از سهمیه‌بندی تا عرضه مستقیم؛ «تورم صفر» چگونه اجرا می‌شود؟
شهرداری تهران با تثبیت قیمت ۱۵ قلم کالای اساسی، سهمیه‌بندی و عرضه مستقیم، اجرای طرح «تورم صفر» را برای حمایت از سبد معیشت خانوارها دنبال می‌کند.
به گزارش خبرنگار مهر، شهرداری تهران با اجرای طرح «تورم صفر» به دنبال تثبیت قیمت کالاهای اساسی و حمایت از قدرت خرید خانوارهاست؛ طرحی شش‌ماهه که از مهرماه آغاز شده و علاوه بر عرضه ۱۵ قلم کالای ضروری با قیمت ثابت، برنامه‌هایی برای خرید مستقیم از تولیدکنندگان، حذف واسطه‌ها و توسعه مراکز عرضه محصولات کشاورزی را نیز در بر می‌گیرد.
خرید مایحتاج روزانه برای بسیاری از خانوارها تنها به تهیه فهرستی از کالاهای ضروری محدود نمی‌شود؛ تغییر قیمت‌ها و نوسانات بازار باعث شده است خانواده‌ها برای تأمین اقلامی مانند برنج، گوشت، روغن و حبوبات نیز ناچار به برنامه‌ریزی بیشتری باشند. در چنین شرایطی، دسترسی به کالاهای اساسی با قیمت مشخص و امکان پیش‌بینی هزینه خرید ماهانه، می‌تواند بخشی از دغدغه معیشتی خانواده‌ها را کاهش دهد.
در همین راستا، شهرداری تهران با استفاده از ظرفیت فروشگاه‌های شهروند و میادین میوه و تره‌بار، طرحی با عنوان «تورم صفر» را از هفتم مهرماه ۱۴۰۵ آغاز کرد؛ برنامه‌ای که هدف آن ثابت نگه‌داشتن قیمت گروهی از کالاهای اساسی برای مدت شش ماه و فراهم‌کردن امکان خرید این اقلام با نرخ مشخص است.
این طرح در مرحله نخست با ۱۲ قلم کالا آغاز شد و در ادامه، مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر نیز به فهرست آن اضافه شدند تا تعداد کالاهای مشمول به ۱۵ قلم برسد. دوره اجرای طرح تا هفتم فروردین ۱۴۰۶ پیش‌بینی شده و کالاها از طریق میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های منتخب شهروند و سامانه شهرزاد عرضه می‌شوند.
البته عنوان تورم صفر به معنای توقف افزایش قیمت‌ها در کل بازار نیست بلکه هدف، تثبیت قیمت اقلام مشخصی در شبکه توزیع شهرداری تهران است. موضوعی که در کنار قیمت‌گذاری به نحوه تأمین کالا، استمرار موجودی و دسترسی خانوارها به این اقلام نیز وابسته است.
چه کالاهایی در طرح تورم صفر عرضه می‌شود؟
طرح تورم صفر در مرحله نخست با ۱۲ قلم کالای اساسی شامل برنج، گوشت، ماکارونی، روغن، شکر، خرما، سویا و حبوبات آغاز شد. حبوبات این سبد شامل عدس، لوبیاچیتی، لوبیاقرمز، نخود و لپه است. در ادامه و طبق برنامه اعلام‌شده، مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر نیز به فهرست اضافه شدند تا تعداد اقلام مشمول به ۱۵ مورد برسد.
قیمت این کالاها در دوره اجرای طرح، یعنی از هفتم مهرماه ۱۴۰۵ تا هفتم فروردین ۱۴۰۶ ثابت در نظر گرفته شده است. هدف از این اقدام آن است که خانوارها بتوانند بخشی از مایحتاج ضروری خود را با قیمت مشخص و بدون نگرانی از افزایش نرخ این اقلام در شبکه عرضه شهرداری تهیه کنند.
