد که گسترش استفاده از خودروهای برقی در فاصله مارس تا اوت ۲۰۲۶، در سطح جهان جایگزین مصرف حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت خام شده است. ارزش این میزان نفت بر اساس برآورد این مؤسسه به حدود ۲۰ میلیارد دلار، معادل ۱۷.۸۲ میلیارد یورو، می‌رسد.

این بررسی ۵۶ کشور را در بر می‌گیرد که بیش از ۹۰ درصد فروش جهانی خودروهای برقی و بیش از ۸۰ درصد کل فروش خودرو در جهان را تشکیل می‌دهند. نتایج نشان می‌دهد چین بیشترین سهم را در کاهش مصرف نفت داشته است.

ناوگان خودروهای برقی چین که حدود ۴۴ میلیون دستگاه برآورد شده، به جایگزینی نفتی به ارزش حدود ۱۴ میلیارد دلار، معادل ۱۲.۴۸ میلیارد یورو، کمک کرده است. این رقم نشان می‌دهد گسترش گسترده خودروهای برقی در بزرگ‌ترین بازار خودروی جهان، علاوه بر تغییر الگوی حمل‌ونقل، پیامدهای اقتصادی قابل‌توجهی نیز دارد.

در اتحادیه اروپا نیز خودروهای برقی در فاصله مارس تا اوت ۲۰۲۶ به جایگزینی نفتی به ارزش ۳.۱ میلیارد دلار، معادل حدود ۲.۷۶ میلیارد یورو، کمک کرده‌اند.

آلمان و فرانسه در صدر صرفه‌جویی نفتی اروپا

در میان کشورهای اتحادیه اروپا، آلمان و فرانسه بیشترین سهم را در ارزش نفت جایگزین‌شده با خودروهای برقی داشته‌اند. بر اساس تحلیل امبر، این میزان در آلمان حدود ۷۶۰ میلیون دلار، معادل ۶۷۷ میلیون یورو، و در فرانسه حدود ۵۶۰ میلیون دلار، معادل ۴۹۹ میلیون یورو، بوده است.

این ارقام نشان می‌دهد گسترش خودروهای برقی می‌تواند به کاهش نیاز کشورهای بزرگ اروپایی به واردات نفت کمک کند. البته ارزش نفت جایگزین‌شده با میزان صرفه‌جویی مستقیم دولت‌ها یا خانوارها یکسان نیست؛ زیرا هزینه خرید خودرو، برق مصرفی، زیرساخت شارژ و سایر عوامل اقتصادی نیز بر نتیجه نهایی تأثیر می‌گذارند.

دانمارک نیز از نظر نسبت نفت جایگزین‌شده به مصرف ملی، عملکرد چشمگیری داشته است. تا اوت ۲۰۲۶، ناوگان خودروهای برقی این کشور سالانه حدود ۶.۴ میلیون بشکه نفت را جایگزین می‌کرد؛ رقمی معادل ۱۳ درصد از مصرف نفت دانمارک در سال ۲۰۲۵.

این شاخص نشان می‌دهد اثر خودروهای برقی تنها به اندازه بازار یک کشور وابسته نیست، بلکه میزان نفوذ این خودروها در ناوگان حمل‌ونقل و مصرف کلی نفت نیز اهمیت زیادی دارد.

صرفه‌جویی نزدیک به ۲ میلیارد یورویی در شش کشور اروپایی

بر اساس این تحلیل، دانمارک، فرانسه، آلمان، هلند، سوئد و بریتانیا در مجموع نزدیک به ۲ میلیارد یورو از محل جایگزینی نفت با خودروهای برقی در فاصله مارس تا اوت ۲۰۲۶ صرفه‌جویی کرده‌اند.

در بریتانیا، ناوگان خودروهای برقی طی این شش ماه نفتی به ارزش حدود ۷۹۰ میلیون دلار، معادل ۷۰۴ میلیون یورو، را جایگزین کرده است. اهمیت این رقم زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم بریتانیا طبق آمار نقل‌شده از دولت این کشور، در ۱۲ ماه منتهی به پایان اوت ۲۰۲۶ حدود ۲۱.۵ میلیارد پوند، معادل ۲۵.۶۴ میلیارد یورو، نفت خام وارد کرده است.

این مقایسه نشان می‌دهد خودروهای برقی می‌توانند بخشی از فشار ناشی از واردات نفت را کاهش دهند؛ هرچند جایگزینی مصرف سوخت در بخش خودرو به معنای حذف کامل وابستگی به نفت در سایر بخش‌های اقتصاد نیست.

یوان گراهام، تحلیلگر ارشد انرژی در امبر، معتقد است کشورهایی که پیش از آغاز بحران در توسعه خودروهای برقی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، اکنون از محافظت بیشتری در برابر نوسانات بازار نفت برخوردارند.

