عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف: توسعه فناوریهای نوین، کلید ارتقای بهرهوری انرژی است

عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر ضرورت استفاده از فناوریهای نوین برای مدیریت و کاهش مصرف انرژی، گفت: توسعه و بهکارگیری فناوریهای جدید زمانی اثربخش خواهد بود که با اصلاح سیاستهای قیمتی و تدوین استراتژی منسجم در حوزه انرژی همراه شود.
هاشم اورعی در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه ما اکنون تقریباً در میانه فرایندی در جهان قرار داریم که از آن با عنوان گذار انرژی یاد میشود، اظهار کرد: این فرایند تقریباً از ابتدای قرن بیستویکم آغاز شده و تا سال ۲۰۵۰ ادامه خواهد داشت؛ بنابراین در حال حاضر دقیقاً در میانه این مسیر قرار داریم.
وی با اشاره به یکی از ویژگیهای اصلی گذار انرژی، یعنی استفاده از فناوریهای روز برای ارتقای بهرهوری انرژی، افزود: این رویکرد تاکنون نتایج بسیار خوبی داشته است. بهطوریکه شدت مصرف انرژی در جهان روندی کاهشی را تجربه میکند. برای مثال، حدود ۳۳ سال پیش بهطور متوسط در جهان به ازای تولید هر هزار دلار تولید ناخالص داخلی، ۱۳۰ کیلوگرم معادل نفت خام انرژی مصرف میشد، اما این رقم پس از گذشت ۳۳ سال به ۱۱۰ کیلوگرم کاهش یافته است.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه این کاهش حاصل بهکارگیری فناوریهای جدید برای افزایش بهرهوری انرژی است، تصریح کرد: این روند بهصورت طبیعی و بدون دخالت عوامل مؤثر ایجاد نشده، بلکه نتیجه استفاده از فناوریهای نوین برای انجام فعالیتها با مصرف انرژی کمتر و بهرهوری بیشتر بوده است.
اورعی با اشاره به وضعیت ایران در این زمینه خاطرنشان کرد: ما جزو معدود کشورهایی هستیم که طی این ۳۳ سال، شدت مصرف انرژی در آنها افزایش پیدا کرده است. به بیان دیگر، وضعیت استفاده ما از انرژی نامناسبتر شده است؛ درحالیکه حدود ۳۳ سال پیش، متوسط شدت مصرف انرژی در جهان ۱۳۰ کیلوگرم و در ایران ۱۷۴ کیلوگرم بود، این ارقام اکنون بهترتیب به ۱۱۰ و ۲۳۴ کیلوگرم رسیده است.
وی با تأکید بر ارتباط مستقیم سیاستگذاری اقتصادی با توسعه فناوری ادامه داد: فناوری برای آن به وجود میآید که از آن استفاده کنیم و بتوانیم فعالیتهای خود را با مصرف انرژی کمتر و به بهترین شکل ممکن انجام دهیم؛ اما پرسش اصلی این است که آیا توسعه فناوری و سیاستگذاری اقتصادی با یکدیگر ارتباط دارند؟ پاسخ قطعاً مثبت است.
این استاد دانشگاه افزود: برای ایجاد فناوری و شکلگیری انگیزه در راستای توسعه فناوریهای حوزه انرژی و مهمتر از آن، بهکارگیری فناوریهای روز در این عرصه، سیاستگذار باید اقدامات لازم را انجام دهد و سیاستها را بهگونهای تنظیم کند که از توجیه و منطق اقتصادی برخوردار باشند.
اورعی با اشاره به دلایل افزایش شدت مصرف انرژی در ایران بیان کرد: علت اصلی این وضعیت را باید در سیاستهای قیمتی کشور در حوزه انرژی و نحوه اداره اقتصاد انرژی جستوجو کرد. این سیاستها به شکلی اجرا شدهاند که هیچ انگیزه اقتصادی برای توسعه و بهکارگیری فناوریهای جدید و در نتیجه کاهش مصرف انرژی وجود ندارد.
وی برای تشریح این موضوع گفت: فناوری را میتوان به بذری تشبیه کرد که قرار است در زمینی کاشته شود و آن زمین، اقتصاد انرژی است. اگر بهترین بذر را در زمینی نامساعد و غیرحاصلخیز بکارید، محصول مناسبی به دست نخواهید آورد. بنابراین معتقدم سیاستهای اقتصادی و سیاستهای قیمتی باید همگام با توسعه فناوری پیش بروند تا شرایط لازم برای رشد و بهثمررسیدن فناوریهای نوین در حوزه انرژی فراهم شود.
