تولید مس زیر فشار معادن فرسوده | بازار مس با کسری عرضه روبه‌رو می‌شود؟

گروه اقتصادی – مهدی صفائی: افت تولید مس در شیلی، اختلالات عملیاتی معادن بزرگ و افزایش نیاز صنایع برق و هوش مصنوعی، بازار جهانی مس را در کانون توجه قرار داده است. با این حال، پیش‌بینی‌های اکتبر ۲۰۲۶ از احتمال مازاد عرضه حکایت دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد رشد قیمت این فلز بیش از آنکه صرفاً به کسری جهانی وابسته باشد، از محدودیت دسترسی به عرضه و توزیع نامتوازن موجودی‌ها نیز تأثیر می‌پذیرد.

کاهش تولید معادن و چالش عرضه جهانی

شیلی، بزرگ‌ترین تولیدکننده مس جهان با مشکلاتی مواجه شده که می‌تواند تولید سالانه این کشور را تحت تأثیر قرار دهد. بر اساس گزارشی که وب‌سایت تخصصی Mining.com.au منتشر کرد، خورخه کی‌روز، وزیر دارایی شیلی، از احتمال افت ۸ تا ۹ درصدی تولید مس این کشور در سال جاری میلادی خبر داده است. این برآورد از پیش‌بینی قبلی او مبنی بر کاهش حدود ۷ درصدی بدبینانه‌تر است.

با این حال، کمیسیون دولتی مس شیلی (Cochilco) برآورد متفاوتی دارد. این نهاد در گزارش چشم‌انداز بازار مس، تولید سال ۲۰۲۶ شیلی را حدود ۵.۲۷ میلیون تن پیش‌بینی کرده که ۲.۶ درصد کمتر از سال ۲۰۲۵ است. بنابراین، کاهش ۷ تا ۹ درصدی را باید به مقام دولتی و گزارش مربوط به آن نسبت داد، نه به‌عنوان پیش‌بینی مورد توافق همه نهاد‌ها مطرح کرد.

نمایی از معدن مس در شیلی

افت عیار سنگ معدن، فرسودگی معادن، محدودیت‌های عملیاتی و تعمیرات از عوامل ساختاری فشار بر تولید هستند. در کنار این عوامل، طوفان‌های شدید و حوادث عملیاتی نیز بر عملکرد برخی معادن تأثیر گذاشته‌اند. گزارش S&P Global نشان می‌دهد تولید ۲۰ معدن بزرگ مس جهان در نیمه نخست سال، نسبت به دوره مشابه سال قبل ۲.۵ درصد کاهش یافته است.

مشکلات عرضه به شیلی محدود نیست. اختلال در معدن گراسبرگ اندونزی و مشکلات عملیاتی کاموآ-کاکولا در جمهوری دموکراتیک کنگو نیز دسترسی به کنسانتره مس را محدود کرده‌اند. به گزارش Cochilco، تولید جهانی معدنی مس در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۳.۵ میلیون تن برآورد می‌شود؛ رشدی تنها ۰.۲ درصدی نسبت به سال قبل.

تقاضای چین، هوش مصنوعی و شبکه‌های برق

در سوی تقاضا، چین همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. Cochilco پیش‌بینی کرده است مصرف جهانی مس در سال ۲۰۲۶ به ۲۷.۸ میلیون تن برسد که ۱.۹ درصد بیشتر از سال گذشته است. بر اساس همین گزارش، مصرف چین با رشد ۲.۷ درصدی به ۱۶ میلیون تن می‌رسد؛ رقمی معادل ۵۷.۶ درصد تقاضای جهانی برآوردشده در این گزارش.

علاوه بر فعالیت صنعتی چین، توسعه شبکه‌های برق، خودرو‌های برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر و مراکز داده، از محرک‌های مهم تقاضای مس هستند. این فلز به دلیل رسانایی الکتریکی بالا در کابل‌ها، ترانسفورماتورها، تجهیزات توزیع برق، موتور‌های الکتریکی و زیرساخت‌های انتقال انرژی کاربرد گسترده‌ای دارد.

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در سال ۲۰۲۶، مصرف برق مراکز داده در جهان طی سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷ درصد افزایش یافته و مصرف برق مراکز داده متمرکز بر هوش مصنوعی ۵۰ درصد رشد کرده است. این روند اهمیت توسعه زیرساخت‌های برق را افزایش می‌دهد؛ زیرساخت‌هایی که برای ساخت و گسترش آنها به مقادیر قابل‌توجهی مس نیاز است؛ بنابراین نباید تمام رشد تقاضای مس را به هوش مصنوعی نسبت داد. شبکه‌های برق، توسعه صنعتی، برقی‌سازی حمل‌ونقل و سرمایه‌گذاری در انرژی نیز محرک‌های مستقل و مهمی هستند.

آیا بازار مس با کسری عرضه روبه‌رو می‌شود؟

با وجود محدودیت‌های تولید و رشد تقاضا، پیش‌بینی تراز بازار به روش محاسبه و نهاد منتشرکننده آن بستگی دارد. برای نمونه، طبق گزارش کمیسیون دولتی مس شیلی، بازار جهانی مس تصفیه‌شده در سال ۲۰۲۶ با مازاد ۲۲۵ هزار تنی روبه‌رو خواهد شد. در مقابل، تازه‌ترین گزارش گروه بین‌المللی مطالعات مس (ICSG)، منتشرشده در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، مازاد عرضه مس تصفیه‌شده را برای سال جاری حدود ۱۰۴ هزار تن برآورد کرده است. این نهاد همچنین رشد تولید معدنی جهان را برای سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۳ درصد پیش‌بینی می‌کند.

تفاوت این برآورد‌ها نشان می‌دهد ارقام عرضه و تقاضا را باید در چارچوب روش‌شناسی هر نهاد بررسی کرد. همچنین، وجود مازاد در تراز جهانی الزاماً به معنای دسترسی آسان خریداران در همه مناطق نیست. تمرکز موجودی‌ها در آمریکا، هزینه‌های حمل‌ونقل و اختلالات عرضه می‌توانند بازار‌های منطقه‌ای را با محدودیت مواجه کنند.

چشم‌انداز بازار؛ عرضه شکننده و تقاضای ساختاری

مس در حال تجربه هم‌زمان دو روند است: رشد نیاز صنایع برق و فناوری و دشوارتر شدن افزایش سریع تولید معدنی. توسعه یک معدن جدید به سرمایه‌گذاری سنگین، مجوز‌های متعدد و زمان طولانی نیاز دارد؛ در نتیجه، افزایش قیمت لزوماً به رشد فوری عرضه منجر نمی‌شود.

با این حال، نمی‌توان افزایش قیمت را صرفاً نتیجه کمبود قطعی مس دانست. رشد اقتصادی چین، وضعیت موجودی‌ها، سیاست‌های تجاری و سرعت راه‌اندازی پروژه‌های جدید نیز بر قیمت اثر می‌گذارند. بنابراین، مسیر آینده بازار به این بستگی دارد که آیا رشد تولید و عرضه بازیافتی می‌تواند با افزایش مصرف همگام شود یا اختلالات عملیاتی همچنان دسترسی به این فلز را محدود نگه می‌دارند.