پدافند غیرعامل؛ از امنیت غذایی تا تاب‌آوری رسانه‌ای، ضرورتی که فراموش نشود
تهدیدها در دنیای امروز دیگر تنها به میدان‌های نبرد نظامی محدود نمی‌شوند. حملات سایبری، جنگ شناختی و رسانه‌ای، اختلال در زیرساخت‌های انرژی، تهدید امنیت غذایی و حتی شایعات سازمان‌یافته، همگی بخشی از جنگ‌های نوین به شمار می‌روند؛ جنگ‌هایی که مقابله با آن‌ها بیش از هر زمان دیگری نیازمند اجرای اصول پدافند غیرعامل است.
پدافند غیرعامل مجموعه اقداماتی است که بدون استفاده از سلاح، آسیب‌پذیری کشور را در برابر تهدیدات کاهش می‌دهد و موجب تداوم خدمات، حفظ جان مردم و افزایش تاب‌آوری جامعه می‌شود. کارشناسان معتقدند امروز پدافند غیرعامل تنها یک موضوع نظامی نیست، بلکه در حوزه‌های اقتصاد، کشاورزی، سلامت، آموزش، رسانه، فضای مجازی و زندگی روزمره مردم نیز نقش تعیین‌کننده دارد.
اگر در گذشته استحکام قلعه‌ها و پناهگاه‌ها نماد پدافند غیرعامل بود، امروز حفاظت از زیرساخت‌های آب، برق، گاز، ارتباطات، مراکز درمانی، شبکه‌های بانکی، سامانه‌های اطلاعاتی و زنجیره تأمین کالاهای اساسی، مهم‌ترین مصادیق آن به شمار می‌رود.
تجربه جنگ‌های اخیر منطقه نیز نشان داده است که درگیری‌های نوین بیش از آنکه متکی بر حضور گسترده نیروهای نظامی باشد، بر ایجاد اختلال در زیرساخت‌ها، عملیات روانی، حملات سایبری و هدف قرار دادن آرامش جامعه تمرکز دارد.
جنگ شناختی؛ نبردی برای ذهن مردم
یکی از مهم‌ترین ابعاد پدافند غیرعامل، مقابله با جنگ شناختی و عملیات روانی است؛ جنگی که هدف اصلی آن تغییر ادراک، ایجاد ناامیدی، گسترش شایعات و کاهش اعتماد عمومی است.
رسانه‌ها در این شرایط مسئولیتی دوگانه برعهده دارند؛ از یک سو باید اطلاع‌رسانی دقیق، سریع و مبتنی بر واقعیت داشته باشند و از سوی دیگر مانع گسترش اخبار جعلی و شایعات شوند.
در چنین شرایطی، ارتقای سواد رسانه‌ای شهروندان اهمیت دوچندان پیدا می‌کند؛ چراکه هر کاربر فضای مجازی می‌تواند ناخواسته به حلقه انتشار اخبار نادرست تبدیل شود. بررسی منبع خبر، خودداری از بازنشر مطالب تأییدنشده و مراجعه به رسانه‌های معتبر، از مهم‌ترین اصولی است که می‌تواند تاب‌آوری جامعه را در برابر جنگ روانی افزایش دهد.
مدارس؛ نخستین خط آموزش تاب‌آوری
آموزش نیز یکی از ارکان مهم پدافند غیرعامل محسوب می‌شود. ذبیح‌الله تاراسی، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان زنجان در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر ضرورت ایجاد محیطی امن و تاب‌آور در مدارس، می‌گوید: ایجاد زیرساخت‌های لازم برای تداوم آموزش در شرایط خاص، از مأموریت‌های مهم آموزش‌وپرورش است.
وی با اشاره به ضرورت مقابله با جنگ شناختی، می‌افزاید: تولید محتوای متناسب با سن دانش‌آموزان، آموزش مدیران مدارس و آگاهی‌بخشی درباره شایعات و عملیات روانی، نقش مهمی در حفظ آرامش روانی دانش‌آموزان دارد.
محمود زمانی، مدیرکل پدافند غیرعامل استانداری زنجان نیز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به شعار امسال «پدافند مردم‌محور، ایران پایدار»، می‌گوید: مهم‌ترین مأموریت پدافند غیرعامل، صیانت از زیرساخت‌های حیاتی، حساس و مهم و رصد تهدیدات در حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی است.