کالاها در کجا عرضه می‌شوند؟
برای دسترسی شهروندان به کالاهای مشمول، دو مسیر خرید حضوری و غیرحضوری پیش‌بینی شده است. در مرحله آغاز طرح، ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار و ۱۸ فروشگاه منتخب شهروند برای عرضه کالاها معرفی شدند.
از جمله فروشگاه‌های منتخب می‌توان به شهروند بیهقی، بهاران، بهرود، بوستان، آزادگان، آل‌احمد، صادقیه، المپیک، حکیمیه، شهرری، خانی‌آبادنو، تهران‌نو، دارآباد، راه‌آهن، هفده‌شهریور، تهرانسر، سهروردی و نبرد جنوبی اشاره کرد.
در بخش میادین میوه و تره‌بار نیز مراکزی در مناطق مختلف شهر از جمله آزادگان، آزادی، بعثت، بهمن، پروین، پیروزی، تهرانسر، جلال آل‌احمد، دریاچه، سردار جنگل، سهروردی، شکوفه، شهران، صادقیه، کارون، معلم، نواب و هروی در فهرست مراکز عرضه قرار گرفتند.
همچنین شهردار تهران از برنامه افزایش تعداد میادین عرضه‌کننده کالا از ۱۰۸ میدان به بیش از ۲۰۰ میدان در آبان‌ماه خبر داده بود تا دسترسی شهروندان به این اقلام در مناطق مختلف آسان‌تر شود.
شهروندان چگونه در طرح ثبت‌نام و خرید می‌کنند؟
برای استفاده از سهمیه طرح تورم صفر، شهروندان تهرانی می‌توانند از طریق سامانه و اپلیکیشن «شهرزاد» اقدام کنند. در این فرآیند، سرپرست خانوار با واردکردن کد ملی احراز هویت می‌شود و اطلاعات تعداد اعضای خانواده و سهمیه اختصاص‌یافته در سامانه نمایش داده می‌شود.
پس از ورود به بخش تورم صفر، خانوار می‌تواند کالاهای موردنیاز خود را از فهرست اقلام مشمول انتخاب کند، میزان سهمیه و قیمت آنها را ببیند و سفارش خود را ثبت کند. در روش غیرحضوری، امکان انتخاب شیوه دریافت کالا نیز وجود دارد و خریدار می‌تواند تحویل در منزل یا دریافت از میدان منتخب را انتخاب کند.
در روش حضوری نیز شهروندان با مراجعه به مراکز تعیین‌شده و ارائه کد ملی می‌توانند سهمیه خود را بررسی و خرید کنند. به این ترتیب، استفاده از طرح به خرید اینترنتی محدود نیست و مراجعه مستقیم به میادین و فروشگاه‌های منتخب نیز امکان‌پذیر است.
بر اساس توضیحات منتشرشده درباره سازوکار طرح، امکان ورود به سامانه شهرزاد از طریق کد دستوری *137*1800# نیز پیش‌بینی شده است.
سهمیه خرید هر خانوار چقدر است؟
مبنای تعیین سهمیه، تعداد اعضای خانوار و الگوی مصرف آنهاست. برای نمونه، بر اساس توضیحات زاکانی، برای هر نفر در ماه دو کیلوگرم برنج، نیم کیلوگرم گوشت و ۴۰۰ گرم روغن در نظر گرفته شده است.
عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران، نیز در تشریح این سازوکار گفت: سهمیه کالاها بر اساس سبد مصرفی خانوار و محاسبات نهادهای آماری کشور تعیین شده و میزان مصرف و کالری موردنیاز هر فرد در این محاسبات مورد توجه قرار گرفته است.
وی توضیح داد که سهمیه خرید هر خانوار در بازه‌های دوماهه فعال می‌شود؛ بنابراین خانواده‌ها می‌توانند سهمیه دو ماه خود را یکجا خریداری کنند یا برای استفاده از سهمیه ماه بعد منتظر بمانند.
به گفته محمدخانی، این سازوکار بر اساس کد ملی و اطلاعات خانوار طراحی شده و مختص شهروندان و ساکنان تهران است. همچنین سهمیه مشخصی برای هر خانواده در نظر گرفته شده تا امکان خرید بیش از میزان تعیین‌شده و استفاده از طرح برای فروش مجدد کالاها در بازار ثانویه کاهش پیدا کند.
چهار محور شهرداری برای حمایت از معیشت خانوارها
زاکانی در تشریح برنامه جامع مدیریت شهری برای حمایت از معیشت خانوارها تأکید کرد که طرح تورم صفر تنها یکی از بخش‌های این برنامه است و سه محور دیگر نیز برای کاهش هزینه خرید کالا در نظر گرفته شده است.
به گفته شهردار تهران، کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی بیش از ۱۸ هزار قلم کالا در فروشگاه‌های شهروند، خرید قراردادی و سلف‌خری از تولیدکنندگان و ایجاد مراکز عرضه مستقیم محصولات کشاورزی، دیگر بخش‌های این برنامه را تشکیل می‌دهند.
وی درباره کاهش سود بازرگانی توضیح داد: در این روش، بخشی از سود مربوط به کالاها کاهش پیدا می‌کند و مبلغ حاصل از این تخفیف از طریق خرید اینترنتی به کیف پول شهروند بازمی‌گردد. این برنامه برخلاف طرح تورم صفر، محدود به سهمیه خانوار نیست و شهروندان می‌توانند از آن استفاده کنند.
شهردار تهران همچنین خرید مستقیم از تولیدکنندگان و حذف واسطه‌ها را از راهکارهای کاهش قیمت تمام‌شده کالا دانست و گفت: تلاش می‌شود با استفاده از ظرفیت تولیدکنندگان و انعقاد قراردادهای بلندمدت، کالاها با هزینه کمتری تأمین و در اختیار مصرف‌کنندگان قرار گیرند.
راه‌اندازی مراکز عرضه مستقیم محصولات کشاورزی نیز چهارمین محور این برنامه است. بر اساس توضیحات زاکانی، این مراکز در مناطق ۲، ۴، ۵، ۱۵، ۱۷، ۲۰ و ۲۲ با هدف ارتباط مستقیم کشاورزان و تولیدکنندگان با مصرف‌کنندگان ایجاد می‌شوند.
تأمین کالا با خرید مستقیم و مشارکت در تولید
یکی از موضوعات مهم در اجرای طرح تورم صفر، تأمین کالا با قیمت مناسب و جلوگیری از افزایش هزینه‌های خرید است. محمدخانی در این زمینه به مشارکت شهرداری با برخی واحدهای تولیدی اشاره کرد و گفت: شهرداری به‌جای خرید تمام محصولات موجود در بازار، به سراغ تولیدکنندگان رفته و با پیش‌خرید، مشارکت در تولید و انعقاد قراردادهای بلندمدت، زمینه افزایش ظرفیت تولید را فراهم کرده است.
به گفته سخنگوی شهرداری تهران، در مواردی کارخانه‌هایی که بخشی از خطوط تولید خود را به دلایل اقتصادی تعطیل کرده بودند، با تضمین خرید محصولات از سوی شهرداری امکان فعال‌سازی دوباره خطوط تولید را پیدا کردند.
وی همچنین از واردات مستقیم برخی کالاها از جمله برنج و گوشت با همکاری دولت و بانک مرکزی خبر داد و گفت: تلاش شده است تأمین این محصولات از مسیرهایی انجام شود که موجب ایجاد اختلال در بازار و کاهش عرضه سایر بخش‌ها نشود.
محمدخانی با اشاره به انتقادهایی درباره احتمال خرید بیش از نیاز و فروش مجدد کالاها در بازار ثانویه نیز توضیح داد: برای جلوگیری از این مسئله، سهمیه مشخصی بر اساس تعداد اعضای خانوار در نظر گرفته شده و خریدها با کد ملی و اطلاعات خانوار کنترل می‌شود.
وی همچنین از ذخیره‌سازی کالا برای چند ماه خبر داد و تأکید کرد که استمرار تأمین و عرضه اقلام مشمول در طول دوره اجرای طرح اهمیت زیادی دارد.
توسعه مراکز عرضه مستقیم محصولات کشاورزی
در کنار تثبیت قیمت کالاهای اساسی، شهرداری تهران برنامه عرضه مستقیم محصولات کشاورزی را نیز دنبال می‌کند؛ برنامه‌ای که هدف آن کاهش فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده و کوتاه‌کردن مسیر توزیع محصولات است.
محمدخانی با اشاره به آغاز فعالیت این مراکز در سه منطقه تهران گفت: پیشنهادهای متعددی از سوی کشاورزان و تولیدکنندگان برای عرضه مستقیم محصولات ارائه شده و شهرداری در حال ساماندهی این ظرفیت‌هاست.
وی از برنامه افزایش مناطق عرضه مستقیم به هفت منطقه خبر داد و اعلام کرد که در صورت فراهم‌شدن شرایط، امکان گسترش این مراکز نیز وجود دارد.
این برنامه در کنار فعالیت میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند، یکی از راهکارهای مدیریت شهری برای کاهش هزینه‌های خرید و فراهم‌کردن دسترسی شهروندان به محصولات با قیمت مناسب‌تر به شمار می‌رود.
تجربه تهران قابلیت انتقال به سایر شهرها را دارد؟
یکی دیگر از موضوعاتی که شهردار و سخنگوی شهرداری تهران به آن اشاره کرده‌اند، امکان استفاده سایر شهرها از تجربه اجرای طرح تورم صفر است.
زاکانی در زمان آغاز طرح از تشکیل کمیته‌ای برای بررسی امکان توسعه این الگو خبر داده بود. محمدخانی نیز با اشاره به پیگیری برخی شهرداران برای آشنایی با سازوکار اجرای برنامه، اعلام کرد که شهرداری تهران برای انتقال تجربه، ارائه روش‌های اجرایی و همکاری با سایر شهرها آمادگی دارد.
وی البته تأکید کرد که اجرای این الگو در شهرهای دیگر به همکاری شهرداری‌ها و دولت و فراهم‌بودن زیرساخت‌های تأمین و توزیع کالا نیاز دارد.
تثبیت قیمت‌ها تا فروردین؛ ملاک ارزیابی طرح چیست؟
طرح تورم صفر شهرداری تهران با هدف تثبیت قیمت ۱۵ قلم کالای اساسی و حمایت از قدرت خرید خانوارها آغاز شده است؛ برنامه‌ای که علاوه بر تعیین قیمت ثابت، بر تأمین مستقیم کالا، ذخیره‌سازی و توسعه شبکه توزیع نیز تکیه دارد.
با این حال، میزان اثرگذاری این برنامه تنها با اعلام تعداد کالاها و مراکز عرضه قابل سنجش نیست. استمرار موجودی اقلام مشمول، رعایت قیمت‌های اعلام‌شده، دسترسی خانوارها به مراکز عرضه و میزان استقبال شهروندان از جمله شاخص‌هایی است که می‌تواند عملکرد طرح را روشن کند.
همچنین انتشار آمار فروش کالاها و تعداد خانوارهای استفاده‌کننده از این ظرفیت، امکان بررسی دقیق‌تر میزان تأثیر آن بر هزینه‌های سبد مصرفی خانواده‌ها را فراهم می‌کند.
در نهایت، طرح «تورم صفر» را می‌توان تلاشی برای ایجاد ثبات و پیش‌بینی‌پذیری بیشتر در هزینه‌های روزمره خانوارها دانست؛ طرحی که در صورت تأمین مستمر کالاها، حفظ قیمت‌های اعلام‌شده و دسترسی آسان شهروندان، می‌تواند بخشی از دغدغه معیشتی خانواده‌ها را کاهش دهد و امید به مدیریت بهتر هزینه‌های زندگی را در میان آنها تقویت کند.
منبع: خبرگزاری مهر