تدوین برنامه‌های عملیاتی دو ساله برای تحقق اهداف اصفهان ۱۴۱۰
مدیرکل برنامه و بودجه شهرداری اصفهان گفت: تدوین برنامه‌های عملیاتی دو ساله با هدف برقراری ارتباط میان برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ و بودجه سالانه رقم خورده که در این فرایند، اولویت‌بندی پروژه‌ها بر اساس شاخص‌های مصوب، نیازهای شهروندان، شرایط درآمدی و ضرورت‌های اجرایی انجام می‌شود.
مصطفی اعتصامی، سه‌شنبه ۵ آبان در نشست‌خبری معاونت برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری اصفهان اظهار کرد: طی چهار دوره گذشته، برنامه‌های پنج‌ساله مدیریت شهری تدوین شده است و در دوره ششم مدیریت شهری نیز، با توجه به سیاست‌ها و دیدگاه‌های شورای اسلامی شهر و شهردار اصفهان، ضرورت بازنگری در برنامه اصفهان ۱۴۵۰ مطرح شد. پس از اعمال دیدگاه‌ها و تغییرات مورد نظر، این برنامه با افق سال ۱۴۱۰ تدوین شد و پس از تصویب در شورای اسلامی شهر، برای اجرا به شهرداری اصفهان ابلاغ شد.
وی افزود: این برنامه با رویکردی راهبردی تدوین شده است و از این نظر، می‌توان آن را از برنامه‌هایی دانست که افق زمانی مشخصی دارند و سیاست‌ها، اهداف و برنامه‌های آن‌ها بر مبنای یک چشم‌انداز تعریف شده است. هفته گذشته، در نشست مدیران حوزه برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری‌های کلان‌شهرها، موضوع برنامه‌های پنج‌ساله شهرداری‌های مختلف نیز مطرح شد. برخی شهرداری‌ها، به‌ویژه شهرداری‌های شهرهای پرجمعیت، هر ۳۶۵ روز، یک‌سال به افق برنامه خود اضافه می‌کنند؛ در حالی که ماهیت برنامه‌ریزی آن است که چشم‌اندازی مشخص داشته باشد و بر اساس شاخص‌های تدوین‌شده، میزان تحقق اهداف آن ارزیابی شود.
مدیرکل برنامه و بودجه شهرداری اصفهان خاطرنشان کرد: صرف تمدید سالانه برنامه، به‌تنهایی به معنای تحقق برنامه‌ریزی راهبردی نیست. با بلوغی که طی بیش از دو دهه گذشته در میان مدیران و مسئولان حوزه برنامه‌ریزی و مدیریت شهری شکل گرفته است، این رویکرد نیز توسعه یافته و برنامه اصفهان ۱۴۱۰ با مجموعه‌ای از اهداف کلان، اهداف میانی و شاخص‌های مشخص تدوین و ابلاغ شده است. یکی از مشکلات برنامه‌های راهبردی، اجرا نشدن یا تحقق نیافتن کامل اهداف آن‌هاست. در برخی موارد، ارزیابی‌های انجام‌شده نتایج مطلوبی نداشته‌اند و در مواردی نیز ارزیابی دقیق و منسجمی از میزان تحقق برنامه‌ها انجام نمی‌شود.
اعتصامی گفت: برای آن‌که برنامه‌های راهبردی از مرحله تدوین فراتر بروند و به مرحله اجرا و عملیات برسند، باید ارتباط مشخصی میان برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ و بودجه سالانه برقرار شود. به‌همین دلیل، به یک برنامه میان‌مدت نیاز داشتیم تا این ارتباط را ایجاد کند. در دوره کنونی مدیریت شهری، برنامه‌های عملیاتی دوساله تدوین شده‌اند. یکی از مشکلات بودجه سالانه این است که دوره زمانی آن یک‌ساله است، در حالی که اجرای پروژه‌های بزرگ معمولاً به زمان بیشتری نیاز دارد؛ زیرا از زمان تعریف پروژه تا طراحی، انجام مقدمات و اخذ مجوزهای لازم، ممکن است بیش از یک سال زمان صرف شود.
