جهش هزینهها در خط تولید
در «تیتر یک» امروز، ریزش بازارهای جهانی و آینده سیاست پولی فدرال رزرو، واگذاری احتمالی سایپا و چالش انحصار، تورم ۱۴۷.۳ درصدی تولیدکننده صنعت، عقبماندگی دولت در فروش اوراق، اندیشه اقتصادی لیونل رابینز و تحولات سیاسی و امنیتی منطقه بررسی میشود.
اکوایران: در «تیتر یک» امروز، به مهمترین تحولات بازارهای جهانی و اقتصاد ایران میپردازیم. در نخستین گزارش، ریزش بازارهای جهانی را بررسی میکنیم؛ از افت سهام شرکتهای فناوری و نگرانی درباره پایداری رونق هوش مصنوعی تا سقوط قیمت طلا و مس و تأثیر این تحولات بر تصمیمهای آینده فدرال رزرو. در ادامه، به واگذاری احتمالی سایپا و چالشهای خصوصیسازی در بازاری میپردازیم که همچنان زیر سایه انحصار قرار دارد؛ آیا تغییر مالکیت میتواند رقابت ایجاد کند یا فقط صاحب انحصار را تغییر میدهد؟ در بخش بعد، سراغ تورم تولیدکننده میرویم؛ جایی که صنعت با تورم نقطهای ۱۴۷.۳ درصدی، رکورددار افزایش هزینهها در اقتصاد ایران شده است. همچنین، وضعیت بازار بدهی و عقبماندگی دولت از هدف بودجهای فروش اوراق را بررسی میکنیم. در بخش چهره روز، با لیونل رابینز و تعریف تأثیرگذار او از علم اقتصاد آشنا میشویم. در پایان نیز تحولات سیاسی و امنیتی منطقه را مرور میکنیم؛ از بنبست سیاسی اسرائیل تا محاصره دریایی ایران و این پرسش که آیا تنشها در مسیر تشدید قرار دارند یا بهتدریج فروکش خواهند کرد.
با «تیتر یک» یکشنبه اول آذر ۱۴۰۵ همراه باشید.
آیا موتور رشد بازارهای جهانی خاموش میشود؟
بازارهای جهانی هفته گذشته یکی از دورههای سنگین ریزش را پشت سر گذاشتند. موج فروش از سهام شرکتهای فناوری آمریکا آغاز شد و به بازار فلزات و سایر داراییها نیز سرایت کرد. در این میان، سهام شرکتهای مرتبط با هوش مصنوعی بیش از سایرین زیر فشار قرار گرفتند؛ اتفاقی که بار دیگر نگرانیها درباره پایداری رونق این صنعت را به صدر توجه سرمایهگذاران بازگرداند.
اما مسئله فقط ارزشگذاری بالای شرکتهای هوش مصنوعی نیست. نگرانی مهمتر به شیوه تأمین مالی سرمایهگذاریهای عظیم این صنعت مربوط میشود. توسعه دیتاسنترها و زیرساختهای پردازشی به منابع مالی گستردهای نیاز دارد؛ در حالی که جریان نقدی بسیاری از شرکتها هنوز با ابعاد سرمایهگذاریهایشان تناسب ندارد. به همین دلیل، استقراض به یکی از مسیرهای مهم تأمین مالی تبدیل شده است.
افزایش ریسک اعتباری این شرکتها میتواند هزینه استقراض را بالا ببرد و در مقابل، فشار بیشتری بر سودآوری و جریان نقدی آنها وارد کند. چرخهای که در صورت تداوم، ممکن است سرعت توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی را کاهش دهد.
همزمان، بازار فلزات نیز با افت قابل توجه قیمتها مواجه شد. طلا در هفته گذشته حدود ۹ درصد و مس بیش از ۱۱ درصد کاهش قیمت داشتند. افت مس بهویژه از این جهت اهمیت دارد که میتواند بازتابی از نگرانیها درباره چشمانداز فعالیت صنعتی و تقاضای ناشی از سرمایهگذاریهای زیرساختی باشد.
از سوی دیگر، تعدیل انتظارات درباره سرمایهگذاری در هوش مصنوعی ممکن است بر چشمانداز تورم نیز اثر بگذارد و معادلات سیاست پولی را تغییر دهد.
اکنون نگاه سرمایهگذاران به فدرال رزرو دوخته شده است؛ بانکی که باید میان نگرانیهای مربوط به رشد اقتصادی و تداوم فشارهای تورمی توازن برقرار کند. پرسش اصلی این است: آیا فدرال رزرو در برابر نشانههای ضعف بازارها انعطاف بیشتری نشان میدهد یا همچنان بر سیاست پولی سختگیرانه پافشاری خواهد کرد؟
خصوصیسازی زیر سایه انحصار خودرویی
پس از کشوقوسهای فراوان، واگذاری سایپا، دومین خودروساز بزرگ ایران، بار دیگر جدی شده است؛ اما پرسش مهمتر از نام خریدار، پیامدهای این واگذاری برای ساختار بازار خودرو است.
یکی از گزینههای جدی خرید سایپا، مجموعهای است که در حال حاضر مدیریت ایرانخودرو را نیز برعهده دارد. اهمیت این موضوع از آن جهت است که این مجموعه علاوه بر نقش مدیریتی در بزرگترین خودروساز کشور، از بازیگران اصلی صنعت قطعهسازی و تأمینکنندگان مهم خودروسازان ایران است. از سوی دیگر، بدهی سایپا به این مجموعه تا پنجم مرداد امسال به ۱۴ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان رسیده است.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم حدود ۹۲ درصد تولید خودروهای سواری کشور در هفتماهه امسال در اختیار دو گروه ایرانخودرو و سایپا و پارسخودرو بوده است. در همین حال، تولید گروه سایپا نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۶ درصد کاهش داشته؛ در حالی که افت تولید ایرانخودرو حدود ۲۵ درصد بوده است.
در چنین بازاری، واگذاری سایپا به مجموعهای که همزمان در زنجیره تأمین و مدیریت خودروسازی کشور نقش دارد، نگرانیهایی درباره تمرکز قدرت اقتصادی و تشدید انحصار ایجاد میکند.
البته خصوصیسازی لزوماً به معنای افزایش انحصار نیست؛ اما تغییر مالکیت بهتنهایی نمیتواند رقابت ایجاد کند. وقتی واردات با محدودیت مواجه است، رقیب خارجی حضور مؤثری ندارد و قیمتگذاری دستوری انگیزه سرمایهگذاری را تضعیف میکند، انتقال مالکیت ممکن است صرفاً شکل انحصار را تغییر دهد.
پرسش اصلی اینجاست: سیاستگذار باید صرفاً بر رفتار بنگاههای بزرگ نظارت کند یا با اصلاح ساختار بازار، امکان ورود بازیگران جدید، واردات مؤثر و شکلگیری رقابت واقعی را فراهم کند؟
خصوصیسازی قرار است انحصار دولتی را به رقابت تبدیل کند، نه اینکه فقط صاحب انحصار را تغییر دهد.
تورم ۱۴۷ درصدی در قلب صنعت
تورم تولیدکننده در تابستان ۱۴۰۵ در اغلب بخشهای اقتصادی همچنان در سطوح بالایی قرار داشته است. تازهترین آمار مرکز آمار نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده در کل اقتصاد به ۱۲۰.۹ درصد رسیده؛ به این معنا که شاخص قیمت تولیدکننده نسبت به تابستان سال گذشته بیش از دو برابر شده است. در این میان، صنعت با ثبت تورم نقطهای ۱۴۷.۳ درصدی، بالاترین نرخ را در میان بخشهای اصلی اقتصاد به خود اختصاص داده است.
اگرچه تورم فصلی تولیدکننده در تابستان از ۲۸.۳ درصد در بهار به ۲۲.۴ درصد کاهش یافته، این افت لزوماً به معنای بهبود شرایط تولید نیست. بخش مهمی از افزایش قیمتها در بهار، تحت تأثیر تعدیل قیمتها در ابتدای سال، بهروزرسانی تعرفههای دولتی و بهویژه شوکهای ناشی از جنگ ۴۰روزه و تشدید نااطمینانیهای اقتصادی رخ داده است.
آسیب به زیرساختها و صنایع، افزایش انتظارات تورمی، دشواری تأمین نهادههای تولید و محدودیت دسترسی به برق، از جمله عواملی هستند که هزینه تولید را بالا بردهاند. به همین دلیل، کاهش تورم فصلی در تابستان را نمیتوان بهتنهایی نشانه فروکش کردن فشارهای تورمی دانست.
از سوی دیگر، تورم سالانه تولیدکننده نیز در تابستان به ۸۷.۳ درصد رسیده و در تمام بخشهای اقتصادی نسبت به بهار افزایش یافته است. تداوم این روند میتواند به معنای انتقال فشار هزینهها از سمت تولید به بازار مصرف و افزایش قیمت کالاها و خدمات در ماههای آینده باشد. پرسش مهم این است که فشار هزینههای تولید تا چه زمانی به قیمتهای مصرفکننده منتقل خواهد شد؟
بازار بدهی در رکود؛ دولت عقبتر از هدف بودجه
دولت پس از یک هفته وقفه، در بیستوچهارمین حراج اوراق مالی اسلامی موفق شد ۱۲ هزار و ۳۳۰ میلیارد تومان اوراق بفروشد؛ اما این میزان فروش در مقایسه با حجم اوراق عرضهشده و میانگین حراجهای امسال، همچنان رقم قابلتوجهی محسوب نمیشود.
در این حراج، از مجموع ۶۳ هزار و ۷۱۰ میلیارد تومان اوراق عرضهشده، تنها ۱۹.۳ درصد به فروش رسید. نرخ بازده تا سررسید اوراق نیز بین ۳۹.۶ تا ۴۱.۷ درصد بود؛ با این حال، بخش عمده اوراق عرضهشده بدون مشتری باقی ماند.
بررسی عملکرد دولت در ۲۴ حراج گذشته نشان میدهد مجموع فروش اوراق به ۴۶۲ هزار و ۴۴۰ میلیارد تومان رسیده است. این رقم معادل حدود ۴۴.۸ درصد سقف پیشبینیشده در بودجه سال ۱۴۰۵ است. به عبارت دیگر، با گذشت هشت ماه از سال، دولت هنوز نتوانسته حتی نیمی از هدف تأمین مالی خود از این مسیر را محقق کند.
نکته دیگر اینکه میانگین فروش دولت در هر حراج طی سال جاری حدود ۱۹ هزار و ۲۷۰ میلیارد تومان بوده؛ رقمی که فاصله قابلتوجهی با فروش ۱۲.۳۳ همتی حراج اخیر دارد.
برخی کارشناسان، پایین بودن جذابیت نرخ بازده اوراق در مقایسه با تورم و بازدهی سایر بازارهای مالی را از دلایل استقبال محدود سرمایهگذاران میدانند.
اکنون پرسش این است که آیا دولت میتواند در ماههای پایانی سال عقبماندگی خود را جبران کند یا بازار بدهی همچنان در تأمین مالی کسری بودجه با محدودیت مواجه خواهد بود؟
لیونل رابینز؛ پیوند کمیابی و انتخاب در تعریف اقتصاد
۲۲ نوامبر، زادروز لیونل رابینز، اقتصاددان بریتانیایی است که دیدگاههایش درباره ماهیت علم اقتصاد، نقش مهمی در شکلگیری مباحث اقتصادی قرن بیستم داشت.
رابینز از چهرههای اصلی مدرسه اقتصاد لندن بود و علاوه بر تدریس و پژوهش، در گسترش فعالیتهای علمی این مؤسسه نقش داشت. یکی از مهمترین دستاوردهای او، ارائه تعریفی از علم اقتصاد بود که همچنان در متون دانشگاهی مورد استفاده قرار میگیرد.
از نگاه رابینز، مسئله اصلی اقتصاد، محدودیت منابع در برابر خواستههای متعدد انسان است. افراد برای رسیدن به اهداف خود ناچارند میان گزینههای مختلف انتخاب کنند و همین ضرورت انتخاب، موضوع مطالعه علم اقتصاد را شکل میدهد. او همچنین تأکید داشت که تحلیل اقتصادی باید از داوری درباره ارزش و مطلوبیت اهداف انسانی تفکیک شود.
رابینز در دهه ۱۹۳۰ از منتقدان سیاستهای پیشنهادی کینز برای مقابله با رکود بود، اما فعالیتهایش به مباحث نظری محدود نماند. او در دوران جنگ جهانی دوم در سیاستگذاری اقتصادی بریتانیا مشارکت کرد و بعدها در اصلاح نظام آموزش عالی این کشور نقش داشت.
رابینز در سال ۱۹۸۴ درگذشت، اما تعریف او از علم اقتصاد و دیدگاههایش درباره انتخاب و کمیابی منابع همچنان در آموزش و پژوهش اقتصادی جایگاه ویژهای دارد.
از بنبست سیاسی اسرائیل تا محاصره دریایی ایران
تحولات خاورمیانه در روزهای اخیر، دو مسیر متفاوت اما بههمپیوسته را پیش روی منطقه قرار داده است: از یک سو بنبست سیاسی در اسرائیل و تلاش مخالفان برای تشکیل کابینهای جدید، و از سوی دیگر، تقابل ایران و آمریکا بر سر محاصره دریایی و تنگه هرمز.
در اسرائیل، نتانیاهو همچنان با بحران تشکیل دولت روبهروست؛ بحرانی که میتواند انگیزه او برای تشدید تنش با ایران و جلب حمایت دوباره دونالد ترامپ را افزایش دهد. سفر غیرمعمول رئیس موساد به آمریکا و دیدار مقام ارشد سنتکام از اسرائیل نیز گمانهزنیها درباره احتمال اقدام نظامی جدید را تقویت کرده است. با این حال، درباره فوریت چنین اقدامی و آمادگی نظامی آمریکا در منطقه تردیدهای جدی وجود دارد.
در سوی دیگر، ایران ظاهراً بهجای رویارویی مستقیم و گسترده، راهبرد افزایش تدریجی هزینههای محاصره را دنبال میکند؛ از تحرکات محدود و پرتعداد گرفته تا تلاش برای انتقال محمولههای نفتی از مسیرهای جایگزین.
این وضعیت یک تناقض راهبردی برای واشنگتن ایجاد کرده است: محاصره قرار است جایگزین جنگ شود، اما اگر فشار آن بیش از حد افزایش یابد، احتمال واکنش نظامی ایران هم بیشتر خواهد شد.
آیا محاصره آمریکا بهتدریج به یک محدودیت صوری و پرمنفذ تبدیل میشود یا منطقه بار دیگر به سمت درگیری نظامی حرکت خواهد کرد؟ پاسخ این پرسش میتواند معادلات خاورمیانه را در هفتههای آینده تغییر دهد.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایهی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: اکوایران
گفتوگو