صادرات گلستان میان ظرفیت‌های مرزی و موانع تجاری/ چرا سهم استان از تجارت کشور ناچیز است؟
کاهش ۲۰ درصدی ارزش دلاری صادرات استان در پنج‌ماهه نخست سال، بار دیگر چالش‌های پیش روی تجارت خارجی گلستان را برجسته کرده است، چالش‌هایی که از بی‌ثباتی مقررات و تعهدات ارزی تا ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک امتداد دارد.
صادرات، یکی از مهم‌ترین پیشران‌های رونق تولید، اشتغال و توسعه اقتصادی استان‌هاست، ظرفیتی که برای گلستان، با توجه به موقعیت جغرافیایی، هم‌مرزی با ترکمنستان و برخورداری از گذرگاه ریلی و جاده‌ای اینچه‌برون، می‌تواند نقشی فراتر از یک مسیر تجاری ایفا کند. با این حال، آمارهای اعلام‌شده از وضعیت صادرات استان در سال جاری، از دو واقعیت متفاوت حکایت دارد. از یک سو، ارزش دلاری صادرات گلستان در پنج‌ماهه نخست سال ۲۰ درصد کاهش یافته و از سوی دیگر، مجموع صادرات خروجی از مرز اینچه‌برون در نیمه نخست سال، با احتساب کالاهای اظهارشده در سایر گمرکات کشور، رشد ۱۹ درصدی را تجربه کرده است.
این تفاوت آماری، در کنار دیدگاه فعالان اقتصادی و مسئولان حوزه تجارت، ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت صادرات گلستان را برجسته می‌کند. استانی که با وجود برخورداری از ظرفیت‌های تولیدی و ترانزیتی، برای افزایش سهم خود از تجارت کشور همچنان با موانع ساختاری و اجرایی روبه‌روست.
به باور کارشناسان، ثبات مقررات، تسهیل بازگشت ارز، توسعه زیرساخت‌های گمرکی و حمل‌ونقل و تقویت حضور صادرکنندگان در بازارهای هدف، از جمله مطالباتی است که فعالان اقتصادی برای عبور از وضعیت فعلی مطرح می‌کنند.
کاهش ۲۰ درصدی صادرات در۵ ماهه امسال
معاون بازرگانی اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت گلستان در این رابطه می گوید: نوسانات سیاست‌های تجاری، تعهدات ارزی، مشکلات نقل‌وانتقال پول و هزینه‌های حمل‌ونقل از مهم‌ترین موانع پیش روی صادرکنندگان است.
علی‌اصغر اصغری با اشاره به نقش سازمان صنعت، معدن و تجارت در توسعه صادرات می افزاید: این سازمان متولی دبیرخانه کارگروه توسعه صادرات استان است و در همین راستا تلاش می‌کند با استفاده از ظرفیت تشکل‌های بخش خصوصی، اتاق بازرگانی و تشکل‌های صادراتی و تولیدی، زمینه تقویت تولید داخلی و توسعه تجارت خارجی را فراهم کند.
معاون بازرگانی اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت گلستان با اشاره به ظرفیت‌های صادراتی استان می افزاید: اما توسعه صادرات تنها به تولید محصول محدود نمی‌شود و زنجیره‌ای از تأمین مواد اولیه، مدیریت قیمت تمام‌شده، رعایت استانداردها، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و نقل‌وانتقال ارز را در بر می‌گیرد.
اصغری با تاکید بر اینکه تولیدکننده باید بتواند مواد اولیه مورد نیاز خود را تأمین کند و محصولی با قیمت رقابتی، کیفیت مناسب و متناسب با استانداردهای بین‌المللی و سلیقه مشتریان کشورهای هدف تولید کند، ادامه می دهد: پس از آن موضوعاتی مانند ضوابط گمرکی، حمل‌ونقل و تبادل ارز مطرح می‌شود که هرکدام می‌توانند بر روند صادرات تأثیر بگذارند.
وی، تعهدات ارزی و تغییرات مکرر در ضوابط و سیاست‌های تجاری را از مهم‌ترین چالش‌های صادرکنندگان عنوان می کند و می افزاید: این شرایط باعث می‌شود تولیدکننده و تاجر نتوانند با اطمینان خاطر برای تولید، انتخاب بازار هدف و انتقال کالا برنامه‌ریزی کنند.
معاون بازرگانی اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت گلستان با اشاره به مشکلات انتقال ارز و تسویه معاملات خارجی می گوید: محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها نیز روند مبادلات تجاری را دشوار کرده است و لازم است این مشکلات با همکاری دستگاه‌های اجرایی استان و انتقال پیشنهادها به مراجع بالادستی پیگیری شود.
رشد ۱۹ درصدی ارزش صادرات
مدیرکل گمرک گلستان نیز از صادرات ۳۴۶ میلیون دلار کالا به وزن ۶۰۵ هزار تن از این مرز در نیمه نخست سال خبر می دهد و می افزاید: فعالیت‌های صادراتی از مرز اینچه‌برون در بخش‌های جاده‌ای و ریلی انجام می‌شود و علاوه بر کالاهایی که تشریفات گمرکی آن‌ها در گمرکات استان انجام می‌شود، بخشی از کالاهای اظهارشده در سایر گمرکات کشور نیز از این مرز خارج می‌شوند.
بختیار رحمانی پور ادامه می دهد: برای ارزیابی دقیق عملکرد صادراتی مرز اینچه‌برون باید مجموع کالاهای خروجی از این مرز را در نظر گرفت؛ چراکه بخشی از کالاهای صادراتی استان در گمرکات دیگر اظهار می‌شوند، اما خروج آن‌ها از طریق اینچه‌برون صورت می‌گیرد.
مدیرکل گمرک گلستان با اشاره به تفاوت آمار صادرات اظهارشده در گمرکات استان با مجموع صادرات خروجی از مرز اینچه‌برون می افزاید: اگر صرفاً آمار کالاهای اظهارشده در گمرکات استان ملاک قرار گیرد، صادرات در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته است، اما با احتساب کالاهای اظهارشده در سایر گمرکات که از این مرز خارج شده‌اند، صادرات از نظر وزنی ۷ درصد و از نظر ارزش دلاری ۱۹ درصد رشد داشته است.
رحمانی‌پور با اشاره به توسعه زیرساخت‌های تجاری اینچه‌برون می گوید: امکانات بخش ریلی و ظرفیت‌های ایجادشده برای نگهداری کالا، در کنار فعالیت سرمایه‌گذاران و حضور اپراتورهای منطقه آزاد تجاری اینچه‌برون، به توسعه فعالیت‌های تجاری در این مرز کمک کرده است.
وی درباره تأثیر تحولات اخیر و محدودیت‌های ایجادشده در مسیرهای تجاری کشور بر فعالیت‌های گمرکی اضافه می کند: در این شرایط، به‌ویژه در بخش واردات، حجم ورود کالاهای کانتینری نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته و ظرفیت‌های ایجادشده در منطقه آزاد تجاری اینچه‌برون و واگذاری بخشی از فعالیت‌های انبارداری، تخلیه و بارگیری به بخش خصوصی، به مدیریت این حجم از کالا کمک کرده است.
مدیرکل گمرک گلستان با بیان اینکه گمرک آمادگی فعالیت شبانه‌روزی برای تسهیل تجارت را دارد، می افزاید: در حال حاضر مشکل عمده‌ای در تشریفات گمرکی صادرات وجود ندارد، اما محدودیت‌های مربوط به پذیرش کامیون‌ها از سوی طرف ترکمنستانی از مسائل مهم پیش روی تجارت در این مرز است.
لزوم ثبات مقررات تجاری
نایب‌رئیس اتاق بازرگانی گرگان با اشاره به کاهش صادرات گلستان در پنج‌ماهه نخست سال جاری می گوید: ثبات مقررات تجاری، توسعه زیرساخت‌های ریلی و گمرکی و حمایت از حضور مستمر صادرکنندگان در بازارهای جهانی از مهم‌ترین الزامات رونق صادرات استان است.
اراز محمد شمالی می افزاید: صادرکنندگان برای پیدا کردن مشتری در بازارهای جهانی، ماه‌ها مذاکره و هزینه می‌کنند و پس از انعقاد قرارداد، متعهد به اجرای آن هستند اما تغییرات ناگهانی مقررات تجاری می‌تواند اعتبار آن‌ها را نزد مشتریان خارجی خدشه‌دار کند.
وی با تأکید بر ضرورت پیش‌بینی‌پذیر بودن تصمیمات تجاری ادامه می دهد: صادرکنندگان برای فعالیت در بازارهای بین‌المللی به ثبات قوانین نیاز دارند و لازم است پیش از اتخاذ تصمیمات جدید، دیدگاه فعالان اقتصادی هر حوزه شنیده شود و برای اجرای تغییرات، فرصت منطقی در نظر گرفته شود.
شمالی با بیان اینکه صادرات به رونق زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی منجر می‌شود، تصریح می کند: پشت هر محموله صادراتی، تلاش کشاورزان، کارگران، صنعتگران، بازرگانان و فعالان حمل‌ونقل قرار دارد و صادرات به فروش محصولات تولیدشده در داخل کشور کمک می‌کند.
وی با اشاره به ظرفیت‌های راهبردی گلستان در حوزه حمل‌ونقل و ترانزیت می گوید: موقعیت جغرافیایی استان و دسترسی ریلی آن به مسیرهای تجاری منطقه، ظرفیتی مهم برای توسعه صادرات و ترانزیت است که باید با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها از آن بهره گرفت.
نایب‌رئیس اتاق بازرگانی گرگان می افزاید: در صورت فراهم شدن بسترهای قانونی و اجرایی، بخش خصوصی آمادگی دارد در زمینه احداث انبار، سردخانه و توسعه امکانات موردنیاز فعالیت‌های گمرکی سرمایه‌گذاری کند.
وی همچنین هزینه‌های بالای حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی را از چالش‌های صادرکنندگان می داند و معتقد است: حفظ بازارهای صادراتی به حضور مستمر در بازارهای هدف نیاز دارد، اما افزایش هزینه‌ها، به‌ویژه هزینه‌های ارزی شرکت در نمایشگاه‌ها، توان بسیاری از صادرکنندگان را کاهش داده است.
وی بر ضرورت حمایت دولت از حضور شرکت‌های ایرانی در نمایشگاه‌های بین‌المللی می گوید: حمایت مالی از صادرکنندگان برای حضور در این رویدادها می‌تواند به توسعه بازارهای هدف و حفظ مشتریان خارجی کمک کند.
شمالی همچنین با اشاره به مشکلات مربوط به بازگشت ارز حاصل از صادرات خواستار بازنگری در الزامات و شیوه‌های اجرایی آن متناسب با شرایط اقتصادی کشور می شود و ادامه می دهد: حمایت از صادرکنندگان و ایجاد شرایط مناسب برای فعالیت مستمر آن‌ها در بازارهای جهانی، از الزامات تقویت تولید و توسعه تجارت خارجی است.
آنچه از مجموع دیدگاه‌های مسئولان و فعالان اقتصادی برمی‌آید، این است که مشکل صادرات گلستان صرفاً به تولید یا نبود بازار هدف محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از موانع قانونی، ارزی، زیرساختی و لجستیکی مانع بهره‌گیری کامل از ظرفیت‌های تجاری استان شده است. بنابراین به نظر می‌رسد تا زمانی که این موانع برطرف نشود، فاصله میان ظرفیت‌های اقتصادی گلستان و سهم واقعی آن از تجارت کشور همچنان پابرجا خواهد ماند.
منبع: ایسنا