تزریق ۲۹ همت نقدینگی به بازار زعفران از طریق بورس کالا و صندوق‌های سرمایه‌گذاری

بهنام صمدی، گفت‌وگو با ایسنا، با تشریح تحولات و کارکردهای بورس کالا در بازار زعفران، اظهار کرد: انتقال از بازار سنتی به بورس کالا، یکی از مهم‌ترین گام‌ها در جهت اصلاح زنجیره تأمین و بازگرداندن منافع به کشاورزان بوده است.

وی با اشاره به اینکه بازار سنتی زعفران همواره در سلطه دلالان و واسطه‌هایی بوده که با دستکاری قیمت‌ها، سود اصلی را از کشاورز می‌ربودند، تأکید کرد: در ساختار سنتی، کشاورز به دلیل عدم دسترسی به اطلاعات شفاف و نیاز مالی فوری، مجبور به فروش محصول خود به قیمت بسیار پایین بود. بورس کالا با ایجاد مکانیسم شفاف کشف قیمت، این انحصار را از میان برده و قدرت چانه‌زنی را به تولیدکننده خرد بازگردانده است. این کارشناس بازار سرمایه در ادامه به بررسی آمار و ارقام تأییدکننده این تحول پرداخت و افزود: آمارها نشان‌دهنده یک جهش چشمگیر است؛ از سال ۱۳۹۵ تاکنون، بیش از ۶۹۸ تن زعفران به ارزش تقریبی ۳۶,۷۶۹ میلیارد تومان (۳۶.۷ همت) در قالب گواهی سپرده کالایی در بورس کالا داد و ستد شده است. این در حالی است که در سال نخست راه‌اندازی این بازار یعنی ۱۳۹۵، حجم معاملات کمتر از یک تن و ارزش آن تنها حدود ۱۰ کیلوگرم بود.

صمدی بیان کرد: در حال حاضر موجودی انبارهای بورسی زعفران به ۱۰.۵ تن رسیده است. ظرفیت انبارهای پذیرش شده بورسی نیز بیش از این مقدار است که انتظار می‌رود با توجه به آغاز فصل برداشت زعفران در فصل زراعی جاری، حجم موجودی انبارها افزایش یابد. به طوری که در برخی مواقع موجودی انبارهای بورسی زعفران به ۳۰ تن نیز رسیده است.

وی با تأکید بر اهمیت مدیریت ریسک در بازار زعفران، گفت: بازار قراردادهای آتی زعفران به عنوان یکی از ابزارهای حیاتی پوشش ریسک، شاهد معاملات گسترده‌ای بوده است؛ به طوری که بیش از ۵۲۳۲ تن زعفران به ارزش تقریبی ۱۰۷ هزار میلیارد تومان (۱۰۷ همت) از طریق این قراردادها معامله شده است. این حجم از معاملات شفاف، قیمت روزانه زعفران را بر اساس عرضه و تقاضای واقعی مشخص کرده و از نوسانات مخرب سنتی جلوگیری می‌کند. این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: همکاری انبارهای مجاز و آزمایشگاه‌های تخصصی، زعفران را بر اساس شاخص‌های دقیق علمی نظیر میزان رطوبت، عیار رنگی و عدم وجود آفلاتوکسین در دسته‌های مشخصی نظیر نگین، سرگل، ریشه و دسته تفکیک و استانداردسازی کرده است.

صمدی با تأکید بر اینکه استاندارد تعیین‌شده در بورس کالای ایران در برخی موارد و مشخصات حتی از استانداردهای سازمان ملی استاندارد نیز بالاتر است، تصریح کرد: این اقدام موجب ارتقای استانداردسازی زعفران شده است. این عیارسنجی دقیق و صدور قبض انبار معتبر، نه‌تنها اعتماد خریداران داخلی را جلب کرده، بلکه به عنوان یک مزیت رقابتی قدرتمند، اعتبار برند زعفران اصیل ایرانی را در بازارهای صادراتی ارتقا داده و کیفیت محصول را تضمین می‌کند.

وی، در ادامه با تشریح مزایای گواهی سپرده کالایی و قراردادهای آتی زعفران فراتر از فروش نقدی سنتی، اظهار کرد: گواهی سپرده کالایی صرفا یک ابزار معاملاتی نیست، بلکه به عنوان یک پشتوانه مالی قدرتمند به ویژه برای تولیدکننده عمل می‌کند. کشاورزان و صادرکنندگان می‌توانند با سپرده‌گذاری زعفران خود در انبارهای استاندارد پذیرفته‌شده در بورس کالا و دریافت قبض انبار، بدون نیاز به فروش فوری محصول در فصل برداشت به قیمت ناچیز، از سیستم بانکی تسهیلات مالی (وام بر پایه قبض انبار) دریافت کنند که این مکانیزم از فروش اجباری محصول کشاورز با قیمت‌های پایین جلوگیری می‌کند.

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به نقش صندوق‌های سرمایه‌گذاری در این بازار افزود: علاوه بر این، در حال حاضر صندوق چند کالایی نوویرا (نهال) و صندوق سرمایه‌گذاری کالای گنجینه ایران‌زمین (سافرون) در حوزه زعفران و محصولات کشاورزی فعالیت دارند. خالص ارزش دارایی این دو صندوق حدود ۴.۵ همت است و تعداد سهامداران آن به بیش از ۷۵ هزار سرمایه‌گذار رسیده است. حضور این دو صندوق نقدینگی بالایی را به این بازار تزریق کرده و امکان مشارکت عموم سرمایه‌گذاران را در این دارایی ارزشمند فراهم ساخته است.

صمدی در خصوص حجم معاملات این صندوق‌ها، خاطرنشان کرد: آمارها نشان می‌دهد که ارزش معاملات صندوق‌های زعفران در سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۲۲ همت بوده و این رقم از ابتدای سال جاری تاکنون به ۲۹ همت نزدیک شده است.

وی در ادامه با پرداختن به چالش مرجعیت قیمت‌گذاری جهانی زعفران و نقش بورس کالا در این زمینه، اظهار کرد: ایران با تولید حدود ۹۰ درصد زعفران جهان، جایگاه نخست تولید را در اختیار دارد، اما برخی کشورها به دلیل برخورداری از شبکه بازاریابی بین‌المللی و تبلیغات گسترده و قوی‌تر، فرآوری صنعتی و بسته‌بندی‌های مدرن، سهم بزرگی از مرجعیت قیمت‌گذاری جهانی را به خود اختصاص داده‌اند.

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به ظرفیت‌های بورس کالا، افزود: گرچه بستر فیزیکی و ابزارهای مالی بورس کالای ایران (از جمله معاملات گواهی سپرده و قراردادهای آتی)، زیرساخت‌های لازم و فنی را برای تبدیل شدن ایران به مرجع قیمت‌گذاری جهانی زعفران فراهم کرده است؛ با این وجود، برای تحقق کامل این هدف راهبردی و تقویت اقتصاد در حوزه محصول زعفران، رفع برخی موانع موجود ضرورت دارد که البته با توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور رفع برخی از آن‌ها قدری دشوار به نظر می‌رسد.

صمدی در خصوص الزامات و موانع پیش‌رو، تصریح کرد: این موارد شامل تسهیل و رفع محدودیت‌های صادراتی و تعهدات ارزی دست‌وپاگیر برای صادرکنندگان رسمی، سرمایه‌گذاری جدی در حوزه معرفی برند و استانداردهای بورس کالای ایران به خریداران عمده جهانی به عنوان مرجع اصلی اصالت و قیمت زعفران، و توسعه ابزارهای بین‌المللی و ایجاد رینگ صادراتی مبتنی بر گواهی سپرده ارزی یا قراردادهای مشتقه منطقه‌ای برای حضور خریداران و سرمایه‌گذاران خارجی است.