تحریم مرزی ایران؛ محاصره برای قطع صادرات و واردات کالا | انسداد دوباره مرز عراق تا گرفتاری تجار در مرز پاکستان و تجارت قطره‌چکانی در مرز ترکیه

به گزارش اقتصادنیوز، روزنامه شرق در گزارش خود با عنوان "تحریم مرزی" نوشت: عراق پس از حدود یک ماه دوباره مرز زمینی خود را با ایران بسته است. به تازگی بازرگانان و فعالان اقتصادی ایران خبر داده‌اند که پاکستان هم در اقدامی مشابه مرز خود را با ایران مسدود کرده است و در مرز ترکیه تجارت با کندی و با هزینه بالا انجام می‌شود.

- نخست‌وزیر عراق روز چهارشنبه ۲۹ مهر دستور بسته‌شدن گذرگاه مرزی الشیب، چذابه در ایران، را صادر کرد.

- الجزیره همچنین خبر داده که بسته‌شدن این گذرگاه «با انسداد تدریجی چند مرز زمینی دیگر طی روزهای آینده تکمیل خواهد شد». بر اساس این دستور، «تا اطلاع ثانوی» نه افراد حق عبور و مرور از این گذرگاه را خواهند داشت و نه وسایل نقلیه باربری.

- میدل‌ایست‌نیوز به نقل از منبع مطلعی در وزارت خارجه عراق گزارش داده است که تصمیم بسته‌شدن مرزهای زمینی عراق با ایران، در سفر الزیدی به آمریکا و ابلاغ از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا اتخاذ شده است.

- خبرگزاری فرانسه گزارش داده که ایالات متحده از تمام کشورهای هم‌مرز با ایران خواسته است همین اقدام را انجام دهند.

- فعالان اقتصادی توضیح دادند که به تازگی پاکستان یک شرط سختگیرانه برای فعالان اقتصادی ایران گذاشته که عملا به معنی توقف تجارت بین دو کشور است.

- صادرات ایران و واردات پاکستان از ایران به دلیل تحریم متوقف شده است؛ چراکه واردکنندگان پاکستانی برای محموله‌هایی که از ایران وارد می‌کنند و صادرکنندگان ایرانی باید فرم الکترونیکی واردات و صادرات را به شبکه بانکی پاکستان ارائه دهند و با توجه به تحریم بانک‌های ایرانی و سیستم بانکی کشور، انجام این فرایند دشوار شده است.

- فارس گزارش داد «در حالی که فرمانده ارتش پاکستان در دیدار با دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، مرزهای دو کشور را باز اعلام کرده بود، پیگیری‌ها نشان می‌دهد که مرزها همچنان بسته هستند و با وجود مذاکرات صورت‌گرفته با مسئولان پاکستانی، گمرک پاکستان از بازگشایی مرزها امتناع کرده است».

- ماه‌هاست خبر معطلی کامیون‌های ایرانی پشت مرزهای ترکیه به گوش می‌رسد. براساس این گزارش‌ها روزانه سه تا پنج هزار کامیون ایرانی در مرز بازرگان به مدت حدود 20 روز معطل می‌شوند.

- کامیون‌داران می‌گویند ترکیه ظرفیت پذیرش روزانه هزار کامیون ایرانی را دارد اما به صورت قطره‌چکانی و تنها برای 200 تا 300 کامیون در روز مجوز عبور صادر می‌کند.

- فعالان اقتصادی گزارش می‌دهند که هزینه حمل‌ونقل به ترکیه به صورت سرسام‌آوری افزایش داشته است، به طوری که در مواردی هزینه حمل کشتی در مسیر پرریسک تنگه هرمز از هزینه حمل تا بندر مرسین ترکیه ارزان‌تر تمام می‌شود.

- پس از محاصره دریایی کشور، گزارش‌ها حاکی از آن است که آمریکا همسایگان ایران را برای محاصره زمینی و هوایی کشور زیر فشار گذاشته است و در همین زمینه اخیرا شماری از همسایگان پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایران به فرودگاه‌های خود را محدود کرده‌اند.

متن کامل این گزارش را می توانید در ادامه بخوانید.

عراق پس از حدود یک ماه دوباره مرز زمینی خود را با ایران بسته است. این موضوع در حالی رخ می‌دهد که به تازگی بازرگانان و فعالان اقتصادی ایران خبر داده‌اند که پاکستان هم در اقدامی مشابه مرز خود را با ایران مسدود کرده است و در مرز ترکیه تجارت با کندی و با هزینه بالا انجام می‌شود.

اختلال در مرزهای زمینی کشور در شرایطی است که برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که آمریکا همسایگان را برای بستن مرزهای زمینی با ایران زیر فشار گذاشته است.

انسداد دوباره مرز عراق پس از یک ماه

در انتهای شهریور امسال عربستان خبر داد که پس از حمله پهپادی به خط لوله راهبردی شرق به غرب، فعالیت این مسیر انتقال نفت به‌طور موقت متوقف شده است. خط لوله شرق به غرب در واقع برای عربستان به عنوان یک مسیر جایگزین انتقال نفت عمل می‌کرد که در شرایط بسته‌شدن تنگه هرمز قادر است روزانه تا هفت میلیون بشکه نفت را جابه‌جا کند؛

هرچند که گزارش‌ها حاکی از آن است که عربستان در حال حاضر بین چهار تا پنج میلیون بشکه نفت را از طریق این خط لوله منتقل می‌کند. بلافاصله پس از حمله پهپادی به خط لوله شرق به غرب وزارت امور خارجه عربستان بیانیه داد که این حمله از مرز عراق انجام شده است.

در عین حال عربستان اعلام کرد که پس از درخواست نخست‌وزیر عراق از اقدام تلافی‌جویانه خودداری کرده، اما حق خود را برای اتخاذ «تمامی تدابیر لازم» به‌منظور حفاظت از منافعش محفوظ می‌داند و دولت عراق در واکنشی رسمی این حمله را محکوم کرد.

در همین زمینه رویترز روز شنبه 21 شهریور گزارش داد که بغداد و ریاض منشأ حمله به خط لوله عربستان را خاک عراق اعلام کرده‌اند.

دفتر نخست‌وزیر عراق نیز فرمانده عملیات نظامی استان میسان در جنوب شرقی این کشور را در ارتباط با این حمله برکنار کرد و عراق گذرگاه‌های مرزی با ایران را به صورت موقت و با آنچه آن را «اقدام احتیاطی» خواند، تعطیل کرد و پس از آن از لغو پروازهای بین دو کشور خبر داد. تصمیمی که سبب شد شمار زیادی از مسافران و کامیون‌های تجاری پشت نوار مرزی متوقف بمانند.

در همین زمینه یک منبع امنیتی عراق نیز به تلویزیون السومریه‌نیوز گفته بود که «گذرگاه مرزی شلمچه به دستور نخست‌وزیر عراق، موقتا بسته شده است».

با این حال چندی ‌بعد عراق مرز میان دو کشور را بازگشایی و اعلام کرد که ایرلاین‌های عراقی پروازهای میان ایران و نجف را انجام می‌دهند. هرچند میدل‌ایست‌نیوز گزارش داده که این اتفاق به دلیل فشار مردم و برخی سیاسیون عراقی رخ داده است اما در واقع مجوزی کوتاه و یک‌ماهه از وزارت خزانه‌داری آمریکاست تا برای مدت کوتاهی فرودگاه نجف مستثنا شود.

حالا دوباره خبر انسداد مرز میان ایران و عراق منتشر شده است.

بغداد روز چهارشنبه ۲۹ مهر دستور بسته‌شدن گذرگاه مرزی الشیب، چذابه در ایران، را صادر کرد. شبکه خبری الجزیره به نقل از یک مقام عراقی نوشته که این اقدام به دستور مستقیم علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، انجام شده، هرچند هنوز دولت عراق بیانیه‌ای رسمی در این باره منتشر نکرده است.

الجزیره همچنین خبر داده که بسته‌شدن این گذرگاه «با انسداد تدریجی چند مرز زمینی دیگر طی روزهای آینده تکمیل خواهد شد». بر اساس این دستور، «تا اطلاع ثانوی» نه افراد حق عبور و مرور از این گذرگاه را خواهند داشت و نه وسایل نقلیه باربری.

فشار آمریکا بر همسایگان ایران

خبرگزاری فرانسه به نقل از دو مقام‌ عراقی گزارش داد که بغداد برای بستن تمامی گذرگاه‌های مرزی با ایران، از سوی آمریکا تحت فشار قرار دارد و وزارت دارایی آمریکا این موضوع را با نخست‌وزیر عراق در زمان حضورش در نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح کرد و تمام گذرگاه‌های مرزی به‌استثنای یک گذرگاه در قلمرو دولت فدرال عراق و یک گذرگاه در اقلیم کردستان بسته خواهند شد.

خبرگزاری فرانسه همچنین توضیح داده که ایالات متحده از تمام کشورهای هم‌مرز با ایران خواسته است همین اقدام را انجام دهند. همچنین میدل‌ایست‌نیوز به نقل از منبع مطلعی در وزارت خارجه عراق گزارش داده است که تصمیم بسته‌شدن مرزهای زمینی عراق با ایران، در سفر الزیدی به آمریکا و ابلاغ از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا اتخاذ شده است.

گرفتاری تجار در مرز پاکستان

این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که پاکستان هم به تازگی رویه‌ای مشابه را در پیش گرفته است. پس از محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، بازرگانان و صادرکنندگان ایرانی از بنادر پاکستان به عنوان مسیر جایگزین انتقال کالا استفاده می‌کردند اما شنبه‌شب ۲۵ مهر اطلاعیه‌ای در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد که بر مبنای آن وزارت امور خارجه اطلاع داده بود «ترددها و مراودات مرزی ایران و پاکستان موقتا متوقف شده است».

با انتشار این اطلاعیه موجی از تکذیب‌ها و جعلی‌خواندن اطلاعیه شروع شد اما ساعاتی بعد ایرنا به نقل از اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه نوشت که «به دلیل بروز برخی مشکلات فنی و لزوم اتخاذ تدابیر احتیاطی، ترددها و مراودات مرزی موقتا متوقف شده است اما مراجع ذی‌ربط دو کشور در تماس نزدیک با یکدیگر، در حال بررسی و مشورت برای رفع مشکل مذکور در اسرع وقت هستند تا فعالیت گذرگاه‌های مرزی به روال عادی بازگردد».

هرچند بقائی دلیل انسداد مرز دو کشور را برخی مشکلات فنی دانست اما فعالان اقتصادی توضیح دادند که به تازگی پاکستان یک شرط سختگیرانه برای فعالان اقتصادی ایران گذاشته که عملا به معنی توقف تجارت بین دو کشور است.

پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، در همین زمینه توضیح داده است: «براساس آخرین اطلاعات موجود، مرز مشترک تجارت زمینی ایران و پاکستان بسته نیست، صادرات ایران و واردات پاکستان از ایران به دلیل تحریم متوقف شده است؛ چراکه واردکنندگان پاکستانی برای محموله‌هایی که از ایران وارد می‌کنند و صادرکنندگان ایرانی باید فرم الکترونیکی واردات و صادرات را به شبکه بانکی پاکستان ارائه دهند و با توجه به تحریم بانک‌های ایرانی و سیستم بانکی کشور، انجام این فرایند دشوار شده و مشکلاتی را برای صادرات ایران به پاکستان و واردکنندگان پاکستانی که محموله‌های خود را از ایران تأمین می‌کنند، ایجاد کرده است».

موضوعی که علی شریعتی، عضو اتاق بازرگانی و فعال اقتصادی در گفت‌وگو با «شرق» تأیید کرده و می‌گوید این اقدام پاکستان عملا پیروی از تحریم‌های آمریکا علیه ایران است و مشخص نیست که این کشور در رویه جدید خود بازنگری کند یا خیر؟

خبر انسداد مرز ایران و پاکستان در حالی منتشر شد که برخی گزارش‌ها حاکی از توقف برخی کامیون‌های ایرانی به مدت ۲۰ تا ۳۰ روز پشت مرز است و خبرگزاری فارس شمار کامیون‌های متوقف‌مانده پشت مرز را حدود سه هزار کامیون دانسته است.

با این حال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان در سفری که به تازگی به تهران داشته است، مدعی شد مرز بین دو کشور بسته نیست و فعالیت‌های تجاری ادامه دارد، ادعایی که از سوی فعالان اقتصادی کشور رد می‌شود.

در همین زمینه فارس گزارش داد «در حالی که فرمانده ارتش پاکستان در دیدار با دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، مرزهای دو کشور را باز اعلام کرده بود، پیگیری‌ها نشان می‌دهد که مرزها همچنان بسته هستند و با وجود مذاکرات صورت‌گرفته با مسئولان پاکستانی، گمرک پاکستان از بازگشایی مرزها امتناع کرده است».

این رسانه در ادامه نوشته است: «بنابر ادعای طرف پاکستانی تنها واردات از پاکستان به ایران، تخلیه تانکرهای گاز معطل در گمرکات مرزی و صادرات محموله‌های میوه و تره‌بار از ایران مقدور است و این نوع بازگشایی تنها نیازمندی پاکستان را رفع می‌کند».

تجارت قطره‌چکانی در مرز ترکیه

گرفتاری بازرگانان و صادرکنندگان ایرانی تنها به این مرزها ختم نمی‌شود و ماه‌هاست خبر معطلی کامیون‌های ایرانی پشت مرزهای ترکیه به گوش می‌رسد. براساس این گزارش‌ها روزانه سه تا پنج هزار کامیون ایرانی در مرز بازرگان به مدت حدود 20 روز معطل می‌شوند. هرچند این مشکلات به کمبودهای زیرساختی نسبت داده می‌شود اما کامیون‌داران می‌گویند ترکیه ظرفیت پذیرش روزانه هزار کامیون ایرانی را دارد اما به صورت قطره‌چکانی و تنها برای 200 تا 300 کامیون در روز مجوز عبور صادر می‌کند.

بر اساس گفته کامیون‌داران در حالی که رانندگان ایرانی نزدیک به 20 روز در صف خروج به سمت ترکیه معطل می‌مانند، کامیون‌های ترکیه تنها یک هفته در صف ورود به ایران معطل می‌شوند. پیش‌تر مسئولان گمرک اعلام کرده بودند که روزانه حدود ۳۰۰ کامیون ایرانی از مرز خارج می‌شوند، درحالی‌که حدود ۶۰۰ کامیون از طرف ترکیه با سرعت بیشتری وارد ایران می‌شوند.

همچنین فعالان اقتصادی گزارش می‌دهند که هزینه حمل‌ونقل به ترکیه به صورت سرسام‌آوری افزایش داشته است، به طوری که در مواردی هزینه حمل کشتی در مسیر پرریسک تنگه هرمز از هزینه حمل تا بندر مرسین ترکیه ارزان‌تر تمام می‌شود.

احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران در گفت‌وگو با مهر از افزایش هزینه‌های لجستیک فراتر از ۱۰ درصد ارزش کالا خبر داده و گفته است که «کرایه حمل از بنادر ترکیه به ایران به هشت هزار دلار رسیده است».

این اتفاقات در حالی رخ می‌دهد که پس از محاصره دریایی کشور، گزارش‌ها حاکی از آن است که آمریکا همسایگان ایران را برای محاصره زمینی و هوایی کشور زیر فشار گذاشته است و در همین زمینه اخیرا شماری از همسایگان پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایران به فرودگاه‌های خود را محدود کرده‌اند.