سایه جنگ بر زیرساخت‌های هوش مصنوعی منطقه
زیرساخت هوش مصنوعی کشورهای خلیج فارس به دارایی راهبردی برای آمریکا تبدیل شده که ایران را قادر می‌سازد بدون رویارویی مستقیم، با کمترین هزینه بیشترین درد را به طرف آمریکایی وارد کند.
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: در جریان جنگ اخیر، پهپادها و موشک‌هایی به مراکز داده آمازون در بحرین و امارات اصابت کرد. این نخستین بار بود که یک مرکز داده به‌طور هدفمند در یک درگیری نظامی مورد حمله قرار می‌گرفت و نشانه آغاز دوره‌ای جدید بود: زیرساخت ابری هم محل میدان نبرد است. غول‌های فناوری آمریکایی مانند مایکروسافت، انویدیا و OpenAI صدها میلیارد دلار در کشورهای حاشیه خلیج فارس سرمایه‌گذاری کرده‌اند که در صورت شروع مجدد تنش ها می تواند به عنوان اهداف بالقوه مطرح باشند.
کشورهای حاشیه خلیج فارس در حال تجربه یک موج بی‌سابقه ساخت زیرساخت دیجیتال هستند. محرک این موج، تصمیم واشنگتن برای تبدیل خلیج فارس به «مهم‌ترین قطب محاسبات هوش مصنوعی خارج از آمریکا» و همچنین تمایل خود کشورهای خلیج فارس برای رهایی از وابستگی نفتی است. اما جنگ ابتدای امسال یک واقعیت را اثبات کرد؛ وقتی مرکز داده‌ای توان محاسباتی‌ای را فراهم می‌کند که هم‌زمان به اقتصاد و به اهداف نظامی خدمت می‌کند، دیگر از مصونیت «تأسیسات غیرنظامی» برخوردار نیست.
امارات: میدان تیر ساخته‌شده با صدها میلیارد دلار
تقریباً تمام غول‌های فناوری آمریکا در امارات حضور فعال دارند. امارات تصمیم دارد به قطب اصلی هوش مصنوعی خارج از امریکا تبدیل شود مجموع سرمایه گذاری های اعلام شده این شرکت ها از 100 میلیارد دلار فراتر می رود. مایکروسافت متعهد شده تا سال ۲۰۲۹ مبلغ ۱۵.۲ میلیارد دلار در این کشور سرمایه‌گذاری کند که ۴.۶ میلیارد دلار آن تاکنون در مراکز داده هوش مصنوعی و ابری مستقر شده است. آمازون چندین منطقه دسترس‌پذیر در امارات دارد و اوراکل نیز مناطق ابری خود را در ابوظبی و دبی راه‌اندازی کرده است. اما در میان این همه تأسیسات پراکنده، یک پروژه بیش از همه جلب توجه می‌کند: استارگیت امارات.
این پارک هوش مصنوعی در ابوظبی، حاصل همکاری OpenAI با گروه اماراتی G42 است. کل مجموعه ظرفیتی معادل ۵ گیگاوات را هدف گرفته و در صورت تکمیل، می‌تواند میزبان میلیون‌ها پردازنده هوش مصنوعی باشد. ارزش تنها فاز اول این پروژه نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود و OpenAI، انویدیا، مایکروسافت، اوراکل و سیسکو بازیگران اصلی آن هستند. انویدیا پردازنده‌ها را تأمین می‌کند، اوراکل و مایکروسافت زیرساخت ابری را می‌سازند و OpenAI به عنوان بهره‌بردار اصلی فعالیت می‌کند. محل استقرار آن نزدیک ابوظبی و نه چندان دور از پایگاه هوایی الظفره — که میزبان نظامیان آمریکایی است — قرار دارد.یک نکته کلیدی این است که امارات پس از حملات اخیر، رویکرد خود را تغییر داده است. قرار بود یک پردیس متمرکز و عظیم ساخته شود، اما اکنون برنامه به سمت پراکنده کردن تأسیسات در نقاط مستحکم‌تر و دورتر حرکت کرده است. با این حال، این تغییر واقعیت اصلی را عوض نمی‌کند: تأسیساتی که ساخته شده‌اند قابل جابه‌جایی نیستند و پروژه‌هایی که در حال ساخت‌اند متوقف نمی‌شوند.
کویت: گره‌ای کوچک اما مهم
مقیاس کویت بسیار کوچک‌تر از امارات است، اما زیرساخت هوش مصنوعی آن نیز در دید واشنگتن قرار دارد. مایکروسافت با همکاری زین‌تک، بازوی دیجیتال گروه زین — بزرگ‌ترین اپراتور مخابراتی کویت — قصد دارد نخستین منطقه ابری Azure مجهز به هوش مصنوعی این کشور را تأسیس کند و امکان ایجاد یک مرکز نوآوری هوش مصنوعی را نیز بررسی می‌کند. زین‌تک مسئولیت یکپارچه‌سازی محلی و انطباق با مقررات را بر عهده دارد و مایکروسافت توانایی‌های Azure و Copilot را فراهم می‌کند. این ترکیب، دولت و شرکت‌های کوچک و متوسط کویت را در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۵» هدف گرفته است.
مبلغ دقیق سرمایه‌گذاری در کویت به روشنی ارقام امارات اعلام نشده، اما کویت یکی از چهار کشور خلیج فارس است که در بسته سرمایه‌گذاری بیش از ۱۰ میلیارد دلاری مایکروسافت در سپتامبر ۲۰۲۶ سهم دارد. برای کشوری با وسعت محدود اما موقعیت راهبردی حساس، حتی یک مرکز داده متوسط نیز در زمان درگیری به هدفی با ارزش بالا تبدیل می‌شود.
عربستان: بزرگ‌ترین شرط‌بندی، بزرگ‌ترین ریسک
عربستان سعودی با محوریت شرکت HUMAIN — متعلق به صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) — در حال ساختن نقشه هوش مصنوعی خود است. آمازون، مایکروسافت و انویدیا شرکای HUMAIN هستند و گوگل نیز پروژه مشترکی با وزارت ارتباطات عربستان در دست اجرا دارد. هدف ریاض مشابه ابوظبی است: تبدیل توان محاسباتی به کالایی صادراتی در کنار نفت، در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۰».
تفاوت کلیدی عربستان با امارات در این است که ساخت مراکز داده در عربستان کمی دیرتر آغاز شده اما برنامه‌ها جاه‌طلبانه‌تر است. همکاری HUMAIN با آمازون به ارقامی در حدود ۵ میلیارد دلار نسبت داده شده و انویدیا و AMD در سال ۲۰۲۵ مجوز صادرات تعداد زیادی تراشه پیشرفته هوش مصنوعی به عربستان را دریافت کرده‌اند. این تأسیسات هنوز مانند مراکز آمازون در بحرین و امارات هدف حمله مستقیم قرار نگرفته‌اند
بحرین: آسیب‌پذیری اثبات‌شده
بحرین آزمایشگاه این شکل جدید از جنگ است. آمازون در سال ۲۰۱۹ نخستین منطقه ابری خود در غرب آسیا را در بحرین تأسیس کرد. در مارس ۲۰۲۶، این تأسیسات در جریان حملات آسیب دید. در سپتامبر، آمازون رسماً تأیید کرد که دسترسی به مرکز داده بحرین قابل بازیابی نیست و یکی از سه منطقه دسترس‌پذیر امارات نیز از دست رفته است.
این یک «اختلال موقت» نیست. این یک فقدان دائمی است. آمازون در اطلاعیه خود به مشتریان توصیه کرد تمام منابع قابل دسترس را به مناطق دیگر منتقل کنند و داده‌های غیرقابل دسترس را از نسخه‌های پشتیبان دور بازیابی کنند. خسارت بحرین یک حقیقت نادیده‌گرفته‌شده را آشکار کرد: ارزش فیزیکی یک مرکز داده (سرورها، سیستم‌های خنک‌کننده، ساختمان) ممکن است تنها چند صد میلیون دلار باشد، اما داده‌های ذخیره‌شده در آن، بارهای کاری در حال اجرا و سیستم‌های بانکی، پرداخت و دولتی که به آن وابسته‌اند ارزشی بسیار فراتر از سخت‌افزار دارند. آمازون در بحرین نه تنها مشتریان تجاری، بلکه بارهای کاری مرتبط با قرارداد ابری وزارت دفاع آمریکا را نیز میزبانی می‌کرد.
چرا مراکز داده اهداف مشروعی هستند؟
ماهیت دوگانه یک واقعیت است، نه بهانه. مؤسسه تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد (UNIDIR) در تحلیل حملات امسال به مراکز داده به صراحت اعلام کرد: وابستگی ارتش‌های مدرن به ارائه‌دهندگان خدمات ابری تجاری، کاربردهای نظامی و زیرساخت دیجیتال غیرنظامی را به شکلی جدایی‌ناپذیر در هم تنیده است. همان مرکز داده‌ای که روزها سفارش‌های تجارت الکترونیک را پردازش می‌کند، شب‌ها ممکن است برای تحلیل تصاویر ماهواره‌ای یا آموزش مدل‌های شناسایی هدف استفاده شود. وقتی یک تأسیسات هم‌زمان به اقتصاد و به ماشین جنگی خدمت می‌کند، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً «غیرنظامی» دانست.
عدم تقارن هزینه دفاع. مراکز داده بزرگ مقیاس معمولاً اقدامات امنیت سایبری و طرح‌های بازیابی از فاجعه پیشرفته‌ای دارند، اما این اقدامات برای مقابله با حملات هکری و بلایای طبیعی طراحی شده‌اند، نه موشک کروز. UNIDIR اشاره می‌کند که این تأسیسات «در مقیاس یک شهر کوچک هستند، هم پنهان کردنشان دشوار است و هم دفاع در برابر تهدیدات جنبشی برایشان فوق‌العاده سخت».
زیرساخت هوش مصنوعی که کشورهای خلیج فارس با دلارهای نفتی ساخته‌اند، در حال تبدیل شدن به یک دارایی راهبردی عجیب است: هم امتداد هژمونی فناوری آمریکا در خارج از مرزهایش است و هم اهرمی که ایران می‌تواند بدون رویارویی مستقیم با آمریکا، با کمترین هزینه بیشترین درد را به طرف مقابل وارد کند. با نابودی یک مرکز داده، تنها ترازنامه آمازون یا مایکروسافت آسیب نمی‌بیند؛ بانک‌ها، درگاه‌های دولتی، سیستم‌های لجستیک و ارتباطات نظامی که به آن وابسته‌اند نیز آسیب می‌بینند. برای آن شرکت‌های آمریکایی که در حال بررسی ادامه سرمایه‌گذاری در خلیج فارس هستند، پاسخ بحرین به اندازه کافی روشن است. شاید تهران نیاز نداشته باشد یک ناو هواپیمابر را غرق کند؛ کافی است سیستم خنک‌کننده چند مرکز داده را از کار بیندازد.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: خبرگزاری مهر