وی ادامه داد: از همین‌رو، لازم بود مجموعه گسترده‌تری از اعتبارات و پروژه‌ها در قالب برنامه‌ای میان‌مدت در نظر گرفته شود تا اجرای آن‌ها بر اساس یک چارچوب مشخص پیش برود. برنامه عملیاتی دوساله، حلقه ارتباطی میان برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ و بودجه سالانه است. در دو تا سه سال گذشته، این برنامه تدوین شده و همزمان با لایحه بودجه، لایحه برنامه نیز به شورای اسلامی شهر ارسال شده است. پس از تصویب برنامه دوساله، پروژه‌ها و اقدامات بر اساس اولویت‌بندی تعیین‌شده، در بودجه سالانه جای می‌گیرند.
مدیرکل برنامه و بودجه شهرداری اصفهان تأکید کرد: این برنامه‌ها بر اساس شاخص‌هایی تنظیم می‌شوند که برای افق اصفهان ۱۴۱۰ ترسیم شده‌اند. برای هر سال، سهم مشخصی از تحقق شاخص‌ها تعیین می‌شود و در مواردی که شاخص‌ها به مناطق شهری مربوط باشند، سهم هر منطقه نیز به‌صورت تفکیکی مشخص خواهد شد. بر این اساس، مشخص می‌شود هر منطقه چه میزان در تحقق شاخص‌های مورد نظر نقش دارد و چه اقداماتی باید برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده انجام دهد.
اعتصامی گفت: در جلسه علنی هفته جاری شورای اسلامی شهر، از شاخص‌های افق اصفهان ۱۴۱۰ رونمایی و حدود ۵۰ تا ۵۵ شاخص معرفی شد که ازجمله شاخص‌های کلیدی و قابل‌درک برای شهروندان به شمار می‌روند. در کنار این شاخص‌های کلیدی، زیرشاخص‌های متعددی نیز تعریف شده است و در مجموع، حدود ۴۰۰ شاخص در برنامه اصفهان ۱۴۱۰ مشخص شده‌اند. برنامه‌های عملیاتی مدیریت شهری نیز بر مبنای همین شاخص‌ها شکل می‌گیرند.
وی در رابطه با زمان آغاز فرایند برنامه‌ریزی شهرداری اصفهان ادامه داد: ممکن است برخی تصور کنند که فرایند برنامه‌ریزی صرفاً همزمان با تدوین بودجه آغاز می‌شود؛ در حالی که فرایند برنامه‌ریزی شهرداری اصفهان از تیر هر سال شروع می‌شود و هر سال، بر اساس دستورالعملی که از سوی شهردار اصفهان ابلاغ می‌شود، معاونت‌ها، مناطق و سازمان‌های شهرداری به‌صورت یکپارچه وارد فرایند برنامه‌ریزی می‌شوند. در این فرایند، با توجه به تدوین برنامه دوساله سیاست‌های اجرایی و نقاط تمرکز هر حوزه مشخص می‌شود و اولویت‌ها نیز بر همین اساس مورد توجه قرار می‌گیرند.
مدیرکل برنامه و بودجه شهرداری اصفهان اظهار کرد: میزان تأثیرگذاری پروژه‌ها، نیازهای شهر و درخواست‌های شهروندان ازجمله معیارهایی هستند که در این مرحله بررسی می‌شوند. درخواست‌های ثبت‌شده از طریق سامانه ۱۳۷، موضوعاتی که شهروندان مطرح می‌کنند و مواردی که در رسانه‌ها و اخبار درباره مشکلات شهر منعکس می‌شود، ازجمله منابع شناسایی نیازهای شهری هستند.
اعتصامی گفت: موضوعات شناسایی‌شده، در صورت احراز ضرورت و فوریت، در سبد اولیه پروژه‌ها قرار می‌گیرند تا در مراحل بعدی درباره ورود آن‌ها به دستور کار و تخصیص اعتبار تصمیم‌گیری شود. فرایند بودجه نیز از ابتدای مهر آغاز می‌شود و بخشی از آن با فرایند تدوین برنامه هم‌پوشانی دارد. جلسات بودجه در شرایط کنونی، فرایندی پیچیده و دشوار به‌شمار نمی‌روند؛ زیرا چارچوب اصلی تصمیم‌گیری، برنامه‌های عملیاتی دوساله و اولویت‌بندی پروژه‌هاست. این اولویت‌بندی بر اساس شاخص‌های تعریف‌شده، سیاست‌های ابلاغی و نیازهای مشخص‌شده صورت می‌گیرد و سپس پروژه‌های دارای اولویت در بودجه سالانه پیش‌بینی می‌شوند. بودجه‌ای که در حال حاضر مبنای فعالیت‌های شهرداری قرار دارد، پیش‌تر تصویب شده است و بر اساس ضوابط، هر اقدام، فعالیت یا پروژه‌ای که شهرداری قصد اجرای آن را داشته باشد، باید در قالب برنامه و بودجه مصوب تعریف شده و اعتبار آن از قبل پیش‌بینی شده باشد.
مدیرکل برنامه و بودجه شهرداری اصفهان اضافه کرد: به‌دلیل شرایط تورمی امسال که در برخی موارد قابل پیش‌بینی نبود، اجرای بخشی از پروژه‌ها تحت تأثیر قرار گرفت. فرایند تدوین و تصویب بودجه پیش از آغاز جنگ رمضان انجام شده بود؛ به‌گونه‌ای که لایحه بودجه در ۳۰ دی هر سال به شورای اسلامی شهر ارسال می‌شود، در بهمن مورد بررسی قرار می‌گیرد و در نهایت، در اوایل اسفند ابلاغ می‌شود. برآوردهای بودجه در دی سال گذشته و بر اساس شرایط تورمی متعارف سال‌های قبل انجام شده بود و هزینه پروژه‌ها نیز بر همین مبنا برآورد شده بود، اما در مرحله اجرا شرایط تحمیل‌شده و ضرورت بازسازی واحدهای آسیب‌دیده در پی جنگ، بر بخشی از پروژه‌های شهرداری تأثیر گذاشت.
اعتصامی گفت: در مواردی که برآورد هزینه اجرای پروژه‌ها بیش از دو یا سه برابر افزایش یافت، ناچار شدیم پروژه‌هایی را که اولویت کمتری داشتند، از دستور کار خارج کنیم و اجرای پروژه‌های اولویت‌دار را در اولویت قرار دهیم. امسال، اولویت‌بندی پروژه‌ها به‌صورت دوره‌های سه‌ماهه انجام شد. با توجه به شرایط درآمدی و وضعیت ناشی از جنگ، پروژه‌های دارای اولویت مشخص شدند و در دستور کار قرار گرفتند. برای تحقق منابع، سه سناریو در نظر گرفته شد. در سناریوی بدبینانه، احتمال داده شد که حدود ۵۰ درصد منابع پیش‌بینی‌شده محقق شود؛ در سناریوی محتمل، میزان تحقق منابع بین ۷۰ تا ۷۵ درصد برآورد شد و در سناریوی خوش‌بینانه، تحقق بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد منابع پیش‌بینی شده بود.
وی افزود: وضعیت درآمدی شهرداری تا این لحظه نامطلوب نیست و در مقایسه با سال‌های گذشته شرایط قابل‌قبولی دارد. در حال حاضر، بیش از ۴۵ درصد منابع پیش‌بینی‌شده وصول شده است. امیدوارم تا پایان سال، میزان تحقق منابع به سناریوی خوش‌بینانه نزدیک شود و امکان اجرای پروژه‌های بیشتری فراهم آید.
مدیرکل برنامه و بودجه شهرداری اصفهان خاطرنشان کرد: بودجه شهر اصفهان در سال ۱۴۰۵ حدود ۷۸ همت است. اگر این رقم را بر اساس سرانه شهروندی محاسبه کنیم، سهم پیش‌بینی‌شده برای هر شهروند حدود ۲۶ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان خواهد بود. به بیان دیگر، شهرداری اصفهان روزانه بیش از ۱۵۸ میلیارد تومان برای اداره شهر هزینه می‌کند که این هزینه‌ها هم نگهداری شهر و هم توسعه آن را در بر می‌گیرد. در حوزه حمل‌ونقل و ترافیک، روزانه بیش از ۶۰ میلیارد تومان هزینه می‌شود. در حوزه برنامه‌ریزی مالی و اقتصادی، سازمان‌ها و موضوع حقوق و دستمزد نیز روزانه حدود ۵۷ میلیارد تومان هزینه پیش‌بینی شده است.
اعتصامی ادامه داد: در حوزه خدمات شهری، روزانه بیش از ۲۷ میلیارد تومان هزینه می‌شود. این هزینه‌ها موضوعاتی همچون نگهداری فضای سبز، توسعه شبکه آبیاری، رفت‌وروب، نظافت و سایر خدمات شهری را شامل می‌شود. در حوزه‌های فرهنگی و شهرسازی نیز هزینه‌هایی پیش‌بینی شده است که می‌توان آن‌ها را به تفکیک بخش‌های مختلف بررسی کرد؛ ازجمله سهم مربوط به قطار شهری، شبکه معابر، مرمت ابنیه و بافت تاریخی و از طرفی کتاب بودجه شهرداری هر سال منتشر می‌شود. این کتاب در گذشته با عنوان «بودجه به زبان ساده» تدوین می‌شد، اما طی یکی تا دو سال اخیر، عنوان آن تغییر کرده است.
وی درباره تفاوت میان پیش‌بینی درآمدها و فرایند وصول عوارض افزود: نحوه وصول عوارض در اداره کل درآمد بررسی و پیگیری می‌شود، اما در حوزه برنامه‌ریزی، مسئولیت ما تدوین بودجه و پیش‌بینی منابع درآمدی است. در این زمینه، پیش‌بینی‌ها با استفاده از اطلاعات و نظرات همکاران حوزه درآمد، از جمله دکتر آخوندی و مهندس اقدامات، انجام می‌شود. ممیزی املاک نیز در این فرایند نقش دارد و بر اساس ویژگی‌های هر ملک، ازجمله قدمت، مساحت و خدماتی که دریافت می‌کند، مبالغ مربوط به عوارض تعیین می‌شود.
مدیرکل برنامه و بودجه شهرداری اصفهان در پایان اظهار کرد: مبالغ عوارض هر سال بر اساس مصوبات شورای اسلامی شهر مشخص می‌شود و مواردی همچون عوارض نوسازی و عوارض کسب‌وپیشه در این چارچوب وصول شده و به تأمین منابع بودجه کمک می‌کنند. با وجود نقش این عوارض در تأمین منابع شهرداری، سهم آن‌ها از مجموع منابع درآمدی مدیریت شهری چندان زیاد نیست.
پاسخ‌گویی به ۹۸ درصد درخواست‌های ثبت‌شده در سامانه
علی نداف‌پور، مدیرکل نوسازی شهرداری اصفهان نیز اظهار کرد: تعداد ۹۰ بخش از مناطق شناسایی شدند و خدمات مربوط به ۸۰ مورد از آن‌ها به‌صورت عملیاتی پیاده‌سازی شد. همچنین در سامانه سهام، به تحقق ۸۸ درصدی دست یافتیم و در حوزه خدمات الکترونیکی در سطح مناطق، عملکرد و بازدهی بی‌سابقه‌ای ثبت شد. رویکرد ما در زمینه ارائه خدمات الکترونیکی این بود که در کنار پیاده‌سازی این خدمات، سازوکاری برای نظارت بر روند اجرا نیز پیش‌بینی کنیم تا ناظران بتوانند مراحل پیاده‌سازی خدمات الکترونیکی را از نزدیک رصد کنند.
وی افزود: همزمان با اجرای خدمات، آموزش کاربران سامانه در مناطق نیز انجام شد و علاوه‌بر آن، نظارت میدانی و عملیاتی بر فرایند اجرا صورت گرفت. بدین ترتیب، همزمان با پیاده‌سازی هر خدمت، فرایند اجرایی آن نیز مورد بررسی و نظارت قرار می‌گرفت. از ابتدای سال جاری تاکنون، حدود ۴۴ هزار و ۳۶۹ درخواست در سامانه «سامانه من» برای هشت خدمتی که پیش‌تر به آن‌ها اشاره شد، ثبت شده است که به ۹۸ درصد این درخواست‌ها پاسخ داده شده است.
مدیرکل نوسازی شهرداری اصفهان خاطرنشان کرد: در حال حاضر، زمان پاسخ‌گویی به درخواست‌ها برحسب روز محاسبه می‌شود. مناطق به‌صورت ماهانه رصد می‌شوند و درصد پاسخ‌گویی آن‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در حال حاضر، میزان پاسخ‌گویی در مناطق شهرداری بیش از ۹۵ درصد است. مناطق بر اساس میزان پاسخ‌گویی رتبه‌بندی می‌شوند و امتیاز هر منطقه نیز بر مبنای رتبه کسب‌شده به آن اختصاص می‌یابد.
نداف‌پور درباره دستاوردهای حاصل از الکترونیکی‌شدن خدمات گفت: در زمینه کوتاه‌شدن فرایندها و کاهش زمان ارائه خدمات، دستاوردهای بسیار خوبی داشته‌ایم. برای نمونه، برخی خدمات پزشکی که در شیوه سنتی ارائه آن‌ها حدود دو ماه زمان نیاز بود، اکنون از طریق سامانه و به‌صورت غیرحضوری ارائه می‌شوند. در حال حاضر، میانگین زمان پاسخ‌گویی به این درخواست‌ها حدود یک تا سه‌روز است و در این زمینه، رضایت شهروندان نیز در سطح بسیار خوبی حاصل شده است.
وی در رابطه با آغاز فرایند جدیدی برای بررسی صحت پاسخ‌های ثبت‌شده از سوی مناطق ادامه داد: اقدام دیگری که به‌تازگی آغاز کرده‌ایم، راستی‌آزمایی پاسخ‌هایی است که مناطق به درخواست‌های شهروندان ارائه می‌کنند. ممکن است یک منطقه در پاسخ به درخواست ثبت‌شده برای دریافت خدمات الکترونیکی، به‌هر دلیلی توضیحی برای شهروند درج کرده باشد یا از شهروند بخواهد برای پیگیری موضوع به‌صورت حضوری به منطقه مراجعه کند. همکاران ما حدود یک تا دو ماه است که این موارد را نیز رصد می‌کنند.
مدیرکل نوسازی شهرداری اصفهان اضافه کرد: هدف از این اقدام، بررسی پیام‌هایی است که در سامانه درج می‌شود و اطمینان از اجرای آن‌ها در مرحله نهایی ارائه خدمت است. در همین راستا، مواردی به‌صورت تصادفی انتخاب و بررسی می‌شوند و حتی کارشناسان برای مشاهده وضعیت خدمت مورد درخواست شهروند، به محل مراجعه کرده و از آن عکس تهیه می‌کنند. نتایج بررسی‌ها و گزارش‌های تهیه‌شده برای مناطق ارسال می‌شود تا اقدامات لازم در این زمینه انجام گیرد. همچنین، نحوه انجام کار در مناطق و کیفیت اجرای فرایندها نیز مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
نداف‌پور گفت: شاخص‌های مربوط به ارائه خدمات در مناطق، ازجمله شاخص‌های مهم ارزیابی عملکرد آن‌ها به‌شمار می‌رود و نتایج این ارزیابی‌ها در سنجش عملکرد مناطق مورد توجه قرار می‌گیرد.
منبع: ایسنا