وی می‌افزاید: فرهنگ‌سازی، آموزش، اجرای رزمایش‌ها، سنجش میزان آمادگی دستگاه‌های اجرایی و افزایش تاب‌آوری جامعه، از مهم‌ترین برنامه‌های این حوزه به شمار می‌رود.
زمانی با اشاره به ماهیت جنگ‌های ترکیبی، ادامه می‌دهد: امروز دشمن علاوه بر حملات نظامی، از ابزارهایی مانند حملات سایبری، اختلال در شبکه‌های انرژی، عملیات رسانه‌ای و جنگ شناختی استفاده می‌کند و هدف اصلی آن کاهش آستانه تحمل مردم است.
وی تأکید می‌کند: استمرار خدمات ضروری، حفظ آمادگی دستگاه‌های اجرایی و مشارکت مردم، مهم‌ترین راهکار مقابله با این تهدیدها است.
امنیت غذایی؛ ستون اصلی امنیت ملی
یکی دیگر از مهم‌ترین ابعاد پدافند غیرعامل، امنیت غذایی است؛ موضوعی که نقش آن در شرایط بحران بیش از گذشته آشکار شده است.
اکبر کرامتی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ظرفیت‌های بخش کشاورزی استان، می‌گوید: سالانه حدود سه میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در استان تولید می‌شود و بیش از ۱۰۶ هزار خانوار بهره‌بردار در این بخش فعالیت دارند.
وی با تأکید بر اهمیت ذخایر راهبردی کالاها، می‌افزاید: تأمین امنیت غذایی از مهم‌ترین اولویت‌های کشور است و اصلاح برخی مقررات، تأمین به‌موقع نهاده‌ها، واگذاری اختیارات بیشتر به استان‌ها و اعلام به‌موقع قیمت خرید تضمینی محصولات، می‌تواند به پایداری تولید و تقویت امنیت غذایی کمک کند.
لذا توسعه کشت گلخانه‌ای نیز یکی از مهم‌ترین مصادیق پدافند غیرعامل در بخش کشاورزی است. تولید در محیط‌های کنترل‌شده، کاهش وابستگی به شرایط اقلیمی، صرفه‌جویی در مصرف آب، امکان تولید مستمر و افزایش بهره‌وری، موجب شده است گلخانه‌ها به یکی از ابزارهای مهم حفظ امنیت غذایی تبدیل شوند. در استان زنجان نیز بیش از ۱۵۰ واحد گلخانه‌ای فعال است که سالانه ده‌ها هزار تن محصول تولید می‌کنند و نقش مهمی در پایداری تولید محصولات کشاورزی دارند.
مصرف بهینه انرژی؛ مسئولیتی همگانی
کارشناسان حوزه پدافند غیرعامل معتقدند امنیت انرژی نیز بخشی از امنیت ملی است. مصرف بهینه آب، برق و گاز، علاوه بر کاهش هزینه‌ها، فشار بر شبکه‌های توزیع را کاهش داده و در شرایط بحرانی امکان ارائه پایدار خدمات را افزایش می‌دهد. خاموش کردن وسایل برقی غیرضروری، مدیریت مصرف گاز در فصل سرد، صرفه‌جویی در مصرف آب و رعایت الگوی صحیح مصرف، از ساده‌ترین اقداماتی است که هر شهروند می‌تواند در راستای افزایش تاب‌آوری کشور انجام دهد.
موفقیت پدافند غیرعامل تنها به عملکرد دستگاه‌های اجرایی وابسته نیست و مشارکت مردم، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، مدارس، تولیدکنندگان و بخش خصوصی، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش تاب‌آوری کشور دارد.
ارتقای سواد رسانه‌ای، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، تقویت امنیت غذایی، توسعه آموزش‌های عمومی، استفاده از فناوری‌های نوین، اصلاح الگوی مصرف و افزایش آمادگی در برابر بحران‌ها، مجموعه اقداماتی است که می‌تواند آسیب‌پذیری جامعه را کاهش دهد.
تجربه بحران‌های طبیعی، حملات سایبری و جنگ‌های نوین نشان داده است که امنیت پایدار تنها با تجهیزات نظامی حاصل نمی‌شود، بلکه نیازمند جامعه‌ای آگاه، زیرساخت‌هایی مقاوم، رسانه‌هایی مسئول، اقتصادی تاب‌آور و مشارکت فعال مردم است؛ مؤلفه‌هایی که در کنار یکدیگر، مفهوم واقعی پدافند غیرعامل را شکل می‌دهند.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایسنا