۳ سناریو برای آینده ۵ تا ۱۰ ساله فولاد ایران / صنعت فولاد ایران نباید آینده خود را به چین گره بزند
عضو سابق شورای عالی بورس و تحلیلگر ارشد بازار سرمایه با اشاره به تغییر الگوی تقاضای جهانی فولاد گفت: چین دیگر موتور اصلی رشد مصرف فولاد جهان نیست و هند به یکی از پیشران‌های جدید تقاضا تبدیل شده است. پست ۳ سناریو برای آینده ۵ تا ۱۰ ساله فولاد ایران / صنعت فولاد ایران نباید آینده خود را به چین گره بزند اولین بار در تجارت نیوز ظاهر شد.
به گزارش تجارت نیوز، پنجمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران از صبح امروز با حضور مدیران شرکت‌های فولادی، رئیس سازمان بورس، فعالان بازار سرمایه و حوزه صنعت و معدن در حال برگزاری است.
چین دیگر مانند گذشته موتور رشد مصرف فولاد جهان نیست
سعید اسلامی بیدگلی، عضو سابق شورای عالی بورس و تحلیلگر ارشد بازار سرمایه در این سمینار با اشاره به تغییرات ساختاری بازار جهانی فولاد اظهار کرد: بررسی داده‌های جهانی نشان می‌دهد چین دیگر مانند گذشته موتور رشد مصرف فولاد جهان نیست. تقاضای فولاد این کشور در سال ۲۰۲۶ حدود ۲ درصد کاهش یافته و برای سال ۲۰۲۷ نیز افت حدود یک‌درصدی پیش‌بینی می‌شود. رشد تقاضای فولاد هند در سال‌های اخیر قابل‌توجه بوده و برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ نیز رشد حدود ۸ درصدی برای این بازار پیش‌بینی می‌شود
او در مقابل، از هند به‌عنوان یکی از پیشران‌های جدید تقاضای فولاد نام برد و گفت: رشد تقاضای فولاد هند در سال‌های اخیر قابل‌توجه بوده و برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ نیز رشد حدود ۸ درصدی برای این بازار پیش‌بینی می‌شود. بنابراین، با وجود کاهش تقاضا در چین، مصرف فولاد در سایر نقاط جهان همچنان ظرفیت رشد دارد.
تغییرات بازار چین صرفا به کاهش تقاضا محدود نیست، بلکه ساختار اقتصادی و صنعتی این کشور نیز در حال تغییر است
به گفته اسلامی بیدگلی، تغییرات بازار چین صرفا به کاهش تقاضا محدود نیست، بلکه ساختار اقتصادی و صنعتی این کشور نیز در حال تغییر است؛ تحولی که می‌تواند ترکیب تقاضا و مسیر رقابت در بازار جهانی فولاد را تحت تاثیر قرار دهد.
چین از ساختمان فاصله می‌گیرد و به سمت صنایع پیشرفته می‌رود
این تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به تغییر الگوی رشد اقتصادی چین توضیح داد: صنعت ساختمان این کشور با رکودی ساختاری مواجه شده و سرعت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها نیز کاهش یافته است. در گذشته، تبدیل اقتصاد شهرهای کوچک و مناطق روستایی به اقتصاد شهرهای بزرگ، یکی از عوامل اصلی رشد تقاضای فولاد چین بود، اما این روند دیگر با همان شدت ادامه ندارد.
او افزود: چین در حال حرکت به سمت صنایع پیشرفته است و موتور رشد خود را از صنایع سرمایه‌بر سنتی به سمت فعالیت‌های فناورانه‌تر تغییر می‌دهد. این تحول، معماری صنعتی این کشور را دگرگون می‌کند و بر نوع محصولات فولادی مورد نیاز آن نیز اثر می‌گذارد.
هند می‌تواند بخشی از تقاضایی را که پیش‌تر در چین متمرکز بود، در بازار جهانی جذب کند
اسلامی بیدگلی با تاکید بر اینکه تغییر ساختار اقتصاد چین باید در تحلیل بازار فولاد جدی گرفته شود، گفت: در حالی که ساختمان و زیرساخت در سال‌های گذشته دو عامل مهم رشد تقاضای فولاد در چین بودند، این دو حوزه اکنون در هند در مراحل توسعه قرار دارند. از همین رو، هند می‌تواند بخشی از تقاضایی را که پیش‌تر در چین متمرکز بود، در بازار جهانی جذب کند.
