بازنگری در سرفصل‌های درسی و توسعه ارتباط دانشگاه با صنعت
یک استاد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه اولویت‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها باید متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی استان تعیین شود، گفت: سرفصل‌های درسی قدیمی که با تحولات فناوری و نیازهای امروز جامعه تناسب ندارند، باید مورد بازنگری قرار گیرند.
رضا خدیوی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به پیامدهای تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بر دانشگاه‌ها، اظهار کرد: دانشگاه نهادی مهم در جامعه است، که در ارتباط و تأثیر متقابل با محیط پیرامونی خود قرار دارد. بنابراین، نمی‌توان وضعیت موجود دانشگاه‌ها را صرفاً به خراسان رضوی یا یک منطقه خاص محدود کرد، هرچند ممکن است هر استان با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود، مسائل و اولویت‌های ویژه‌ای داشته باشد.
وی ادامه داد: دانشگاه باید متناسب با نیازهای جامعه فعالیت کند و در تعیین رشته‌ها، برنامه‌های آموزشی و اولویت‌های پژوهشی، شرایط واقعی محیط پیرامونی خود را در نظر بگیرد. با این حال، در وضعیت فعلی، میان بخشی از آموزش‌های دانشگاهی و نیازهای واقعی جامعه فاصله وجود دارد و این مسئله می‌تواند بر آینده شغلی دانشجویان و میزان اثربخشی آموزش عالی تأثیر بگذارد.
ایجاد رشته‌های دانشگاهی باید متناسب با نیاز جامعه باشد
این استاد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد با انتقاد از نحوه ایجاد برخی رشته‌های دانشگاهی، اضافه کرد: در راه‌اندازی رشته‌ها، همیشه نیازهای واقعی جامعه مورد توجه قرار نمی‌گیرد و به‌ویژه در برخی دانشگاه‌های غیردولتی، ممکن است رشته‌هایی ایجاد شوند که متقاضی بیشتری دارند و امکان جذب دانشجو در آن‌ها فراهم است. در چنین شرایطی، گاهی جنبه اقتصادی فعالیت دانشگاه بر هدف اصلی آن، یعنی پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه و تربیت نیروی متخصص، غلبه می‌کند.
خدیوی بیان کرد: دانشگاه باید بتواند نقش مغز متفکر جامعه را ایفا کند و در شناسایی مسائل، ارائه راهکار و تربیت نیروهای مورد نیاز بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی نقش داشته باشد. اگر ایجاد رشته‌ها صرفاً بر اساس میزان استقبال دانشجویان انجام شود، ممکن است میان تعداد فارغ‌التحصیلان و نیازهای واقعی بازار کار تناسبی وجود نداشته باشد.
وی با اشاره به دلایل گرایش جوانان به دانشگاه، خاطرنشان کرد: بخشی از این مسئله به شرایط آموزش پیش از دانشگاه و محدود بودن فرصت‌های کسب مهارت بازمی‌گردد. دانش‌آموزی که دوره متوسطه را به پایان می‌رساند، لزوماً مهارت حرفه‌ای مشخصی ندارد، که بتواند با استفاده از آن وارد بازار کار شود. در نتیجه، برای بخشی از جوانان، ورود به دانشگاه به یکی از معدود مسیرهای پیش رویشان تبدیل می‌شود.
این استاد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد ادامه داد: برخی جوانان با این تصور وارد دانشگاه می‌شوند، که چند سالی تحصیل کنند تا شاید پس از پایان دوره، فرصت شغلی مناسبی برایشان فراهم شود. در چنین شرایطی، ممکن است رشته تحصیلی برای فرد اهمیت چندانی نداشته باشد و انتخاب او بیش از آنکه بر اساس علاقه و استعداد یا شناخت نیازهای بازار کار باشد، تحت تأثیر ضرورت ادامه تحصیل و امید به آینده قرار گیرد.
مدرک‌گرایی و فاصله میان تحصیلات و توانمندی شغلی
خدیوی با تأکید بر رواج مدرک‌گرایی در جامعه، اضافه کرد: یکی از مسائل مهم آموزش عالی این است، که در بسیاری از موقعیت‌ها، مدرک تحصیلی افراد بیش از توانایی‌ها و مهارت‌های عملی آنان مورد توجه قرار می‌گیرد. در چنین فضایی، ممکن است افراد برای دریافت مدرک وارد دانشگاه شوند، بدون آنکه لزوماً مهارت‌هایی متناسب با رشته تحصیلی خود به دست آورند.
وی بیان کرد: مسئله اصلی این نیست که افراد تحصیلات دانشگاهی نداشته باشند، بلکه باید میان تحصیل، کسب تخصص و توانایی انجام کار ارتباط برقرار شود. اگر فردی پس از سال‌ها تحصیل نتواند دانش خود را در محیط واقعی به کار بگیرد، نمی‌توان صرف دریافت مدرک را نشانه آمادگی او برای ورود به بازار کار دانست.
این استاد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد با بیان اینکه شرایط اقتصادی و اجتماعی نیز در این روند نقش دارد، خاطرنشان کرد: تغییر نگرش جامعه نسبت به مدرک و مهارت، به تحولات بازار کار و فرصت‌های اقتصادی وابسته است. ممکن است در شرایط فعلی، مدرک همچنان در انتخاب‌های تحصیلی و شغلی افراد نقش پررنگی داشته باشد، اما با تغییر نیازهای جامعه و گسترش فناوری، اهمیت مهارت‌های کاربردی و توانایی حل مسئله افزایش خواهد یافت.
هزینه‌های تحصیل و پیامدهای اقتصادی و فرهنگی دانشگاه‌ها
خدیوی با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی بر دانشجویان و خانواده‌ها، ادامه داد: هزینه‌های تحصیل، شهریه دانشگاه و مخارج زندگی، از جمله هزینه مسکن برای دانشجویانی که در شهری غیر از محل سکونت خانواده خود تحصیل می‌کنند، از عواملی است که بر تصمیم خانواده‌ها برای فرستادن فرزندانشان به دانشگاه تأثیر می‌گذارد. بنابراین، تحولات اقتصادی فقط بر عملکرد دانشگاه‌ها اثرگذار نیست، بلکه بر میزان تقاضا برای تحصیلات دانشگاهی و شرایط زندگی دانشجویان نیز تأثیر دارد.
وی اضافه کرد: خانواده‌ای که تصمیم می‌گیرد فرزند خود را برای تحصیل به شهری دیگر بفرستد، باید هزینه‌های مختلفی را در نظر بگیرد. این موضوع به‌ویژه در شرایط افزایش هزینه‌های زندگی می‌تواند به یکی از عوامل تعیین‌کننده در انتخاب دانشگاه، شهر محل تحصیل و حتی ادامه تحصیل تبدیل شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به پیامدهای فرهنگی و اجتماعی گسترش دانشگاه‌ها در مناطق مختلف کشور، بیان کرد: حضور دانشگاه‌ها در شهرهای کوچک و مناطق دورتر، زمینه رفت‌وآمد جوانان و شکل‌گیری ارتباط میان گروه‌هایی از جامعه را فراهم کرده است، که ممکن است در شرایط عادی فرصت کمتری برای تعامل با یکدیگر داشته باشند.
خدیوی خاطرنشان کرد: گسترش دانشگاه آزاد اسلامی در نقاط مختلف کشور از این نظر قابل توجه است، زیرا دانشجویانی که از شهرهای دیگر به مناطق کوچک‌تر می‌روند، با سبک‌های زندگی، نگرش‌ها و تجربه‌های اجتماعی متفاوت آشنا می‌شوند و در مقابل، حضور آن‌ها نیز بر محیط اجتماعی و فرهنگی شهر میزبان اثر می‌گذارد. برای مثال، رفت‌وآمد دانشجویان به مناطقی مانند کاخک گناباد و زندگی در کنار ساکنان این مناطق، زمینه آشنایی و تعامل فرهنگی میان جوانان را فراهم کرده است.
وی ادامه داد: از این منظر، دانشگاه تنها یک مرکز آموزشی نیست، بلکه نهادی اجتماعی است که از شرایط اقتصادی و فرهنگی جامعه تأثیر می‌پذیرد و هم‌زمان می‌تواند در تغییر روابط اجتماعی، نگرش‌ها و شیوه زندگی مردم نقش داشته باشد.
هوش مصنوعی و ضرورت تحول در الگوی آموزش دانشگاهی
این استاد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تحولات فناوری و تأثیر آن بر آینده آموزش عالی، اضافه کرد: فناوری‌های جدید و گسترش هوش مصنوعی به‌تدریج شیوه‌های سنتی آموزش را تغییر می‌دهند. در الگوی متداول دانشگاهی، دانشجو باید در زمان مشخص در کلاس حاضر شود و مطالب را از طریق تدریس استاد و ابزارهای آموزشی سنتی فرا بگیرد، اما اکنون دسترسی به منابع علمی، دوره‌های آموزشی و استادان در نقاط مختلف جهان آسان‌تر شده است.
خدیوی بیان کرد: دانشجویان می‌توانند با استفاده از منابع آموزشی آنلاین و ابزارهای هوش مصنوعی، در زمینه مورد علاقه خود اطلاعات بیشتری به دست آورند و مهارت‌هایشان را توسعه دهند. این امکانات می‌تواند بخشی از محدودیت‌های زمانی و مکانی آموزش را کاهش دهد و به دانشجو اجازه دهد متناسب با نیازهای خود از شیوه‌های متنوع یادگیری استفاده کند.
وی با تأکید بر اینکه دانشگاه‌ها باید برای این تغییرات آماده شوند، خاطرنشان کرد: نمی‌توان انتظار داشت که الگوی آموزش عالی برای همیشه به شکل گذشته باقی بماند. در آینده، دانشجویان امکان بیشتری برای انتخاب منابع آموزشی و بهره‌گیری از آموزش‌های تخصصی در سراسر جهان خواهند داشت و دانشگاه‌ها باید خود را با این شرایط هماهنگ کنند.
این استاد جامعه‌شناسی ادامه داد: البته مسئله صرفاً جایگزین کردن کلاس حضوری با آموزش مجازی نیست، بلکه باید درباره اصل سازمان‌دهی آموزش، نحوه انتخاب رشته‌ها، محتوای دروس و میزان انعطاف‌پذیری برنامه‌های دانشگاهی بازنگری شود. دانشجو باید بتواند آموزش‌هایی را دریافت کند که با علایق، استعدادها و نیازهای تخصصی او ارتباط مستقیم دارند، نه اینکه ناچار باشد مجموعه‌ای از درس‌های کم‌ارتباط با هدف حرفه‌ای خود را بگذراند.
خدیوی اضافه کرد: اگر در آینده مهارت و توانایی عملی افراد بیش از مدرک تحصیلی اهمیت پیدا کند، دانشگاه‌هایی که کارکرد اصلی خود را به ارائه مدرک و برگزاری کلاس‌های سنتی محدود کرده‌اند، ناچار خواهند شد نقش و شیوه فعالیت خود را تغییر دهند. در این شرایط، دانشگاه‌ها می‌توانند بیش از گذشته بر پژوهش، تولید دانش، توسعه فناوری و فراهم کردن دسترسی به منابع علمی و آموزشی معتبر تمرکز کنند.
ضرورت تقویت هنرستان‌ها و آموزش‌های فنی و حرفه‌ای
وی با تأکید بر لزوم بازنگری در نحوه توزیع منابع آموزشی کشور، بیان کرد: بهتر بود بخش بیشتری از منابعی که صرف آموزش عالی می‌شود، برای تقویت هنرستان‌ها و آموزش‌های فنی و حرفه‌ای اختصاص پیدا کند، که دانش‌آموزان پیش از ورود به دانشگاه، امکان یادگیری مهارت‌های کاربردی و ورود به بازار کار را داشته باشند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: فردی که در دوره مدرسه حرفه‌ای مانند برق‌کاری، نقاشی ساختمان، حسابداری یا یک مهارت فنی دیگر را فرا می‌گیرد، می‌تواند پس از پایان تحصیل فعالیت اقتصادی خود را آغاز کند و به‌تدریج به استقلال مالی برسد. در مقابل، اگر آموزش صرفاً بر دانش نظری متمرکز باشد، ممکن است فرد حتی پس از دریافت مدرک کارشناسی ارشد همچنان برای تأمین هزینه‌های زندگی به خانواده وابسته بماند.
خدیوی با اشاره به تجربه آلمان در زمینه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، ادامه داد: در برخی الگوهای آموزشی این کشور، مسیرهای فنی و حرفه‌ای به جوانان امکان می‌دهد مهارت‌های تخصصی مورد نیاز مشاغل را بیاموزند و با آمادگی بیشتری وارد محیط کار شوند. توجه به چنین تجربه‌هایی می‌تواند در بازنگری نظام آموزشی کشور و ایجاد ارتباط مؤثرتر میان مدرسه، دانشگاه و بازار کار مفید باشد.
ظرفیت‌های کشاورزی خراسان رضوی باید در آموزش دانشگاهی بازتاب پیدا کند
وی به ظرفیت‌های اقتصادی استان خراسان رضوی، به بخش کشاورزی و تولید زعفران اشاره کرد و گفت: در حوزه‌ای مانند زعفران، گردش مالی قابل توجهی وجود دارد و این محصول از ظرفیت اقتصادی مهمی برای استان برخوردار است، با این حال، باید بررسی کرد که چه تعداد از فارغ‌التحصیلان رشته‌های کشاورزی توانایی فعالیت عملی در این حوزه و مشارکت در فرایند تولید را دارند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: وجود رشته‌های دانشگاهی و تربیت تعداد زیادی فارغ‌التحصیل، به‌تنهایی به معنای تأمین نیروی متخصص مورد نیاز جامعه نیست. مهم این است که دانش‌آموختگان بتوانند دانش خود را در محیط واقعی به کار بگیرند و در افزایش بهره‌وری، حل مشکلات تولید و توسعه فعالیت‌های اقتصادی نقش داشته باشند.
خدیوی بیان کرد: اگر استان در حوزه‌ای مانند کشاورزی از ظرفیت اقتصادی بالایی برخوردار است، این ظرفیت باید در برنامه‌ریزی آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها بازتاب پیدا کند. رشته‌ها و محتوای درسی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند، که دانشجویان علاوه بر یادگیری مبانی علمی، با مسائل عملی و نیازهای واقعی بخش کشاورزی نیز آشنا شوند.
وی با بیان اینکه اولویت‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها باید متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی استان تعیین شود، خاطرنشان کرد: سرفصل‌های درسی قدیمی که با تحولات فناوری و نیازهای امروز جامعه تناسب ندارند، باید مورد بازنگری قرار گیرند. دانشگاه‌ها به نوآوری و تحول نیاز دارند و باید میان آموزش نظری، پژوهش و مسائل واقعی جامعه پیوند برقرار شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به برخی الگوهای آموزش عالی فنی در آلمان، ادامه داد: در چنین الگوهایی، آموزش می‌تواند مستقیماً با فناوری‌ها و نیازهای روز صنعت مرتبط باشد. برای مثال، هنگامی که فناوری یا موتور جدیدی در یک کارخانه خودروسازی به کار گرفته می‌شود، دانشجو می‌تواند با عملکرد آن آشنا شود، ویژگی‌ها و معایبش را بررسی کند و با انجام پژوهش، راهکارهایی برای بهبود آن ارائه دهد. سپس نتایج این بررسی‌ها می‌تواند در اختیار صنعت قرار گیرد.
خدیوی اضافه کرد: در چنین شرایطی، دانشجو فقط دریافت‌کننده اطلاعات نیست، بلکه در فرایند بررسی مسائل واقعی و ارائه راه‌حل مشارکت می‌کند. این شیوه هم به ارتقای کیفیت آموزش کمک می‌کند و هم می‌تواند ارتباط میان دانشگاه و بخش‌های اقتصادی را تقویت کند.
وی تصریح کرد: دانشگاه‌ها برای ایفای نقش مؤثر در آینده جامعه، به تحولی اساسی نیاز دارند، تحولی که در آن، نیازهای اقتصادی و اجتماعی استان، توسعه فناوری، آموزش مهارت‌های کاربردی و ارتباط دانشگاه با صنعت در تعیین رشته‌ها، تدوین برنامه‌های آموزشی و اولویت‌بندی پژوهش‌ها مورد توجه قرار گیرد. حرکت از مدرک‌گرایی به سمت مهارت‌محوری و نزدیک کردن آموزش به نیازهای واقعی جامعه، از ضرورت‌های مهم این تحول است.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایسنا