چگونه رؤیای دختران ایرانی برای فتح اورست با بودجه موشکی محقق شد؟

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: سالروز شهادت سردار حسن طهرانی‌مقدم، فرصتی برای بازخوانی زندگی مردی است که نامش با یکی از مهم‌ترین دستاوردهای راهبردی ایران، یعنی صنعت موشکی، گره خورده است؛ مردی که نقش او در شکل‌گیری و توسعه توان موشکی کشور، بخش مهمی از کارنامه‌اش را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل، هر بار که از او سخن به میان می‌آید، نخستین تصویری که در ذهن بسیاری از مردم شکل می‌گیرد، موشک و پیشرفت ایران در عرصه تسلیحات راهبردی است.

اما نام حسن طهرانی‌مقدم تنها به موشک و فعالیت‌های نظامی محدود نمی‌شود. زندگی او ابعاد دیگری نیز دارد که شاید کمتر درباره آن صحبت شده باشد. او در کنار مسئولیت‌های مهم نظامی و صنعتی، به ورزش علاقه‌ای جدی داشت و بخش قابل توجهی از وقت و توان خود را برای توسعه این عرصه صرف می‌کرد. از کوهنوردی و ثبت رکوردهای تاریخی گرفته تا حمایت از ورزشکاران و فراهم کردن زمینه حضور زنان ایرانی در رقابت‌های بین‌المللی، همه بخشی از روایت کمتر شنیده‌شده زندگی اوست.

در این گزارش می‌خواهیم دریچه تازه‌ای به زندگی شهید حسن طهرانی‌مقدم باز کنیم؛ دریچه‌ای که از مسیر ورزش می‌گذرد و ما را با مردی آشنا می‌کند که نه‌تنها در عرصه نظامی به دنبال شکستن محدودیت‌ها بود، بلکه در میدان ورزش نیز برای تحقق آرزوهای بزرگ تلاش می‌کرد. مردی که حتی وقتی نامش در کنار یک رکورد تاریخی قرار می‌گرفت، علاقه‌ای به مطرح شدن نداشت و ترجیح می‌داد موفقیت به نام جمع ثبت شود، نه یک فرد.

ورزش؛ دغدغه‌ای فراتر از یک علاقه شخصی

حسن طهرانی‌مقدم در تمامی صحنه‌های ورزشی، علاوه بر اینکه یک ورزشکار حرفه‌ای بود، تواضع و فروتنی را نیز سرلوحه کار خود قرار می‌داد. او هیچ‌گاه به دنبال آن نبود که نامش بیش از دیگران مطرح شود یا دستاوردهای ورزشی را به حساب خودش بگذارد. حتی زمانی که موفق شد رکوردی تاریخی در زمینه صعود به قله دماوند در جهان به ثبت برساند، این موفقیت را به نام خود تمام نکرد و ترجیح داد نقش دیگران و تلاش جمعی در آن دیده شود.

شاید تصور عمومی از شهید طهرانی‌مقدم، مدیری باشد که تمام زندگی خود را درگیر صنعت موشکی و فعالیت‌های نظامی کرده بود؛ اما ورزش یکی از دغدغه‌های اصلی او به شمار می‌رفت. نکته جالب‌تر اینکه در دوره‌ای که مسئولیت مدیریت ورزشی را بر عهده داشت، بسیاری از مدیران و فعالان این حوزه حتی از جایگاه نظامی او اطلاع نداشتند. آنها حسن طهرانی‌مقدم را به‌عنوان مدیری ورزشی و فردی دغدغه‌مند می‌شناختند و نمی‌دانستند او در صنعت موشکی کشور چه مسئولیت و جایگاهی دارد. این موضوع تا زمان شهادتش و آشکار شدن ابعاد بیشتری از فعالیت‌های او همچنان برای بسیاری ناشناخته باقی مانده بود.

یکی از همراهان شهید طهرانی‌مقدم درباره فعالیت‌های ورزشی او روایت می‌کند که برنامه‌ریزی برای صعود به قله دماوند، تنها به یک تصمیم فردی و تلاش برای ثبت رکورد محدود نمی‌شد. طهرانی‌مقدم به دنبال آن بود که تعداد بیشتری از علاقه‌مندان به کوهنوردی را با این رشته آشنا کند و زمینه حضور و آمادگی آنها را برای صعود فراهم آورد.

در همین راستا، او و همراهانش یک سال برای اجرای برنامه‌ای گسترده برنامه‌ریزی کردند. نتیجه این برنامه‌ریزی، آموزش و تمرین پنج‌هزار کوهنورد از سراسر استان‌های کشور در سال ۱۳۸۰ بود؛ کوهنوردانی که قرار بود با آمادگی بیشتر در برنامه صعود به قله دماوند شرکت کنند.

این برنامه در نهایت به ثبت رکوردی تاریخی انجامید. سال ۱۳۸۱ و هم‌زمان با سالروز ولادت حضرت زهرا(س)، این رکورد در عرصه کوهنوردی به ثبت رسید. اهمیت این اتفاق تنها در ثبت یک رکورد نبود؛ بلکه پشت آن، یک سال برنامه‌ریزی، آموزش و آماده‌سازی هزاران نفر قرار داشت. طهرانی‌مقدم در این تجربه نیز به جای برجسته کردن نقش فردی خود، بر کار جمعی و فراهم کردن فرصت برای دیگران تأکید داشت.

وقتی پای رؤیای دختران کوهنورد به میان آمد

با این حال، یکی از جالب‌ترین روایت‌های ورزشی درباره شهید حسن طهرانی‌مقدم، به ماجرای حمایت او از صعود بانوان کوهنورد ایرانی به قله اورست بازمی‌گردد؛ ماجرایی که نشان می‌دهد دغدغه او برای ورزش، به ثبت رکوردهای داخلی و مدیریت فعالیت‌های ورزشی محدود نبود.

اورست، بلندترین قله جهان با ارتفاع ۸۸۵۰ متر، همواره یکی از دشوارترین مقاصد کوهنوردان حرفه‌ای بوده است. صعود به این قله، علاوه بر آمادگی جسمانی و مهارت‌های تخصصی، به امکانات گسترده، تجهیزات مناسب، برنامه‌ریزی دقیق و هزینه‌های سنگین نیاز دارد. به همین دلیل، فراهم کردن شرایط حضور یک تیم ایرانی در این صعود، به‌ویژه برای بانوان کوهنورد، کار ساده‌ای نبود.

فدراسیون کوهنوردی کشورمان حدود دو سال در تلاش بود تا زمینه اعزام بانوان کوهنورد ایرانی برای فتح قله اورست را فراهم کند، اما هزینه‌های بالای این برنامه مانع از تحقق آن شده بود. با وجود پیگیری‌های انجام‌شده، تأمین منابع مالی مورد نیاز به یکی از موانع اصلی تبدیل شده بود و رؤیای صعود زنان ایرانی به بام دنیا همچنان در انتظار حمایت باقی مانده بود.

در چنین شرایطی، شهید طهرانی‌مقدم پس از اطلاع از این موضوع، تصمیم گرفت برای تحقق این هدف وارد میدان شود. او که در آن زمان مسئولیت‌های مهمی در صنعت موشکی کشور بر عهده داشت، تلاش کرد با هر سختی و زحمتی که شده، مسیر اعزام بانوان کوهنورد را هموار کند. او بخشی از بودجه موشکی ایران را برای تحقق این رؤیای ورزشی اختصاص داد تا هزینه‌های سنگین صعود تأمین شود.

این اقدام، وجه متفاوتی از شخصیت طهرانی‌مقدم را نشان می‌دهد. مردی که در عرصه نظامی برای دستیابی ایران به توان دفاعی مستقل تلاش می‌کرد، در حوزه ورزش نیز حاضر بود برای تحقق یک هدف بزرگ ملی هزینه کند. برای او، موفقیت این دو بانوی ایرانی تنها یک اتفاق ورزشی نبود؛ بلکه فرصتی بود تا توانایی زنان ایرانی در یکی از دشوارترین عرصه‌های ورزشی جهان به نمایش گذاشته شود.

نذر حضرت زهرا(س) برای فتح بام جهان

روایت حمایت شهید طهرانی‌مقدم از صعود بانوان ایرانی به اورست، تنها به تأمین امکانات و پشتیبانی مالی محدود نمی‌شود. بخش دیگری از این ماجرا به اعتقاد و ارادت او به حضرت زهرا(س) بازمی‌گردد؛ موضوعی که در سخنانش هنگام اعزام تیم کوهنوردی نیز آشکار بود.

