مهار دلار با افزایش عرضه و محدودیت معاملات تتر؛ نسخه شفابخش بانک مرکزی در بازار ملتهب ارز

به گزارش تجارت نیوز، بانک مرکزی در هفته‌های اخیر مجموعه‌ای از اقدامات را برای کنترل نوسانات بازار ارز در دستور کار قرار داده است؛ از افزایش عرضه اسکناس و بالا بردن سقف خرید ارز با کارت ملی تا محدود کردن معاملات تتر و جلوگیری از تأمین مالی خرید ارز و طلا از مسیر تسهیلات بانکی. بررسی‌های تجارت‌نیوز نشان می‌دهد این اقدامات توانسته‌اند در مقاطعی از شتاب افزایش قیمت دلار بکاهند و حتی قیمت را به مسیر نزولی برگردانند.

عرضه ارز برای مهار تقاضای هیجانی

یکی از اقدامات بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز، افزایش عرضه اسکناس از طریق شبکه بانکی بوده است. این سیاست در شهریورماه با اعلام عرضه ۵۰۰ میلیون دلار به شبکه بانکی آغاز شد. هدف از این اقدام، افزایش دسترسی متقاضیان به ارز از مسیر رسمی و کاهش فشار تقاضا در بازار آزاد بود.

در مهرماه نیز بانک مرکزی از برنامه عرضه دو میلیارد دلار اسکناس در بازار ارز خبر داد. هم‌زمان، سقف فروش ارز با کارت ملی افزایش یافت و امکان خرید تا ۱۰ هزار دلار برای هر فرد در شبکه بانکی فراهم شد. در ۱۱ مهر، عرضه ارز در پنج بانک منتخب ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان آغاز شد و نرخ پایه اعلام‌شده برای فروش در این طرح ۲۵۹ هزار تومان بود.

گسترش مسیر عرضه رسمی می‌تواند بخشی از تقاضای متقاضیانی را که برای تأمین ارز به بازار آزاد مراجعه می‌کنند، به شبکه بانکی منتقل کند. البته میزان اثرگذاری این سیاست به حجم واقعی ارز عرضه‌شده، دسترسی متقاضیان و استمرار فروش بستگی دارد.

تتر؛ هدف‌گیری معاملات شبانه

اقدام دیگر بانک مرکزی، محدود کردن معاملات تتر بود؛ رمزارزی که در بازار ایران به یکی از شاخص‌های غیررسمی سنجش قیمت دلار تبدیل شده است. از آنجا که معاملات تتر در ساعات تعطیلی بازارهای سنتی نیز امکان‌پذیر است، تغییرات سریع قیمت آن می‌تواند بر انتظارات معامله‌گران در بازار ارز اثر بگذارد.

در 26 مهر، با ابلاغ نهاد ناظر، معاملات تتر در برخی پلتفرم‌ها در ساعات شب متوقف شد و سقف خرید روزانه کاربران نیز محدود شد. طبق ضوابط اعلام‌شده، معاملات از ساعت 23:30 تا 11:30 روز بعد متوقف بود و سقف خرید روزانه هر کاربر به دو هزار تتر رسید.

هدف از این محدودیت‌ها، کاهش امکان شکل‌گیری موج‌های هیجانی در معاملات شبانه و محدود کردن انتقال سریع نوسانات این بازار به انتظارات معامله‌گران دلار بود. با این حال، محدودیت معاملات تتر به‌تنهایی نمی‌تواند تقاضای ارز را از بین ببرد؛ زیرا بخشی از این تقاضا از نگرانی‌های تورمی، نااطمینانی سیاسی و تمایل به حفظ ارزش دارایی‌ها ناشی می‌شود.

جلوگیری از تأمین مالی خرید ارز و طلا

در ادامه محدودیت‌های معاملاتی، بانک مرکزی با صدور بخشنامه‌ای در ۸ مهر ۱۴۰۵، اعطای هرگونه تسهیلات مستقیم یا غیرمستقیم از طریق بانک‌ها و واحدهای دیجیتال بانکی برای خرید طلا، ارز و رمزارز را ممنوع کرد. هدف از این تصمیم، جلوگیری از هدایت منابع اعتباری بانک‌ها به سمت خرید این دارایی‌ها و اختصاص منابع بانکی به فعالیت‌های مولد عنوان شده است. این تصمیم را می‌توان یکی از ابزارهای مکمل بانک مرکزی برای محدود کردن استفاده از منابع اعتباری در معاملات ارز و طلا دانست؛ هرچند میزان اثرگذاری آن بر قیمت دلار به سهم خریدهای مبتنی بر تسهیلات در تقاضای بازار بستگی دارد.

وعده عرضه و مدیریت انتظارات

در کنار اقدامات اجرایی، اظهارات رئیس کل بانک مرکزی درباره تداوم عرضه ارز و توانایی تأمین نیازهای ارزی نیز بخشی از سیاست مدیریت انتظارات بوده است. در بازاری که اخبار سیاسی و نگرانی از محدودیت منابع ارزی می‌تواند به افزایش تقاضای احتیاطی منجر شود، تأکید بر استمرار عرضه می‌تواند از شدت رفتارهای هیجانی بکاهد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد، در فاصله شهریور تا مهر اقدامات بانک مرکزی در مقاطعی توانسته است روند صعودی دلار را متوقف کند و زمینه کاهش قیمت را فراهم آورد. این روند نشان می‌دهد هنگامی که افزایش عرضه با کاهش تقاضای هیجانی و تغییر انتظارات همراه می‌شود، امکان عقب‌نشینی قیمت ارز وجود دارد.

در مجموع، عرضه اسکناس، افزایش سقف خرید ارز با کارت ملی، محدودیت معاملات تتر و جلوگیری از تأمین مالی خرید دارایی‌های ارزی از مسیر تسهیلات بانکی، مجموعه‌ای از ابزارهایی هستند که بانک مرکزی برای مدیریت بازار به کار گرفته است. این اقدامات در مقاطعی از شدت رشد قیمت دلار کاسته‌اند و حتی کاهش قیمت را به دنبال داشته‌اند.

گزارش‌های بیشتر را در صفحه طلا و ارز بخوانید.