او تأکید کرده است که هر خودروی برقی در جاده، میزان وابستگی به بازارهای بی‌ثبات نفت را کاهش می‌دهد و با افزایش تعداد این خودروها، توان کشورها برای مقابله با شوک‌های احتمالی عرضه نیز بیشتر می‌شود.

آیا خودروهای برقی واقعاً برای محیط زیست بهتر هستند؟

مزایای اقتصادی خودروهای برقی در بحران نفت تنها بخشی از ماجراست. این خودروها می‌توانند انتشار گازهای گلخانه‌ای را نیز کاهش دهند، اما میزان این مزیت به عواملی مانند روش تولید باتری، ترکیب منابع تولید برق و نحوه شارژ خودرو بستگی دارد.

گزارشی که سازمان غیردولتی حمل‌ونقل و محیط زیست (Transport & Environment) در سال ۲۰۲۰ منتشر کرد، نشان داد خودروهای برقی در سناریوهای بررسی‌شده، حتی در کشورهایی با شبکه برق کربن‌محور مانند لهستان، در مجموع انتشار کمتری نسبت به خودروهای بنزینی و دیزلی معادل دارند.

بر اساس این گزارش، در بهترین شرایط، یعنی زمانی که خودرو با برق پاک شارژ شود و باتری آن نیز با استفاده از برق کم‌کربن تولید شده باشد، میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای خودروهای برقی می‌تواند حدود پنج برابر کمتر از خودروهای متعارف مشابه باشد.

با این حال، برای ارزیابی دقیق اثرات زیست‌محیطی باید کل چرخه عمر خودرو، از استخراج مواد اولیه و تولید باتری تا مصرف انرژی و بازیافت، در نظر گرفته شود. بنابراین، گسترش خودروهای برقی زمانی بیشترین منفعت زیست‌محیطی را ایجاد می‌کند که هم‌زمان با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش کربن شبکه برق پیش برود.

هشدار کارشناسان درباره وابستگی به برق تولیدشده از سوخت‌های فسیلی

افزایش استفاده از برق در بخش حمل‌ونقل، بخشی از روند گسترده‌تر برقی‌سازی اقتصاد جهانی است. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که افزایش مصرف برق به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش انتشار کربن نیست؛ زیرا نتیجه نهایی به منابع تولید برق وابسته است.

در آستانه اجلاس اقلیمی سازمان ملل متحد، COP31، ترکیه از هدف خود برای افزایش سهم برق در تقاضای جهانی انرژی به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ خبر داده است؛ در حالی که این سهم در حال حاضر حدود ۲۰ درصد برآورد می‌شود.

برخی فعالان محیط زیست نگران‌اند که چنین اهدافی، اگر بدون برنامه مشخص برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر دنبال شوند، به افزایش تولید برق از گاز طبیعی نیز منجر شوند. از نگاه آنان، برقی‌سازی باید با کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی همراه باشد تا اهداف اقلیمی تضعیف نشوند.

کلر اسمیت از ائتلاف «فراتر از سوخت‌های فسیلی» نیز بر ضرورت جلوگیری از استفاده ابزاری از برقی‌سازی برای توجیه توسعه زیرساخت‌های جدید سوخت فسیلی تأکید کرده است.

خودروهای برقی ابزاری برای امنیت انرژی اروپا

تجربه شش کشور اروپایی نشان می‌دهد توسعه خودروهای برقی فقط به کاهش آلایندگی محدود نمی‌شود و می‌تواند در زمان افزایش قیمت نفت، به کاهش نیاز به واردات سوخت و تقویت امنیت انرژی نیز کمک کند. طبق تحلیل امبر، این شش کشور در فاصله مارس تا اوت ۲۰۲۶ نزدیک به ۲ میلیارد یورو صرفه‌جویی کرده‌اند و در سطح جهان نیز حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت با استفاده از خودروهای برقی جایگزین شده است.

با این حال، خودروهای برقی به‌تنهایی نمی‌توانند تمام مشکلات بازار انرژی را حل کنند. توسعه زیرساخت شارژ، دسترسی به برق مقرون‌به‌صرفه، کاهش کربن در شبکه برق و مدیریت هزینه تولید باتری، همگی در افزایش منافع اقتصادی و زیست‌محیطی این فناوری نقش دارند.

در مجموع، گسترش خودروهای برقی می‌تواند وابستگی اروپا به بازار پرنوسان نفت را کاهش دهد و تاب‌آوری اقتصادی این منطقه را در برابر بحران‌های آینده افزایش دهد؛ به‌ویژه اگر حرکت به سمت حمل‌ونقل برقی با توسعه انرژی‌های پاک همراه شود.