فناوریهای مدیریت مصرف بهتنهایی کافی نیستند
عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به ابزارهای جدید مدیریت مصرف انرژی از جمله هوشمندسازی، ریزشبکهها و سامانههای ذخیرهسازی انرژی اظهار کرد: این موارد ابزارها و تکنیکهای مختلفی هستند که برای مدیریت مصرف انرژی به کار گرفته میشوند، اما به اعتقاد من، در شرایط فعلی و بهویژه در بخش ساختمان، این ابزارها تنها یک روی سکه محسوب میشوند.
اورعی با تفکیک دو حوزه بهرهبرداری و طراحی و ساخت در مدیریت مصرف انرژی توضیح داد: گروه نخست ابزارهایی هستند که در مرحله بهرهبرداری مورد استفاده قرار میگیرند. برای مثال، ممکن است خودرویی خریداری کنید و هنگام استفاده از آن توصیه شود برای کاهش مصرف بنزین با دنده سنگین حرکت نکنید یا از کولر استفاده نکنید. این موارد به نحوه بهرهبرداری مربوط میشوند، اما شما در طراحی موتور خودرو نقشی نداشتهاید و موتور همان چیزی است که از ابتدا ساخته شده است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به مرحله طراحی و ساخت ساختمانها افزود: در ساختمان نیز با موضوع مشابهی مواجه هستیم، اما گروه دوم اقدامات به مراحل عمیقتر، یعنی طراحی و ساخت، مربوط میشوند. وقتی ساختمانی ساخته میشود که در آن کوچکترین توجهی به عایقکاری حرارتی و جلوگیری از اتلاف گرما و سرما نشده است، نمیتوان انتظار داشت صرفاً با استفاده از ابزارهای مدیریت مصرف، مشکل اصلی برطرف شود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: زمانی که در ساخت یک ساختمان از شیشه دوجداره استفاده نمیشود و در مراحل طراحی و ساخت، به موضوعاتی مانند رنگ، قیمت و سایر ویژگیها توجه میکنیم، اما بهرهوری انرژی و عایقکاری در اولویت قرار نمیگیرند، طبیعتاً استفاده از ابزارهایی مانند هوشمندسازی نمیتواند اصل مشکل را برطرف کند. بنابراین این دو گروه از اقدامات باید همزمان و در کنار یکدیگر پیش بروند.
اورعی با بیان اینکه ابزارهای مدیریت مصرف در کوتاهمدت قابلیت اجرا دارند، تصریح کرد: در مقابل، اصلاح وضعیت ساختمانها به دلیل ارتباط مستقیم با ساختوساز، فرایندی بسیار بلندمدتتر است و نمیتوان انتظار داشت این مسئله یکشبه حل شود. برای مثال، اگر همین امروز اجرای مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان و الزامات مربوط به آن اجباری شود، قرار نیست ساختمانهای موجود را تخریب و دوباره احداث کنیم؛ بنابراین نمیتوان انتظار داشت در سراسر کشور شیشههای ساختمانها بهصورت یکباره تعویض شوند و اقدامات مشابهی انجام گیرد.
وی با تأکید بر اینکه برای اصلاح وضعیت ساختمانها هیچوقت دیر نیست، خاطرنشان کرد: باید برای این اقدامات نیز انگیزه اقتصادی ایجاد کنیم که این موضوع مجدداً به سیاستهای اقتصادی و قیمتگذاری انرژی بازمیگردد. اگر روزی قیمت برق و گاز در بخش خانگی، تجاری و اداری بهاندازه کافی افزایش پیدا کند، افراد به این موضوع فکر خواهند کرد که با تعویض شیشههای ساختمان و استفاده از شیشه دوجداره، چقدر میتوانند در هزینههای سالانه برق و گاز صرفهجویی کنند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: اگر هزینه تعویض شیشهها از محل کاهش هزینه برق و گاز طی سه سال جبران شود، افراد انگیزه انجام این کار را خواهند داشت، اما اگر بازگشت سرمایه آن ۳۰ سال طول بکشد، طبیعتاً چنین اقدامی انجام نمیشود. در شرایط فعلی حتی ممکن است بازگشت این سرمایهگذاری صدها سال زمان ببرد؛ بنابراین اهمیت سیاستهای قیمتی و اقتصاد انرژی در تمام بخشها، حتی در حوزه ساختمان، خود را نشان میدهد.
اورعی با جمعبندی این موضوع گفت: ابزارهای جدید مدیریت مصرف انرژی مفید هستند و میتوان با سرمایهگذاری محدود، سامانههای مدیریت انرژی و هوشمندسازی را راهاندازی کرد. روشن است که این اقدامات به کاهش مصرف کمک میکنند، اما میزان تأثیرگذاری آنها محدود است و نمیتوانند بهتنهایی مشکل اصلی را برطرف کنند.
وی افزود: برای مثال، میتوان مصرفکننده را بهگونهای مدیریت کرد که ماشین لباسشویی در ساعاتی که اوج بار مصرف برق نیست، از راه دور روشن شود. این اقدامات همگی در مرحله بهرهبرداری کمککننده هستند، اما تأثیر آنها محدود است. اگر میخواهیم مسئله را از ریشه حل کنیم، باید همزمان با استفاده از ابزارهای جدید، اولویت موضوع انرژی را در طراحی و ساخت ساختمانها نیز بهطور جدی افزایش دهیم و آن را در اولویت نخست قرار دهیم.
اصلاح سیاستهای انرژی؛ پیششرط تدوین استراتژی
عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف در ادامه با اشاره به ضرورت اولویتبندی اقدامات در بخشهای مختلف مصرف انرژی اظهار کرد: این موضوع به بخشی بستگی دارد که درباره آن صحبت میکنیم، اما واقعیت این است که تقریباً در هیچ بخشی از کشور، استفاده مطلوبی از انرژی نداریم. از طرف دیگر، خوشبختانه منابع و ظرفیتهای زیادی در اختیار داریم که بخش قابلتوجهی از آنها همچنان مورد استفاده قرار نگرفتهاند.
اورعی با تأکید بر اینکه نخستین اقدام باید اصلاح اقتصاد انرژی باشد، بیان کرد: ابتدا باید اقتصاد برق و بهطور کلی اقتصاد انرژی را اصلاح کنیم تا اساساً موضوع استفاده از فناوریها و اجرای برنامههای مدیریت مصرف معنا پیدا کند. ترتیب اقدامات در این زمینه بسیار مهم است؛ تا زمانی که برای هر مترمکعب گاز در بخش خانگی بهطور متوسط حدود ۳۵ تومان پرداخت میکنم، انگیزهای برای انجام اقدامات اصلاحی نخواهم داشت و عقل اقتصادی نیز حکم میکند که وضعیت موجود را حفظ کنم.
وی ادامه داد: همچنین تا زمانی که هزینه برق مصرفی خانوار در حد مبالغی مانند ۱۰۰ هزار تومان یا مبالغ ناچیز باشد، انگیزه اقتصادی کافی برای اصلاح الگوی مصرف ایجاد نمیشود. بنابراین نخستین گام، اصلاح اقتصاد برق و انرژی است و پس از آن باید به سراغ تدوین استراتژی برویم.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه مدیریت مصرف انرژی نمیتواند بهصورت اقدامات پراکنده و انفرادی دنبال شود، تصریح کرد: نمیتوان به هر فرد یا مجموعهای گفت که بهصورت مستقل برای خود اقدامی انجام دهد. این موضوع به یک برنامه مشخص از سوی سیاستگذار نیاز دارد. کشورهای دیگر چنین برنامههایی را در قالب سیاست انرژی و معمولاً برای یک دوره پنج تا ۱۰ ساله تدوین میکنند.
اورعی با اشاره به تعدد نهادها و سازمانهای فعال در حوزه انرژی در کشور خاطرنشان کرد: متأسفانه با وجود اینکه سازمانها، ارگانها، نهادها و شوراهای متعددی در این حوزه داریم و اخیراً سازمان بهینهسازی نیز به این مجموعه اضافه شده است و شورای عالی انرژی و مجموعههای مرتبط در وزارت کشور نیز فعالیت میکنند، همچنان یک سیاست انرژی منسجم نداریم و این مجموعهها بهصورت پراکنده فعالیت میکنند.
