تداوم فشارهای ناشی از جنگ علیه ایران بر زنجیره تامین مواد غذایی

به گزارش تجارت نیوز، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در تازه‌ترین گزارش ماهانه خود درباره شاخص قیمت جهانی مواد غذایی نوشت: شاخص قیمت مواد غذایی فائو در اکتبر به‌طور میانگین به ۱۳۳.۹ واحد رسید که در مقایسه با رقم بازنگری‌شده ۱۳۵.۶ واحدی در سپتامبر، ۱.۲ درصد کاهش نشان می‌دهد.

با وجود افت ماهانه، این شاخص همچنان ۵.۹ درصد بالاتر از سطح اکتبر سال گذشته قرار دارد؛ هرچند در مقایسه با اوج ثبت‌شده در مارس ۲۰۲۲، حدود ۱۶.۴ درصد پایین‌تر است.

شاخص فائو تغییرات ماهانه قیمت بین‌المللی سبدی از کالاهای اساسی غذایی را در پنج گروه غلات، روغن‌های گیاهی، گوشت، لبنیات و شکر اندازه‌گیری می‌کند. بر اساس داده‌های فائو، شاخص قیمت غلات در اکتبر نسبت به ماه قبل ۴.۵ درصد کاهش یافت. افت قیمت جهانی گندم و ذرت، به‌ویژه در پی کاهش تقاضای وارداتی، بهبود چشم‌انداز تولید در برخی مناطق و انتظار افزایش عرضه از کشورهای آمریکای جنوبی، از عوامل اصلی این روند بود.

قیمت جهانی گندم پس از چهار ماه افزایش متوالی کاهش یافت. فائو همچنین اعلام کرد انتظار برای تسهیل محدودیت‌های صادراتی در منطقه دریای سیاه بر کاهش قیمت‌ها اثر گذاشته است؛ هرچند اختلال‌های لجستیکی در این منطقه همچنان ادامه دارد.

شاخص قیمت گوشت نیز در اکتبر ۱.۲ درصد کاهش یافت و به ۱۲۵.۵ واحد رسید. کاهش قیمت گوشت گوسفند و گاو در این روند مؤثر بود، در حالی که قیمت گوشت طیور تقریباً بدون تغییر باقی ماند.

شاخص قیمت لبنیات نیز با کاهش ۱.۱ درصدی به ۱۱۷.۸ واحد رسید. افت قیمت کره و پنیر که با عرضه فراوان و تقاضای ضعیف‌تر همراه بود، افزایش قیمت شیرخشک را جبران کرد.

در مقابل، قیمت روغن‌های گیاهی و شکر در اکتبر افزایش یافت. شاخص قیمت روغن‌های گیاهی با رشد محدود ۰.۳ درصدی به ۱۹۹.۲ واحد رسید. افزایش قیمت روغن سویا و روغن آفتابگردان، کاهش قیمت روغن کلزا را جبران کرد.

شاخص قیمت شکر نیز با افزایش ۶.۶ درصدی به ۱۲۱.۳ واحد رسید و چهارمین ماه متوالی رشد را ثبت کرد. این شاخص به بالاترین سطح خود از دسامبر ۲۰۲۴ رسید و در مقایسه با اکتبر سال گذشته ۲۸.۸ درصد افزایش یافت.

فائو بارندگی و اختلال در روند برداشت و فرآوری نیشکر در منطقه اصلی تولید شکر برزیل را از عوامل مهم افزایش قیمت‌ها دانست. نگرانی درباره چشم‌انداز تولید شکر در هند، اتحادیه اروپا و تایلند نیز بر فشار صعودی بازار افزود.

در کنار نوسانات قیمت کالاهای غذایی، اختلال در زنجیره تأمین انرژی و نهاده‌های کشاورزی به یکی از نگرانی‌های مهم بازار جهانی غذا تبدیل شده است.

مؤسسه بین‌المللی تحقیقات سیاست غذایی (IFPRI) در گزارشی در دوم ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۱ تیر ۱۴۰۵) اعلام کرد جنگ علیه ایران و اختلال در تردد از تنگه هرمز، هزینه انرژی و کودهای شیمیایی را افزایش داده و صادرات برخی نهاده‌های کشاورزی از کشورهای حوزه خلیج فارس را با محدودیت روبه‌رو کرده است.

بر اساس این گزارش، غرب آسیا حدود یک‌سوم صادرات جهانی اوره را تأمین می‌کند و اختلال در صادرات این منطقه می‌تواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را در کشورهای مختلف افزایش دهد. قیمت اوره نیز پس از اختلال در تردد از تنگه هرمز در اواخر فوریه ۲۰۲۶ (اوایل اسفند ۱۴۰۴) طی چند هفته تقریباً دو برابر شد.

این تحولات نشان می‌دهد پیامدهای جنگ تنها به بازار نفت و انرژی محدود نمانده و از طریق افزایش هزینه حمل‌ونقل، تولید کود و سایر نهاده‌های کشاورزی می‌تواند بر تولید و تجارت جهانی مواد غذایی نیز اثر بگذارد.

با این حال، کاهش شاخص کل فائو در اکتبر نشان می‌دهد اثر این فشارها بر همه گروه‌های غذایی یکسان نبوده و عواملی مانند افزایش عرضه غلات، کاهش تقاضای وارداتی و شرایط تولید در کشورهای صادرکننده نیز در تعیین قیمت‌ها نقش داشته اند.