او همچنین به نقش صنایع جدید، از جمله خودروسازی و انرژی‌های نو، در تغییر ترکیب تقاضای فولاد اشاره کرد؛ صنایعی که به محصولات و مشخصات متفاوتی از فولادهای متعارف نیاز دارند.
تجارت فولاد ایران به‌شدت به چین گره خورده و این وابستگی می‌تواند در شرایط تغییر الگوی تقاضای این کشور به یک ریسک جدی تبدیل شود
اسلامی بیدگلی یکی از چالش‌های مهم صنعت فولاد ایران را وابستگی به بازار چین دانست و اظهار کرد: تجارت فولاد ایران به‌شدت به چین گره خورده و این وابستگی می‌تواند در شرایط تغییر الگوی تقاضای این کشور به یک ریسک جدی تبدیل شود.
به اعتقاد او، اگر بازار و تجارت خارجی صنعت فولاد ایران بیش از اندازه به چین وابسته باشد، تغییرات اقتصادی و صنعتی این کشور به‌طور مستقیم بر وضعیت تولیدکنندگان ایرانی اثر خواهد گذاشت. بنابراین، تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به یک مقصد مشخص، باید در راهبرد شرکت‌های فولادی قرار گیرد.
در اقتصادهای پیشرفته رشد تقاضای فولاد محدودتر است و ارقام افزایش یا کاهش مصرف در این بازارها معمولا کوچک‌تر از بازارهایی مانند هند است
او در ادامه به وضعیت بازارهای توسعه‌یافته اشاره کرد و گفت: در اقتصادهای پیشرفته نیز رشد تقاضای فولاد محدودتر است و ارقام افزایش یا کاهش مصرف در این بازارها معمولا کوچک‌تر از بازارهایی مانند هند است. برای نمونه، در آمریکا رشد تقاضا در حدود ۱.۵ تا ۲ درصد برآورد می‌شود که بخش مهمی از آن به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی، پروژه‌های صنعتی و حوزه دفاعی مربوط است.
بازارهای توسعه‌یافته در عین حال به سمت مصرف محصولات استانداردتر و کم‌کربن‌تر حرکت می‌کنند
به گفته این تحلیلگر، بازارهای توسعه‌یافته در عین حال به سمت مصرف محصولات استانداردتر و کم‌کربن‌تر حرکت می‌کنند؛ هرچند ورود به این بازارها دشوار است و به سرمایه‌گذاری قابل‌توجه در فناوری و فرآیند تولید نیاز دارد.
ظرفیت مازاد جهانی، یکی از متغیرهای مهم آینده بازار فولاد است
عضو سابق شورای عالی بورس با اشاره به موضوع ظرفیت مازاد جهانی فولاد، این مساله را یکی از متغیرهای مهم آینده بازار دانست و گفت: تغییرات ساختاری در اقتصاد چین و جابه‌جایی پیشران‌های تقاضا، در کنار ظرفیت‌های تولید موجود در جهان، می‌تواند رقابت در بازار فولاد را تشدید کند.
او با اشاره به گزارش‌های بین‌المللی در این زمینه، از گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی درباره ظرفیت مازاد فولاد به‌عنوان یکی از منابع مهم برای بررسی این روند نام برد و تاکید کرد که تولیدکنندگان باید تحولات ظرفیت و تقاضا را به‌صورت مستمر دنبال کنند.
اسلامی بیدگلی در عین حال نسبت به استفاده بدون بررسی از داده‌های منتشرشده در فضای مجازی هشدار داد و گفت: گزارش‌های مختلف ممکن است اختلاف‌هایی در آمار داشته باشند و استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز گاهی به بازتولید و انتشار داده‌های نادرست منجر می‌شود. بنابراین، داده‌ها باید با دقت بیشتری بررسی و از منابع معتبر دریافت شوند.
مزیت زنجیره معدنی بدون انرژی پایدار کافی نیست
این تحلیلگر بازار سرمایه در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت صنعت فولاد ایران پرداخت و گفت: زنجیره معدنی، تجربه تولید از مسیر احیای مستقیم و ظرفیت‌های صنعتی تثبیت‌شده از نقاط قوت صنعت فولاد کشور هستند. با این حال، محدودیت و ناپایداری انرژی، ریسک‌های تجارت خارجی، هزینه‌های مالی و ضعف زیرساخت‌ها، این مزیت‌ها را تحت فشار قرار داده‌اند.
صرف داشتن ظرفیت اسمی به معنای برخورداری از توان واقعی تولید و سودآوری نیست
او با تاکید بر اینکه صرف داشتن ظرفیت اسمی به معنای برخورداری از توان واقعی تولید و سودآوری نیست، اظهار کرد: پرسش اصلی این است که چه سهمی از ظرفیت نصب‌شده صنعت فولاد می‌تواند با حاشیه سود قابل‌قبول به بهره‌برداری برسد.
قطع یا محدودیت برق و گاز فقط باعث کاهش تناژ تولید نمی‌شود، بلکه هزینه‌های ثابت به ازای هر تن محصول را افزایش می‌دهد، بهره‌وری را پایین می‌آورد، تحویل سفارش‌ها را به تاخیر می‌اندازد و قابلیت اتکای تولیدکننده را کاهش می‌دهد
اسلامی بیدگلی توضیح داد: قطع یا محدودیت برق و گاز فقط باعث کاهش تناژ تولید نمی‌شود، بلکه هزینه‌های ثابت به ازای هر تن محصول را افزایش می‌دهد، بهره‌وری را پایین می‌آورد، تحویل سفارش‌ها را به تاخیر می‌اندازد و قابلیت اتکای تولیدکننده را کاهش می‌دهد.
به گفته او، شرکت‌های فولادی باید به جای تمرکز صرف بر هزینه تولید کل، هزینه تمام‌شده هر تن محصول قابل‌فروش را به‌دقت محاسبه کنند؛ زیرا کاهش تولید در شرایطی که هزینه‌های ثابت پابرجا هستند، می‌تواند حاشیه سود را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد.
او قراردادهای تامین انرژی، ذخیره‌های عملیاتی و برنامه‌ریزی فصلی را از جمله اقداماتی دانست که باید در دستور کار شرکت‌های تولیدی قرار گیرد.
مزیت یک بخش از زنجیره ممکن است به دلیل عدم توازن در حلقه دیگر کاملا خنثی شود
اسلامی بیدگلی با اشاره به ارتباط میان حلقه‌های مختلف زنجیره فولاد گفت: مزیت یک بخش از زنجیره ممکن است به دلیل عدم توازن در حلقه دیگر کاملا خنثی شود. تغییر قیمت جهانی مواد اولیه، نرخ ارز و هزینه حمل‌ونقل نیز به‌صورت هم‌زمان بر حاشیه سود شرکت‌ها اثر می‌گذارند.
راهبرد صنعت فولاد نباید بر بهینه‌سازی مستقل هر واحد تولیدی استوار باشد، بلکه باید کل زنجیره از مواد اولیه تا محصول نهایی به‌صورت یکپارچه بهینه شود
او تاکید کرد: راهبرد صنعت فولاد نباید بر بهینه‌سازی مستقل هر واحد تولیدی استوار باشد، بلکه باید کل زنجیره از مواد اولیه تا محصول نهایی به‌صورت یکپارچه بهینه شود. این موضوع تنها به تصمیم شرکت‌ها محدود نیست و به سیاست‌گذاری صنعتی کشور نیز ارتباط دارد.
به اعتقاد او، توسعه ظرفیت در یک حلقه بدون توجه به وضعیت تامین مواد اولیه، انرژی، حمل‌ونقل و بازار فروش، ممکن است به ایجاد ظرفیت مازاد و کاهش بازده سرمایه‌گذاری منجر شود.
سناریوی نخست؛ رشد محدود تقاضا، ادامه فشار رقابتی چین و پابرجاماندن محدودیت‌های داخلی، شرایطی دشوار برای تولیدکنندگان ایجاد می‌کند
عضو سابق شورای عالی بورس با اشاره به ضرورت تدوین سناریوهای بلندمدت برای صنعت فولاد گفت: دو محور اصلی عدم قطعیت در آینده این صنعت، از یک سو رشد تقاضا و شرایط تجارت جهانی و از سوی دیگر پایداری انرژی و دسترسی ایران به بازارهای صادراتی است.
او توضیح داد که در سناریوی نخست، رشد محدود تقاضا، ادامه فشار رقابتی چین و پابرجاماندن محدودیت‌های داخلی، شرایطی دشوار برای تولیدکنندگان ایجاد می‌کند؛ هرچند این محدودیت‌ها در سطحی قابل مدیریت باقی می‌مانند.
سناریوی دوم؛ تقویت بازارهای منطقه‌ای، کاهش اختلالات تجاری، بهبود دسترسی به لجستیک و افزایش سرمایه‌گذاری می‌تواند به رشد تقاضا کمک کند
در سناریوی خوش‌بینانه، تقویت بازارهای منطقه‌ای، کاهش اختلالات تجاری، بهبود دسترسی به لجستیک و افزایش سرمایه‌گذاری می‌تواند به رشد تقاضا کمک کند. اسلامی بیدگلی با اشاره به ظرفیت بازار خاورمیانه گفت: در صورت کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک، برای سال ۲۰۲۷ رشد ۱۱ درصدی تقاضای فولاد در این منطقه پیش‌بینی می‌شود.
او در عین حال هشدار داد که رشد کوتاه‌مدت تقاضا نباید به توسعه شتاب‌زده ظرفیت‌های تولید منجر شود؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از ظرفیت‌های موجود صنعت فولاد ایران همچنان بلااستفاده است و نرخ بهره‌برداری از ظرفیت‌ها حدود ۵۵ درصد برآورد می‌شود.
سناریوی سوم؛ تداوم ضعف تقاضای چین، تشدید تنش‌های تجاری، افزایش موانع تجاری و اختلالات منطقه‌ای می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان ایرانی به بازارهای صادراتی را دشوارتر کند
در سناریوی بدبینانه نیز تداوم ضعف تقاضای چین، تشدید تنش‌های تجاری، افزایش موانع تجاری و اختلالات منطقه‌ای می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان ایرانی به بازارهای صادراتی را دشوارتر کند.
پایش مستمر شاخص‌های جهانی و داخلی برای تصمیم‌گیری شرکت‌های فولادی ضروری است
اسلامی بیدگلی در ادامه، پایش مستمر شاخص‌های جهانی و داخلی را برای تصمیم‌گیری شرکت‌های فولادی ضروری دانست و گفت: در سطح جهانی باید تقاضای چین، سفارش‌های هند، صادرات فولاد چین، قیمت محصولات تخت و طویل و نرخ حمل‌ونقل به‌طور مرتب رصد شود.
در داخل نیز شاخص‌هایی مانند ساعات محدودیت برق و گاز، نرخ بهره‌برداری از ظرفیت‌ها، موجودی مواد اولیه و محصولات، فاصله قیمت بازار داخلی و صادراتی، نرخ ارز و زمان وصول مطالبات باید در داشبورد مدیریتی شرکت‌ها قرار گیرد.
او همچنین بر اهمیت شاخص‌های زیست‌محیطی تاکید کرد و گفت: شدت مصرف انرژی و میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای از جمله متغیرهایی هستند که در صورت هدف‌گذاری برای حضور در بازارهای جهانی، باید به‌طور مستمر اندازه‌گیری شوند. بسیاری از شرکت‌ها هنوز سازوکار و داده‌های لازم برای سنجش و گزارش‌دهی انتشار کربن را در اختیار ندارند.
این تحلیلگر پنج اولویت راهبردی را برای صنعت فولاد برشمرد: پایداری انرژی و ارتقای بهره‌وری پیش از توسعه ظرفیت، حرکت از فروش تناژ به سمت محصولات دارای ارزش افزوده، تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی، تقویت لجستیک و قراردادهای صادراتی و شفاف‌سازی داده‌های کربن و آماده‌سازی برای استانداردهای جدید.
او در نهایت بر ضرورت سرمایه‌گذاری مرحله‌ای و مبتنی بر سناریو تاکید کرد و گفت: آینده صنعت فولاد در اختیار تولیدکنندگانی خواهد بود که بتوانند خود را با تغییرات مداوم بازار و تحولات ژئوپلیتیک تطبیق دهند.
منبع: تجارت‌نیوز