وی با بیان اینکه کشور به یک استراتژی مشخص و بلندمدت در حوزه انرژی نیاز دارد، افزود: باید استراتژی خود را تعیین و تأیید کنیم. منظور از استراتژی این نیست که هر زمان هوا سرد شد، بهصورت شتابزده به دنبال راهکار باشیم؛ بلکه باید یک برنامه پنجساله تدوین کنیم و بر مبنای آن، درباره استفاده از فناوریهای روز برای کاهش مصرف انرژی تصمیم بگیریم.
ضرورت شناسایی محل واقعی مصرف انرژی
این استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیت بالای صرفهجویی در بخشهای مختلف انرژی اظهار کرد: برای نشاندادن ابعاد این موضوع، محاسبهای درباره ارزش انرژی مصرفشده در موتورهای الکتریکی کشور انجام دادهام. موتورهای الکتریکی از مصرفکنندگان بزرگ انرژی در کشور هستند و بخش قابلتوجهی از انرژی صرفشده برای به حرکت درآوردن آنها میشود.
اورعی ادامه داد: بر اساس محاسبهای که انجام دادهام، ارزش انرژی مصرفی موتورهای الکتریکی کشور در طول یک سال، رقمی در حدود ۳۱ میلیون میلیارد ریال است. اگر تنها یک درصد راندمان متوسط موتورهای الکتریکی کشور را افزایش دهیم، سالانه حدود ۳۱۰ هزار میلیارد ریال صرفهجویی در هزینه انرژی خواهیم داشت.
وی با تأکید بر اینکه ظرفیتهای فراوانی برای بهبود وضعیت مصرف انرژی وجود دارد، گفت: کارهای انجامنشده در این حوزه بسیار زیاد است و درست نیست که از همان ابتدا صرفاً درباره استفاده از یک فناوری یا فناوری دیگر صحبت کنیم. به اعتقاد من، پرسش اصلی در گام نخست این نیست که از کدام فناوری استفاده کنیم، بلکه باید مشخص کنیم استراتژی ما چیست و اولویتهایمان کداماند.
عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به ضرورت دسترسی به آمار دقیق مصرف انرژی در کشور بیان کرد: ما باید ابتدا آمار مصرف انرژی را به تفکیک برق، گاز، بنزین و گازوئیل استخراج کنیم و مشخص شود که انرژی در کدام بخشها مصرف میشود. پس از آن میتوانیم بر اساس میزان مصرف گروههای مختلف، اولویتبندی انجام دهیم و متناسب با این اولویتها، استراتژی مشخصی تدوین کنیم.
اورعی در ادامه با اشاره به ابهام درباره میزان سوخت مایع مصرفی و مفقودشده در کشور اظهار کرد: اکنون روزانه بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر سوخت مایع در کشور گم میشود، اما هیچکس مسئولیت آن را بر عهده نمیگیرد. در ابتدا گفته میشد این موضوع ناشی از قاچاق است، اما بعد عدهای مطرح کردند که مسئله قاچاق نیست و توضیحات دیگری ارائه دادند. درحالیکه نخستین اقدام باید مشخصکردن محل و نحوه مصرف این میزان سوخت باشد.
وی برای توضیح ضرورت شناخت وضعیت موجود افزود: وقتی از تاکسی اینترنتی استفاده میکنید و قصد دارید به مقصدی بروید، نخستین پرسشی که از شما مطرح میشود این نیست که کجا میخواهید بروید، بلکه ابتدا مشخص میشود که در حال حاضر کجا هستید. در حوزه انرژی نیز ابتدا باید موقعیت خود را مشخص کنیم و بدانیم انرژی در کدام بخشها و به چه میزان مصرف میشود.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: پس از شناسایی محل مصرف انرژی و استخراج آمار مربوط به برق، گاز و سایر حاملهای انرژی، باید بخشهای مختلف را بر اساس میزان مصرف اولویتبندی کنیم و استراتژی متناسب با این اولویتها را تدوین کنیم. در نهایت نیز بر مبنای استراتژی تعیینشده مشخص خواهد شد که استفاده از کدام فناوریها ضرورت دارد و هر فناوری در کدام بخش میتواند بیشترین تأثیر را در کاهش مصرف انرژی داشته باشد.
خبرهای مشابهی در منابع دیگر هست، ولی داور خودکار هنوز همخوانیشان را بررسی نکرده است.
همین رویداد در منابع دیگر:
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایهی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایسنا