عرضه روغن موتور در بورس کالا، واسطهگری را به حداقل میرساند

تهران- ایرنا- اکبر میرزاپور مدیرعامل شرکت نفت ایرانول از رایزنی برای عرضه روغن موتور در بورس کالا خبر داد و گفت: این شیوه میتواند امکان خرید مستقیم را برای مراکز تعویض روغن فراهم کند و با ثبت قیمت و حجم معاملات، مسیر توزیع را شفاف و نقش واسطهها را محدود کند.
بسیاری از مردم احتمالاً نام شرکت نفت ایرانول را شنیدهاند؛ نامی قدیمی که ریشه در تاریخ صنعت نفت کشور دارد. به ویژه در میان خانوادههای قدیمی نام این شرکت و محصولات آن، به خصوص در حوزه روغن خودرو و روغن موتور شناخته شده است. اکبر میرزاپور مدیرعامل شرکت نفت ایرانول با حضور در خبرگزاری جمهوری اسلامی در گفتوگویی به تشریح اقدامات این شرکت پرداخت.
ایرانول؛ برندی با پیشینهای از دهه ۱۳۵۰
ایرنا: این شرکت چگونه توانست به یک برند فرامنطقهای و بینالمللی تبدیل شود؟ میرزاپور: شما به نکتهای درباره موضوع برند اشاره کردید. اگر اجازه بفرمایید ابتدا چند دقیقهای درباره این موضوع صحبت کنم و سپس پاسخگوی پرسشهای جنابعالی و مخاطبان گرامی باشم. واقعیت این است که ساختن یک برند به زمان طولانی و تلاش بسیار نیاز دارد به تعبیری برای شکلگیری یک برند، خون دلها خورده میشود. متأسفانه شاهد بودهایم که بسیاری از برندها، به ویژه برندهای خانوادگی با وجود تلاشهای فراوانی که در سالها برای شکلگیری و ماندگاری آنها صورت گرفته از بین رفتهاند. یک کشور به برندهای خود زنده است و برندهای هر کشور، در کنار منابع طبیعی آن، از سرمایههای آن کشور به شمار میروند.
ایرنا: تعداد این برندها نیز کم نیست. اگر بخواهیم آنها را برشماریم، میتوان به برندهای صنایع کفش و لوازم خانگی اشاره کرد. در صنایع غذایی نیز برندهای معتبری در کشور داشتهایم که طی سالها، دیگر نامی از آنها نیست. میرزاپور: در واقع برندها افتخار یک کشورند و در بسیاری از کشورها چنان جایگاهی دارند که تا حد تقدس به آنها اهمیت داده میشود. برای مثال در کشوری مانند کره جنوبی، سامسونگ برندی بسیار مهم است. الجی نیز از دیگر برندهای مهم این کشور است و نمونههای متعددی از این دست وجود دارد.
ما باید به برندهای خود افتخار و از آنها حمایت کنیم. مردم نیز میتوانند با مصرف محصولات این برندها ضمن افتخار به این سرمایههای ملی از آنها حمایت کنند. البته کسانی مانند بنده که افتخار خدمتگزاری در چنین مجموعههایی را دارند وظیفه دارند اصالت برند را حفظ کنند پاسخگوی اعتماد شکل گرفته به آن باشند و از آن حمایت و پشتیبانی کنند. این حمایت چگونه محقق میشود؟ با تولید محصول باکیفیت و پاسخگویی به نیاز مخاطب. ما باید بتوانیم این همافزایی میان مخاطب و برند را در طول زمان تقویت کنیم به هر حال برند مقوله بسیار مهمی است و مفتخریم که به نمایندگی از یکی از مهمترین و قدیمیترین برندهای این کشور، یعنی شرکت نفت ایرانول که نام ایران عزیزمان را نیز بر خود دارد، در خدمت شما هستیم.
ایرنا: این شرکت در چه سالی تأسیس شده است؟ میرزاپور: به روایتی، آغاز فعالیت آن به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد؛ البته تاریخ تأسیس شرکت نفت ایرانول به واگذاری سالهای ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ مربوط میشود، اما سابقه برند روغن ایرانول به همان دهه ۱۳۵۰ بازمیگردد.
ایرنا: در صحبتهایتان به کیفیت محصولات اشاره کردید. در این مدت چه اقداماتی انجام شده است تا ذهنیت مخاطبان نسبت به برند ایرانول حفظ شود و حتی ارتقا پیدا کند؟ میرزاپور: در پاسخ به این پرسش میتوان توضیحات فنی ارائه کرد که احتمالاً از حوصله مخاطب خارج است. برای روشن شدن روند تحولات کیفیت روغن، چه در ایران و چه در سایر شرکتها به یک شاخص عددی اشاره میکنم. در دهه ۱۳۶۰، میزان پیمایش روغن کمتر از هزار کیلومتر بود؛ یعنی روغن موتور باید پس از حدود هزار کیلومتر کارکرد تعویض میشد تا موتور بتواند بهدرستی و سلامت کار کند. اکنون این رقم به حدود پنج هزار کیلومتر رسیده است. اگر همین شاخص را در نظر بگیریم، مشخص میشود که سطح کیفی روغنها به طور مشخص روغن خودرو در طول این سالها به میزان چشمگیری ارتقا یافته است. بخشی از این پیشرفت حاصل رشد فناوری و بخشی نیز ناشی از استفاده از مواد افزودنی باکیفیتی است که به روغنهای پایه اضافه میشوند.
ایرانول بزرگترین معامله اکسترکت را در تاریخ بورس انرژی ثبت کرد
ایرنا: آیا این سطح کیفی با استانداردهای جهانی مطابقت دارد یا همچنان با آنها فاصله داریم؟ میرزاپور: در حال حاضر تولید ما منطبق با استانداردهای جهانی است؛ با این حال، مسئله این است که فناوری خودروها با سرعت بسیار زیادی پیشرفت میکند. همزمان با ارتقای فناوری خودروها، روغنهای پایه مورد نیاز برای تولید روغن متناسب با این خودروها نیز به مرور ارتقا یافتهاند.
در گذشته، روغنهای پایهای که برای تولید روغن خودرو استفاده میشدند، صرفاً از گروه یک بودند اما بهمرور روغنهای پایه درجه ۲ و ۳ و حتی نسلهای جدیدتر، یعنی درجههای ۴ و ۵ نیز به آنها اضافه شدند. با توجه به خوراک تولیدی پالایشگاههای داخلی و فناوری موجود در کارخانههای تولید روغن، تأسیسات چهار شرکت اصلی روغنساز کشور که ایرانول نیز یکی از آنهاست، بیشتر برای تولید روغن پایه گروه یک طراحی شدهاند. متأسفانه روغنهای پایه درجه دو و سه را که با خودروهای جدید سازگارند، در داخل تولید نمیکنیم و بخش زیادی از این روغنهای پایه را از خارج کشور وارد میکنیم.
ایرنا: آیا امکان ارتقای پالایشگاههای کشور وجود دارد یا این کار به هزینه و سرمایهگذاری بالایی نیاز دارد؟ میرزاپور: بله، ارتقای کیفیت روغنهای پایه امکانپذیر است اما در ابتدا به سرمایهگذاری بیشتری نیاز دارد. ارقامی که برای این سرمایهگذاری مطرح میشود از ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار آغاز میشود و حتی به مبالغ بالاتر نیز میرسد. موضوع دیگری که در این حوزه با آن مواجه هستیم بحث مجوزهای فناوری یا لایسنس است. علاوه بر تأمین سرمایه، باید بتوانیم لایسنس مورد نیاز برای تولید روغنهای پایه دستکم گرید دو و سه را نیز در اختیار داشته باشیم؛ حتی اگر فعلاً به سراغ تولید روغنهای پایه گروه چهار و پنج نرویم.
شرکتهای روغنساز تاکنون تلاشهایی در این زمینه انجام دادهاند اما متأسفانه هنوز یک واحد صنعتی گسترده برای تولید روغنهای پایه گروههای بالاتر در کشور راهاندازی نشده است. در حال حاضر همه تولیدکنندگان روغن کشور، روغنهای پایه گروه دو و سه را وارد میکنند و اتفاقاً این موضوع یکی از ریسکهای این صنعت است.
ایرنا: به موضوع بازار سرمایه بپردازیم. محصولات شما علاوه بر عرضه در بازار، در بورس انرژی و بورس کالا نیز عرضه میشوند. درباره عرضه محصولات در بازار سرمایه توضیح بفرمایید. همچنین، سهام ایرانول از سهام ارزنده و دارای قیمت بالاست و در شرایطی که بازار تا حدودی متزلزل بوده، همچنان رشد داشته است. در این زمینه نیز توضیح دهید. میرزاپور: پرسش بسیار خوبی مطرح کردید. یک بخش از این موضوع به فروش محصولات ما مربوط میشود. خوشبختانه برای فروش محصولات پالایشی خود به جز محصولات نهایی که اصطلاحاً به آنها «فینیش» میگوییم، از بستر بورسهای کالایی استفاده میکنیم. بخشی از محصولات ما، مانند روغنهای پایه و اسلک واکس(مورد استفاده به عنوان مواد مخلوط کنی و مواد ضدآب)، در بورس کالا پذیرش شدهاند و فروش آنها را به طور کامل از این بستر انجام میدهیم. در واقع مبنای کار ما این است که ابتدا محصولات را در بورس کالا عرضه کنیم. حتی برای فروش صادراتی نیز از بستر بورس کالا استفاده میکنیم. برخی دیگر از محصولات ما، مانند اکسترکت در بورس انرژی پذیرش شدهاند. در هفتههای گذشته نیز بزرگترین معامله اکسترکت در تاریخ بورس انرژی را ثبت کردیم.
معامله ۶ میلیون دلاری اکسترکت ایرانول در بورس انرژی
ایرنا: توضیح میدهید که این محصول چیست؟ میرزاپور: اکسترکت، در واقع یکی از محصولات جانبی حاصل از پالایش روغن است که کاربردهای مختلفی دارد. در برخی کشورها از آن به عنوان مکمل سوخت یا حتی به عنوان سوخت استفاده میشود. چندی پیش معاملهای به ارزش ۶ میلیون دلار برای این محصول ثبت کردیم که رقم بسیار قابلتوجهی است.
ایرنا: خریدار این محصول خارجی است، درست است؟ میرزاپور: بله، زمانی که محصولی را در رینگ صادراتی بورس انرژی عرضه میکنیم، خریدار خارجی با کد معاملاتی خارجی، به طور مستقیم برای خرید آن مراجعه میکند. در حوزه محصولات نهایی یا به اصطلاح فینیش، یعنی همان محصولاتی که در مراکز تعویض روغن مشاهده میکنیم، شرکت نفت ایرانول بارها آمادگی خود را برای عرضه در بورس کالا اعلام کرده است. سایر تولیدکنندگان بزرگ نیز در مواردی آمادگی مشابهی را به بورس کالا اعلام کردهاند. با این حال، ملاحظه بورس کالا این است که این محصولات قیمت مصوب دارند؛ بنابراین، امکان عرضه آنها در فرایند حراج و رقابت بورس کالا، به گونهای که موجب افزایش قیمت شود، وجود ندارد. البته این موضوع چالشی است که گاهی حتی برای مصرفکننده و همچنین برای ما به عنوان تولید کننده، مشکلاتی ایجاد میکند.
برای حل این مسئله در حال رایزنی هستیم و مدلهایی را پیشنهاد میکنیم. در این زمینه با سازمان حمایت گفتوگو میکنیم و جلساتی نیز با شورای رقابت برگزار و موضوع مطرح شده است. همچنین، این مسئله بارها در بورس کالا مورد بحث قرار گرفته است. در جلسه اخیر نیز وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به این موضوع ورود کردند. ایشان بر پیگیری این مسئله تأکید جدی دارند و از سیاستهای وزارتخانه نیز این است که بتوانیم حتی محصولات نهایی را در بستر شفاف بورسهای کالایی به فروش برسانیم. با این حال، تا این لحظه عرضه ما در بورسهای کالایی بیشتر مربوط به محصولات پالایشی است که مجوز معامله آنها صادر شده است؛ چه در رینگ داخلی و چه در رینگ صادراتی.
ایرنا: اما در حال حاضر امکان عرضه محصولات نهایی یا «فینیش» را ندارید؛ در حالی که همین محصولات، مهمترین محصولات شما برای مصرفکنندگان هستند. درست است؟ میرزاپور: بله، معتقدم اگر بتوانیم محصولات نهایی را در بستر بورس عرضه کنیم، همانند تجربهای که پیشتر درباره محصولی مانند سیمان رخ داده است در ابتدا به شفافیت بازار کمک بسیاری خواهد شد. همچنین، شبکه واسطهگری که گاهی از وجود آن در صنعت روغن سخن گفته میشود، به حداقل ممکن کاهش خواهد یافت.
خرید مستقیم روغن موتور از بورس؛ پیشنهاد ایرانول برای مراکز تعویض روغن
ایرنا: در بورس کالا حتی واسطهها نیز مشخص هستند؛ برای مثال، چهار یا پنج واسطه عمده محصول را خریداری کرده و سپس آن را در شبکه توزیع عرضه میکنند. میرزاپور: کاملاً درست میفرمایید. هم عرضهکننده مشخص است و هم خریداران. میتوان برای فعالیت این خریداران سیاستگذاری و حتی بستههایی تعریف کرد تا مراکز تعویض روغن بتوانند به طور مستقیم خرید کنند. در این صورت، مشخص خواهد بود که هر خریدار، چه مقدار محصول را با چه قیمتی خریداری کرده است. پس از آن نیز، هنگام ورود دستگاههای نظارتی، اطلاعات روشن است. برای مثال، مشخص میشود که یک مرکز تعویض روغن، ۱۰ واحد روغن خریداری کرده و میتوان بررسی کرد که این میزان روغن برای کدام خودروها مصرف شده است. به این ترتیب، همه مسیر قابلیت کنترل و رصد خواهد داشت.
در حال گفتوگو با متولیان این موضوع، از جمله بورس کالا و سایر بخشهای مرتبط هستیم و امیدواریم به نتیجه برسیم تا بتوانیم محصولات نهایی را نیز وارد بورس کنیم. ما کاملاً از این اقدام استقبال میکنیم. هر اقدامی که به شفافیت منجر شود، چه در حوزه محصولات پالایشی و چه در حوزه محصولات نهایی، به طور قطع مورد استقبال و تأکید مجموعه ایرانول و در سطوح بالاتر، تاپیکو، شستا و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است.
ایرنا: آقای دکتر، به گمانم بسیاری از مردم به ویژه دارندگان خودرو، در مراکز تعویض روغن با روغن فله مواجه شدهاند. آیا این روغنها به طور مستقیم از کارخانهها و شرکتهای تولیدکننده به این مراکز ارسال میشود یا محصول واحدهای زیرزمینی هستند؟ آیا شما نیز روغن را بهصورت فله عرضه میکنید یا عرضه محصولاتتان فقط بهصورت بستهبندیشده است؟ میرزاپور: خیر، ما روغن موتور را به صورت فله عرضه نمیکنیم. عرضه فله ما فقط مربوط به روغنهای صنعتی است که در کارخانهها، توربینها و موارد مشابه استفاده میشوند. روغنی که برای مصرف خودرو به بازار عرضه میکنیم، کاملاً مشخص و دارای بستهبندی است و قیمت مصوب و تاریخ تولید نیز روی آن درج میشود. بنابراین محصولی که مصرفکننده با نام روغن ایرانول در مراکز تعویض روغن دریافت میکند، باید مشخصات روشن و بستهبندی خود ایرانول را داشته باشد.
با این حال، باید به موضوعی توجه کنیم. در کشور چهار تولیدکننده اصلی روغن داریم که حدود ۷۵ درصد بازار در اختیار آنهاست. در بخش باقیمانده بازار، بنا بر برخی برآوردها حدود ۲۰۰ و بنا بر برخی دیگر نزدیک به ۵۰۰ واحد بلندینگ فعالیت میکنند. این واحدها روغن پایه را از همین چهار تولیدکننده یا برخی از آنها خریداری کرده، مواد افزودنی مورد نیاز را نیز به شیوههای مختلف وارد میکنند و پس از اختلاط، محصول را با برندهای گوناگون به فروش میرسانند.
بسیاری از این واحدها تحت نظارت فعالیت میکنند و مجموعههایی منظم هستند که الزامات لازم را رعایت میکنند؛ اما طبیعتاً ممکن است در میان آنها واحدهایی نیز وجود داشته باشند که استانداردها و کیفیت مورد انتظار را رعایت نکنند. این موضوع، هم از نظر فنی و هم از نظر قیمت، به رصد و بررسی بیشتری نیاز دارد.
تولید روغن پایه خودروهای جدید در انتظار تأمین مالی
ایرنا: اگر در حوزه تولید روغن موتور یا سایر محصولات مرتبط با صنعت روغن چالشی وجود دارد، بفرمایید. میرزاپور: به اعتقاد بنده، یکی از مشکلاتی که اکنون در این صنعت تا حدودی آزاردهنده شده، مسائل مربوط به قیمتگذاری است. ما چهار تولیدکننده اصلی به نوعی مجموعههایی حاکمیتی یا شبهحاکمیتی هستیم. برای محصولات قیمتی تعیین میشود و رعایت آن برای ما الزامی است اما مسئله این است که این قیمت با توجه به بهای تمامشده تولید در عمل برای ما زیانده است. برای نمونه، ماده اولیه تولید روغن، یعنی لوبکات را در نظر بگیرید. قیمت لوبکاتی که از پالایشگاهها خریداری میکنیم در یک سال گذشته از حدود ۲۷ هزار تومان به بیش از ۱۰۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی فقط قیمت همین ماده اولیه نزدیک به چهار برابر شده است.
هزینه حمل مواد افزودنی از کشورهای مبدأ و تولیدکننده به ایران نیز در برخی موارد تا پنج برابر افزایش یافته است. قیمت ارزی روغنهای پایه گروه سه که در خودروهای جدید کاربرد دارند، در حدود یک تا یکونیم سال گذشته نزدیک به چهار برابر شده و از حدود هزار دلار به بیش از چهار هزار دلار رسیده است. تأکید میکنم که این افزایش مربوط به قیمت ارزی است و هنوز بحث هزینه ریالی آن را در نظر نگرفتهایم.
با وجود همه این دشواریها، مشکلات لجستیکی و موانعی که گاهی بر اثر اقدامات دشمن ایجاد شده است، در نهایت مواد مورد نیاز را تأمین و محصول را تولید میکنیم اما محصول ما مشمول قیمتگذاری است. برای هر نوبت افزایش قیمت نیز باید مراحل قانونی را طی کنیم و بدون گذراندن این مراحل، حتی یک ریال هم نمیتوانیم قیمت محصول را تغییر دهیم. از سال گذشته تاکنون، تنها یک نوبت مجوز افزایش قیمت ۳۰ درصدی دریافت کردهایم؛ در حالی که قیمت خوراک تا پنج برابر افزایش یافته است. در نتیجه، حاشیه سود بسیاری از این محصولات عملاً از بین رفته و میزان زیان ما پیوسته در حال افزایش است. بنابراین، به اعتقاد بنده، قیمتگذاری یکی از چالشهای جدی این صنعت است.
موضوع دیگر، سرمایهگذاری برای تولید روغنهای پایه گروههای بالاتر است. همانطور که عرض کردم، برای ورود به تولید روغنهای پایه گروه ۲ و ۶، مبلغی برابر با ۷ یا حتی ۱۰ هزار میلیارد تومان نیاز است؛ سود نیز باید میان سهامداران تقسیم شود. واقعاً به حمایت نیاز داریم. نمیتوان چنین طرحهایی را فقط از محل منابع ریالی و سودها اجرایی کرد.
ما زیرمجموعه تاپیکو هستیم، تاپیکو زیرمجموعه شستا است و در نهایت به سازمان تأمین اجتماعی میرسیم. سازمان تأمین اجتماعی بهدرستی مطالبه میکند که سود ایجاد شده در شرکتها تقسیم شود تا بتواند از آن برای پرداخت به بازنشستگان استفاده کند. این مطالبه کاملاً بهحق است اما زمانی که سود تقسیم میشود، طبیعتاً دیگر امکان اجرای پروژههای بزرگی مانند ساخت واحدهای تولید روغن پایه گروه دو و سه از این محل وجود ندارد. به همین دلیل، در این بخش به نگاه حاکمیتی و حمایتی نیاز داریم. باید بتوانیم از تسهیلاتی، برای مثال از محل صندوق توسعه ملی یا از مسیرهای دیگر، بهرهمند شویم تا امکان احداث این واحدها فراهم شود. آینده خودروهایی که اکنون در داخل کشور تولید یا به کشور وارد میشوند، به همین گروههای روغن پایه گره خورده است. احتمالاً تا حدود ۱۰ سال دیگر، روغن پایه گروه یک دیگر کاربرد چندانی نخواهد داشت. ایرنا: در حال حاضر، قیمت برای مصرفکننده نهایی نیز بالاست. بسیاری از مردم خودرویی معمولی، مانند پراید یا خودروهای مشابه دارند اما هر بار تعویض روغن ممکن است چند میلیون تومان برای آنها هزینه داشته باشد. چگونه میتوان هم از مصرفکننده و هم از تولیدکننده حمایت کرد؟ چه سازوکاری میتوان طراحی کرد که هیچیک متضرر نشوند؟ میرزاپور: این دقیقاً همان چالشی است که عرض کردم. قیمتی که روی محصول درج میکنیم و آن را با همان قیمت به فروش میرسانیم گاهی با مبلغی که مصرفکننده نهایی برای روغن مصرفی خودروی خود میپردازد، تفاوت بسیار زیادی دارد. یکی از دلایل این مسئله آن است که خریدوفروش این محصول در بستری شفاف، مانند بورس انجام نمیشود. به اعتقاد من عرضه در بورس یکی از راهکارهای جدی برای رفع این مشکل است. از سوی دیگر اگر بتوانیم از تولید حمایت کنیم و عرضه خود را افزایش دهیم، میتوان به کنترل قیمت نیز کمک کرد. برای مثال، ما برای واردات مواد افزودنی به ارز نیاز داریم اما امسال که در پایان ماه هشتم هستیم، حتی یک دلار ارز خریداری نکردهایم؛ یعنی سهمیهای برای خرید ارز نداشتهایم و ارز حاصل از صادرات خود را به این امر اختصاص میدهیم.
یکی از چالشهایی که اکنون با وزارت صنعت، معدن و تجارت داریم، استفاده از ارز حاصل از صادرات محصولاتی مانند اکسترکت و اسلک وکس است. در حال حاضر، فقط به ما اجازه داده میشود که از ارز حاصل از صادرات روغن پایه برای واردات استفاده کنیم. در این زمینه مکاتبه کرده و امیدواریم با همراهی وزارتخانه، بتوانیم از ارز حاصل از صادرات سایر محصولات خود نیز برای واردات مواد افزودنی استفاده کنیم. این یکی از چالشهایی است که در صورت برطرف شدن، حجم تولید و عرضه ما افزایش مییابد و طبیعتاً میتواند به کنترل قیمت نیز کمک کند.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایهی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایرنا
گفتوگو