شهید طهرانی‌مقدم در فرودگاه و هنگام بدرقه بانوان کوهنورد ایرانی، خطاب به مسئولان فدراسیون کوهنوردی جمله‌ای بیان کرد که بعدها به یکی از بخش‌های ماندگار این روایت تبدیل شد. او با اشاره به توسل خود به حضرت زهرا(س) برای موفقیت این گروه گفت: «واقعاً خداوکیلی وقتی با دل پاک به محضر حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) بیایید، می‌بینید که خانم چه معجزاتی انجام می‌دهند.»

او در همان زمان از نذر خود برای موفقیت بانوان کوهنورد کشورمان نیز خبر داد. این سخنان نشان می‌داد که طهرانی‌مقدم برای این صعود، علاوه بر برنامه‌ریزی و فراهم کردن امکانات، از منظر اعتقادی نیز اهمیت ویژه‌ای قائل بود و موفقیت دختران ایرانی را به حضرت زهرا(س) متوسل می‌کرد.

در واقع، برای او این صعود تنها یک مأموریت ورزشی نبود؛ تحقق آرزویی بود که دو سال برای آن تلاش شده و اکنون قرار بود با حضور دو بانوی ایرانی در بلندترین نقطه جهان به نتیجه برسد. او با همین نگاه، در روز اعزام نیز در کنار مسئولان و ورزشکاران حضور داشت و موفقیت آنها را از صمیم قلب دنبال می‌کرد.

فرخنده صادق و لاله کشاورز بر فراز بلندترین قله جهان

سرانجام تلاش‌ها به نتیجه رسید و دو بانوی کوهنورد ایرانی، فرخنده صادق و لاله کشاورز، در تاریخ ۹ خرداد ۱۳۸۴ موفق شدند قله ۸۸۵۰ متری اورست را فتح کنند. این صعود تاریخی، سه ماه به طول انجامید و به یکی از مهم‌ترین دستاوردهای ورزشی زنان ایران تبدیل شد.

شرایط جوی در زمان صعود این دو بانوی ایرانی، دشواری‌های کم‌سابقه‌ای را برای کوهنوردان حاضر در منطقه ایجاد کرده بود. در آن سال، فصل صعود تقریباً دو برابر زمان معمول طول کشید و بسیاری از تیم‌های کوهنوردی که برای فتح قله تلاش می‌کردند، نتوانستند به هدف خود برسند. شرایط نامساعد آب‌وهوایی، مسیر دشوار و محدودیت فرصت‌های مناسب برای صعود، کار را برای گروه‌های حاضر در منطقه بسیار سخت کرده بود.

با این حال، سرانجام حاکم شدن سه روز هوای نسبتاً مناسب، فرصتی برای تیم ایران و چند تیم دیگر فراهم کرد تا خود را به قله برسانند. فرخنده صادق و لاله کشاورز نیز با پشت سر گذاشتن دشواری‌های مسیر، موفق شدند نام خود و ایران را در تاریخ کوهنوردی جهان ثبت کنند.

اما اتفاقی که این صعود را برای ایرانیان معنایی فراتر از یک دستاورد ورزشی بخشید، پرچمی بود که این دو بانوی کوهنورد بر فراز اورست به اهتزاز درآوردند. آنها پس از رسیدن به بام جهان، پرچم پرافتخار جمهوری اسلامی ایران و بیرق منقش به ذکر نورانی «السلام علیک یا فاطمه الزهرا(س)» را بر بلندترین نقطه زمین برافراشتند.

این صعود از چند جهت اهمیت داشت؛ از یک سو، دو بانوی ایرانی توانسته بودند در یکی از دشوارترین رشته‌های ورزشی جهان به موفقیتی بزرگ دست پیدا کنند و از سوی دیگر، این اتفاق نشان داد که زنان ایرانی نیز می‌توانند در عرصه‌های بین‌المللی و در رقابت با کوهنوردان کشورهای مختلف، به بالاترین سطح موفقیت دست یابند. فرخنده صادق و لاله کشاورز به‌عنوان نخستین بانوان صعودکننده به اورست در منطقه خاورمیانه نیز شناخته شدند و مسیر تازه‌ای را برای حضور زنان ایرانی در این رشته ورزشی گشودند.

از استقبال در فرودگاه تا دیدار با رهبر شهید انقلاب

ماجرای حمایت شهید طهرانی‌مقدم از این دو بانوی کوهنورد، با رسیدن آنها به قله اورست به پایان نرسید. پس از بازگشت افتخارآفرین فرخنده صادق و لاله کشاورز به ایران، طهرانی‌مقدم شخصاً در فرودگاه حاضر شد تا از آنها استقبال کند.

حضور او در فرودگاه، ادامه همان همراهی‌ای بود که از نخستین مراحل برنامه‌ریزی برای صعود آغاز شده بود. مردی که برای تحقق این هدف تلاش کرده و در زمان اعزام نیز با نذر و توسل، موفقیت بانوان ایرانی را از خداوند طلب کرده بود، اکنون در کنار آنها ایستاده بود تا بازگشتشان را تبریک بگوید.

او همچنین مقدمات دیدار هر دو بانوی کوهنورد را با رهبر شهید انقلاب فراهم کرد. این دیدار فرصتی بود تا موفقیت آنها در سطح ملی مورد توجه قرار گیرد و تلاش این دو ورزشکار که در شرایطی دشوار توانسته بودند پرچم ایران را بر فراز بلندترین قله جهان به اهتزاز درآورند، مورد تقدیر قرار گیرد.

دستاورد فرخنده صادق و لاله کشاورز تنها متعلق به این دو ورزشکار نبود. صعود آنها به اورست، به نمادی از توانایی، اراده و استقلال زنان ایرانی تبدیل شد. آنها با تحمل دشواری‌های طاقت‌فرسا، محدودیت‌های طبیعی و شرایط سخت آب‌وهوایی، نشان دادند که هیچ مانعی نمی‌تواند در برابر اراده و تلاش انسان برای رسیدن به هدفی بزرگ، غیرقابل عبور باقی بماند.

این موفقیت همچنین راه را برای نسل‌های بعدی زنان ایرانی در رشته کوهنوردی هموار کرد. زنانی که پس از آن می‌توانستند با تکیه بر تجربه این دو ورزشکار، افق‌های تازه‌ای را برای حضور در عرصه‌های بین‌المللی دنبال کنند.

مردی که در کنار ساختن قدرت، فرصت ساخت

روایت ورزشی حسن طهرانی‌مقدم، تصویری متفاوت از مردی ارائه می‌دهد که بخش زیادی از زندگی‌اش در حافظه عمومی با صنعت موشکی و توان دفاعی ایران شناخته می‌شود. او در کنار فعالیت‌های گسترده در حوزه نظامی، برای ورزش نیز برنامه داشت، به آموزش و پرورش استعدادها اهمیت می‌داد و تلاش می‌کرد فرصت‌هایی را که به دلیل محدودیت‌های مالی و اجرایی از دسترس ورزشکاران دور مانده بود، در اختیار آنها قرار دهد.

از برنامه‌ریزی برای آموزش پنج‌هزار کوهنورد و ثبت رکورد تاریخی دماوند گرفته تا حمایت از صعود فرخنده صادق و لاله کشاورز به اورست، همه نشان می‌دهد که ورزش برای او موضوعی حاشیه‌ای و صرفاً تفریحی نبود. او در این عرصه نیز به دنبال ایجاد تحول و شکستن محدودیت‌ها بود.

شاید کمتر کسی بداند مردی که نامش با ساخت موشک و پیشرفت قدرت دفاعی ایران گره خورده است، برای تحقق رؤیای دو بانوی کوهنورد ایرانی نیز چنین نقشی ایفا کرده بود. حتی در دوران فعالیت ورزشی‌اش، بسیاری از اطرافیان او از جایگاهش در صنعت موشکی کشور اطلاعی نداشتند و تنها پس از شهادتش بود که بخش‌های بیشتری از زندگی و فعالیت‌هایش برای جامعه آشکار شد.

حسن طهرانی‌مقدم را می‌توان از زاویه‌های مختلفی شناخت؛ از دانش و مدیریت در صنعت موشکی گرفته تا روحیه ورزشی، تواضع فردی، اعتقادات مذهبی و توجه به ظرفیت‌های دیگران. روایت اورست یکی از همان دریچه‌هایی است که نشان می‌دهد پشت نام یک فرمانده نظامی، انسانی قرار داشت که برای تحقق آرزوی دیگران نیز به اندازه اهداف بزرگ خود انگیزه و اراده داشت.