مدیریت مصرف برق؛ از راهکارهای مقطعی تا هوشمندسازی پایدار

مدیریت مصرف برق، دیگر اقدامی محدود به روزهای اوج گرما نیست؛ ضرورتی مستمر برای حفظ پایداری شبکه، ارتقای کیفیت برقرسانی و استفاده بهینه از منابع کشور است. رشد تعداد مشترکان، افزایش استفاده از تجهیزات برقی و تمرکز مصرف در ساعتهای اوج، ایجاب میکند در کنار توسعه نیروگاهها و شبکه، بهرهوری انرژی و اصلاح الگوی مصرف نیز با جدیت دنبال شود.
تجربه اقدامات سالهای اخیر نشان میدهد ترکیب مشارکت مردم، هوشمندسازی، اصلاح تجهیزات، مشوقهای اقتصادی و مقابله با مصارف غیرمجاز میتواند به مدیریت مؤثرتر تقاضا کمک کند. هدف این رویکرد، کاهش رفاه خانوارها یا محدودکردن تولید نیست؛ بلکه تأمین خدمات موردنیاز با اتلاف کمتر و استفاده هوشمندانهتر از ظرفیتهای موجود است.
مشارکت مردم؛ ظرفیت بزرگ شبکه
تعداد مشترکان برق کشور از ۴۳ میلیون گذشته و حدود ۳۴ میلیون مشترک در بخش خانگی قرار دارند. سالانه نیز نزدیک به یک میلیون مشترک جدید به شبکه افزوده میشود که بیش از ۸۰ درصد آنها خانگی هستند. این ارقام نشان میدهد شبکه برق باید همزمان پاسخگوی نیاز مشترکان موجود و تقاضای جدید باشد. در چنین شرایطی، مدیریت مصرف تنها مسئولیت نیروگاهها و شرکتهای برق نیست. تصمیمهای روزانه میلیونها خانوار، از انتخاب و نگهداری وسایل برقی تا زمان و شیوه استفاده از آنها، در مقیاس ملی اثر میگذارد. کاهش اندک مصرف در هر خانه، اگر با مشارکت گسترده همراه شود، میتواند به ظرفیتی مهم برای کاهش فشار بر شبکه تبدیل شود.
سهم بخش خانگی و صنعت، هرکدام حدود یکسوم مصرف برق کشور است. بنابراین، سیاست مدیریت مصرف باید همزمان به رفاه مردم و تداوم فعالیتهای تولیدی توجه کند. تمرکز اصلی باید بر حذف اتلاف، اصلاح زمان مصرف و افزایش بازده تجهیزات باشد؛ نه کاهش کیفیت زندگی یا محدودکردن فعالیت اقتصادی.
سرمایش؛ اولویت مدیریت مصرف در اوج بار
مصارف سرمایشی از مهمترین عوامل افزایش تقاضای برق در دوره اوج بار هستند. حدود ۱۰ میلیون کولر گازی و ۲۰ میلیون کولر آبی، نزدیک به ۳۰ هزار مگاوات از مصرف برق این دوره را به خود اختصاص میدهند؛ رقمی معادل حدود ۴۰ درصد مصرف برق کشور در زمان اوج.
این سهم قابلتوجه نشان میدهد برنامهریزی برای مدیریت مصرف باید توجه ویژهای به تجهیزات سرمایشی داشته باشد. تنظیم مناسب دما، نگهداری درست وسایل، استفاده از تجهیزات پربازده و پرهیز از کارکرد غیرضروری سامانههای سرمایشی، اقداماتی مکمل یکدیگرند. در کنار اصلاح رفتار مصرف، بهبود بازده تجهیزات و توجه به کیفیت ساختمانها نیز برای دستیابی به صرفهجویی پایدار اهمیت دارد.
طرحهای بهینهسازی روشنایی معابر و فضاهای داخلی، جایگزینی موتورهای پربازده «BLDC» در کولرهای آبی و استفاده از کولرهای گازی پربازده، تاکنون در مجموع ۱۰۳ مگاوات کاهش مصرف به همراه داشتهاند. هدفگذاری شده است این میزان تا اوج بار سال ۱۴۰۶ به دستکم ۵۰۰ مگاوات برسد. تحقق این هدف به تأمین تجهیزات مناسب، اجرای دقیق طرحها، نظارت بر کیفیت و سنجش واقعی میزان صرفهجویی وابسته است.
هوشمندسازی؛ ابزار مدیریت دقیقتر و عادلانهتر
نصب ۷.۵ میلیون دستگاه کنتور هوشمند و بهکارگیری تجهیزات محدودکننده مصرف، با اولویت مشترکان پرمصرف خانگی، حدود هزار مگاوات کاهش مصرف برق به همراه داشته است. همچنین پیشبینی شده این برنامه تا پیش از اوج بار سال ۱۴۰۶ برای ۱۲ میلیون مشترک عملیاتی شود.
هوشمندسازی امکان شناخت دقیقتر الگوی مصرف و مدیریت هدفمندتر شبکه را فراهم میکند؛ اما موفقیت آن فقط با شمارش تجهیزات نصبشده سنجیده نمیشود. صحت اطلاعات، پایداری ارتباط، اطلاعرسانی روشن به مشترکان و رسیدگی به خطاهای احتمالی نیز اهمیت دارد. کنتور هوشمند باید ابزاری برای بهبود مدیریت و کیفیت خدمترسانی باشد.
مدیریت عادلانه مصرف نیز به معنای یکساندیدن شرایط همه مشترکان نیست. تفاوت اقلیم، نیازهای متعارف و میزان مصرف باید در تصمیمگیریها دیده شود. محدودسازی مصرف نامتعارف زمانی مؤثر و قابلدفاع است که ضوابط آن شفاف باشد و مشترک امکان آگاهی و اصلاح مصرف خود را داشته باشد.
تعرفه و مشوق؛ در کنار هم، نه بهجای هم
تعرفههای پلکانی افزایشی از ابزارهای اقتصادی اصلاح مصرفاند. بر اساس گزارش اقدامات انجامشده، حدود یک تا دو درصد از مشترکان پرمصرف به پلههای پایینتر منتقل شدهاند. این تجربه نشان میدهد ساختار تعرفه میتواند بر تصمیم مصرفکننده اثر بگذارد؛ اما تعرفه بهتنهایی کافی نیست.
خانوارها برای اصلاح پایدار مصرف، علاوه بر آگاهی، به تجهیزات مناسب و امکان بهینهسازی نیز نیاز دارند. ازاینرو، تعرفه، آموزش، تسهیل دسترسی به تجهیزات پربازده و ارائه بازخورد روشن از میزان مصرف باید در قالب برنامهای هماهنگ دنبال شوند.
هدف، کاهش اتلاف و اصلاح رفتار مصرف است.
در کنار این سیاستها، برای مشترکان زیر الگوی مصرف که مصرف خود را نسبت به سال قبل ۱۰ درصد کاهش دهند یا از نیروگاه خورشیدی و ذخیرهسازی استفاده کنند، تخفیف ۲۰ تا ۳۰ درصدی پیشبینی شده است. اثرگذاری این مشوقها به روشنبودن شرایط، سادهبودن فرایند و اجرای دقیق آنها بستگی دارد. مشترک باید بداند چه اقدامی مشمول مشوق میشود، میزان کاهش چگونه محاسبه خواهد شد و منفعت آن چه زمانی در صورتحساب منعکس میشود.
مقابله با تلفات و مصارف غیرمجاز
طرح مدیریت هوشمند تلفات برق، موسوم به «مهتاب»، با محورهایی از جمله ساماندهی انشعابات غیرمجاز، جمعآوری دستگاههای غیرمجاز استخراج رمزارز و ترانسهای غیرمجاز و پایش و اصلاح مصرف انرژی در بخش کشاورزی دنبال میشود.
مقابله با این موارد فقط به کاهش بار شبکه محدود نیست؛ با صیانت از حقوق مشترکان قانونمدار نیز ارتباط دارد. از مردم نمیتوان انتظار همراهی و صرفهجویی داشت، مگر آنکه با مصارف غیرمجاز نیز بهصورت مستمر، مستند و هماهنگ برخورد شود. در عین حال، مسیر استفاده قانونی و مسئولانه از انرژی باید برای فعالان اقتصادی روشن باشد.
مسئولیت مشترک دستگاهها، اصناف و صنایع
مدیریت مصرف زمانی به برنامهای ملی تبدیل میشود که مسئولیت آن میان همه بخشها توزیع شود. مدیریت بار سرمایشی در ساعات کاری و خاموشکردن تجهیزات پس از پایان فعالیت، از اقداماتی است که باید در دستگاههای اجرایی و واحدهای اداری جدی گرفته شود. در واحدهای تجاری و اصناف نیز تنظیم ساعت فعالیت و کنترل مصارف غیرضروری باید با توجه به شرایط فعالیت آنها دنبال شود.
در بخش صنعت، ترغیب صنایع انرژیبر به خودتأمینی، بهینهسازی و خرید برق از تابلوهای برق سبز و آزاد بورس انرژی میتواند زمینه مشارکت فعالتر در تأمین انرژی را فراهم کند. این اقدامات باید در کنار توسعه ظرفیت تولید و شبکه، به پایداری برق و استمرار فعالیت اقتصادی کمک کنند.
از اطلاعرسانی عمومی تا مشارکت آگاهانه
پویشهای «۲۵ درجه» و «قرار همدلی» و طرح ملی سبا، با عنوان «سفیران بهینه انرژی»، بر ظرفیت مشارکت عمومی در مدیریت مصرف تکیه دارند. تداوم این همراهی نیازمند اطلاعرسانی دقیق و قابلاجراست؛ صرف تکرار درخواست صرفهجویی کافی نیست.
مردم باید بدانند چه اقدامهایی بیشترین اثر را دارد، نتایج برنامهها چگونه سنجیده میشود و دستگاههای اجرایی و سایر مصرفکنندگان چه مسئولیتی بر عهده دارند. رسانهها نیز میتوانند با آموزش راهکارهای عملی، انعکاس نتایج و پیگیری پاسخ به پرسشهای مردم، به تقویت اعتماد عمومی و گسترش مشارکت کمک کنند. انتشار منظم نتایج قابلاندازهگیری، بخش مهمی از این مسیر است.
مجموعه اقدامات گزارششده، برای دومین سال پیاپی به کاهش سهدرصدی تقاضای برق و بهبود کیفیت فرکانس و ولتاژ منجر شده است. حفظ این دستاورد، به برنامهای پیوسته با هدفهای روشن و ارزیابی منظم نیاز دارد. مدیریت مصرف جایگزین توسعه نیروگاه و شبکه نیست؛ مکمل آن است و کمک میکند از سرمایهگذاریها و ظرفیتهای موجود بهره بیشتری ببریم.
خبرهای مشابهی در منابع دیگر هست، ولی داور خودکار هنوز همخوانیشان را بررسی نکرده است.
همین رویداد در منابع دیگر:
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایهی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایرنا