صادرات میگوی بوشهر جهش کرد؛ مزارع در انتظار نوسازی

در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۶ هزار و ۴۷۴ تن میگوی پرورشی از بوشهر به فدراسیون روسیه صادر شد و ارزشی نزدیک به ۲۲ میلیون دلار به همراه داشت. وزن محموله‌ها نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۵۲ درصد و ارزش دلاری آن‌ها ۳۸۲ درصد افزایش یافت. این رشد در شرایطی ثبت شده که صنعت پرورش میگوی استان پس از افت تولید ناشی از بیماری در مزارع، بخشی از ظرفیت خود را بازیافته است. ادامه این روند به حل چند مسئله وابسته است که آسیب‌پذیری زیستی مزارع، نیاز مالی برای اصلاح زیرساخت‌ها و حفظ و توسعه بازارهای صادراتی از آن جمله است.

بازگشت تولید پس از بیماری و ریسک‌های زیستی

رشد صادرات امسال پس از دوره‌ای از افت سنگین تولید و در بستر احیای تدریجی مزارع ثبت شده است. تولید میگوی پرورشی بوشهر که پیش‌تر به حدود ۴۰ هزار تن در سال رسیده بود، در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۷ هزار تن کاهش یافت. در سال ۱۴۰۴ تولید دوباره افزایش یافت و به ۳۰ هزار و ۴۲۵ تن رسید. این محصول از سطحی حدود ۴ هزار و ۹۷۲ هکتار برداشت شد.

بیماری نکروز حاد هپاتوپانکراس (AHPND) از عوامل افت تولید این صنعت بوده است. خسارت‌های ناشی از آن اهمیت مدیریت بهداشتی مزارع، کنترل کیفیت آب ورودی و رعایت اصول امنیت زیستی را نشان داده است. پایش بهداشتی مزارع، کنترل ورود و خروج تجهیزات و نیروی انسانی و رعایت ضوابط قرنطینه‌ای در کاهش احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا نقش دارد.

تولید به سطحی بالاتر از سال ۱۴۰۳ بازگشته است و ادامه این روند به توان بهره‌برداران برای مدیریت مخاطرات زیستی وابسته است. خسارت در یک دوره پرورش فروش محصول را کاهش می‌دهد و هزینه‌های تولیدکننده را بالا می‌برد. پیامدهای چنین وضعیتی از مزرعه فراتر می‌رود و ممکن است فعالیت واحدهای فرآوری و بسته‌بندی کم شود، تقاضا برای خدمات حمل‌ونقل افت کند و درآمد کارگران فصلی کاهش یابد.

بازار روسیه و ریسک تمرکز تجاری

روسیه از مقاصد اصلی صادرات میگوی بوشهر است. دبیر انجمن صنعت آبزیان استان اعلام کرده است در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۰ هزار تن از میگوی تولیدشده صادرات شد و بخش عمده آن به بازار روسیه رسید. این میزان سهم بازارهای خارجی را در فروش محصول استان نشان می‌دهد، به‌ویژه برای تولیدکنندگانی که باید هزینه‌های دوره پرورش را پیش از دریافت درآمد فروش تأمین کنند.

در نیمه نخست ۱۴۰۵ ارزش صادرات میگو به روسیه ۳۸۲ درصد و وزن محموله‌ها ۱۵۲ درصد افزایش یافت. اختلاف این دو رقم به بالا رفتن ارزش متوسط هر کیلوگرم میگوی صادراتی نسبت به مدت مشابه سال قبل اشاره دارد. برای مشخص‌شدن عوامل این تغییر، اطلاعات مربوط به قیمت فروش، ترکیب سایزی محصول و هزینه‌های صادراتی نیز لازم است.

تمرکز تجاری بر یک یا چند مقصد محدود، تولیدکننده را در برابر تغییر مقررات وارداتی، الزامات بهداشتی، نوسان هزینه‌های حمل‌ونقل و اختلال در مسیرهای تجاری آسیب‌پذیر می‌کند. توسعه بازارهای هدف در کنار حفظ بازار روسیه امکان توزیع ریسک فروش را فراهم می‌کند. دسترسی به بازارهای تازه به رعایت استانداردهای مقصد، ثبات کیفیت محصول و توان رقابت قیمتی نیاز دارد.

نیاز به ۸۰ هزار میلیارد تومان برای نوسازی مزارع

تأمین منابع مالی برای اصلاح ساختار مزارع از مسائل اصلی صنعت پرورش میگوی بوشهر است. دبیر انجمن صنعت آبزیان استان در مرداد ۱۴۰۵ اعتبار لازم برای اجرای کامل این طرح را حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرد. این رقم برآورد یک فعال صنفی است و میزان تسهیلات مصوب یا پرداخت‌شده را نشان نمی‌دهد.

نوسازی استخرها، استفاده از پوشش‌های ژئوممبران یا لاینر، بهبود سامانه‌های هوادهی، ارتقای زیرساخت‌های آبرسانی و تقویت امکانات بهداشتی از اقداماتی است که در بهبود مدیریت مزارع و کاهش بخشی از ریسک‌های تولید نقش دارد. اثر هر اقدام به شرایط فنی مزارع، کیفیت اجرا و نحوه بهره‌برداری بستگی دارد.

تولیدکنندگان باید هزینه نهاده‌ها، خوراک، انرژی و نگهداری مزارع را تأمین کنند و محدودیت منابع مالی ممکن است اجرای اصلاحات را به تأخیر بیندازد. دسترسی به تسهیلات متناسب با دوره پرورش و توان بازپرداخت بهره‌برداران بر امکان نوسازی اثر می‌گذارد. تأمین مالی این طرح‌ها به ارزیابی دقیق هزینه‌ها، اولویت‌بندی مزارع و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و شبکه بانکی نیاز دارد.

زنجیره ارزش ساحلی و معیشت خانوارها

پرورش میگو بخشی از زنجیره اشتغال و درآمد مناطق ساحلی بوشهر را شکل می‌دهد. کارگران مزارع، نیروهای فنی، مراکز تکثیر، تأمین‌کنندگان نهاده، فعالان حمل‌ونقل، سردخانه‌ها و واحدهای فرآوری و بسته‌بندی به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم از فعالیت این صنعت درآمد دارند. گردش مالی این فعالیت‌ها به اقتصاد خرد خانواده‌ها و کسب‌وکارهای محلی نیز می‌رسد.

جایگاه تجاری میگوی بوشهر علاوه بر صادرات و درآمد ارزی، به معیشت حلقه‌های این زنجیره نیز مربوط است. افت تولید یا اختلال در فروش ممکن است فعالیت حلقه‌های مختلف زنجیره را کم کند و درآمد کارگران فصلی و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک را تحت تأثیر قرار دهد. ادامه اشتغال به ثبات تولید، دسترسی به بازارهای فروش و توان واحدهای وابسته برای ادامه فعالیت نیاز دارد.

حفظ ظرفیت صادراتی میگوی بوشهر به اقداماتی هماهنگ نیاز دارد و کنترل بیماری‌ها، نوسازی زیرساخت‌های مزارع، تأمین مالی تولیدکنندگان و توسعه بازارهای هدف از آن جمله است. رشد صادرات در نیمه نخست ۱۴۰۵ ظرفیت تجاری این صنعت را نشان می‌دهد و پایداری آن به کاهش ریسک‌های تولید و حفظ زنجیره‌ای وابسته است که معیشت هزاران نفر در استان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.