الزام صنایع بالای یک مگاوات به خرید برق از بورس انرژی و قراردادهای دوجانبه

اگر قدرت قراردادی یک واحد صنعتی بالای یک مگاوات باشد، برق مورد نیازش را باید از کجا و با چه سازوکاری تهیه کند؟

پاسخ کوتاه این است: مشترکان بالای یک مگاوات بر اساس دستورالعمل توسعه‌ی مبادلات برق در بورس انرژی وزارت نیرو، مکلف‌اند برق مصرفی خود را از بورس انرژی یا از طریق قرارداد دوجانبه تامین کنند. همچنین طبق ماده‌ی ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، بخشی از برق مصرفی آن‌ها باید از منابع تجدیدپذیر باشد. به این ترتیب، خرید برق بالای یک مگاوات دیگر فقط پرداخت قبض به شرکت توزیع نیست؛ تصمیمی است که به برنامه‌ریزی، شناخت بازار و تحلیل مصرف نیاز دارد.

الزام قانونی خرید برق بالای یک مگاوات چیست؟

تکلیف مشترکان بالای یک مگاوات بر دو پایه استوار است. جدول زیر این دو را کنار هم نشان می‌دهد:

تامین برق از بازار

دستورالعمل توسعه‌ی مبادلات برق در بورس انرژی (وزارت نیرو)

خرید برق مصرفی از بورس انرژی یا با قرارداد دوجانبه، به‌جای تامین سنتی از شرکت توزیع

سهم برق تجدیدپذیر

ماده‌ی ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان

تامین درصدی از برق مصرفی سالانه از تجدیدپذیرها؛ از یک درصد شروع و تا پایان سال پنجم به پنج درصد می‌رسد

الزام اول از سال ۱۴۰۲ برای صنایع بالای یک مگاوات عملیاتی شد و وزارت نیرو در همان سال، رویه‌ی تعیین مابه‌التفاوت و محاسبه‌ی صورتحساب این مشترکان را بر اساس بند ۵-۵-۱ دستورالعمل ابلاغ کرد. این دستورالعمل از آن زمان چند بار ویرایش شده و ملاک عمل، آخرین نسخه‌ی ابلاغی است.

اگر مشترک برق خود را از این مسیرها تامین نکند، یا مصرفش از مقدار خریداری‌شده بیشتر شود، انرژی مازاد با ضریبی بالاتر از حداکثر قیمت بازار در همان دوره محاسبه می‌شود. سهم تجدیدپذیرِ تامین‌نشده نیز با نرخ برق تجدیدپذیر در قبض منظور می‌شود. به بیان ساده، نخریدن یا کم‌خریدن گران‌ترین گزینه است.

مسیرهای تامین برق برای صنایع بالای یک مگاوات

خرید برق بالای یک مگاوات از یک مسیر واحد انجام نمی‌شود و هر بخش از مصرف، ابزار مناسب خود را دارد.

تابلوی اول بورس انرژی

تابلوی اول، بستر اصلی خرید برق این مشترکان است. تا زمان استقرار تسویه‌ی ساعتی، معاملات در سه بلوک اوج‌بار، میان‌باری و کم‌باری انجام می‌شود؛ بنابراین مجموعه باید نیاز خود را به تفکیک همین بلوک‌ها برآورد کند.

قرارداد دوجانبه

مسیر دوم، قرارداد خرید برق دوجانبه با نیروگاه یا شرکت خرده‌فروش دارای پروانه است. در این مسیر، مقدار، دوره و قیمت برق میان طرفین توافق می‌شود و مجموعه می‌تواند برای دوره‌ای مشخص، چارچوب تامین پایدارتری داشته باشد. هزینه‌های شبکه، مانند ترانزیت، همچنان جداگانه در صورتحساب منظور می‌شود.

تابلوی برق سبز و گواهی‌های تجدیدپذیر

تابلوی برق سبز از خرداد ۱۴۰۲ در بورس انرژی فعال است و برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر در آن عرضه می‌شود. مشترکان بالای یک مگاوات سهم تکلیفی برق سبز خود را از این تابلو یا با خرید گواهی‌های برق تجدیدپذیر تامین می‌کنند و مقدار خریداری‌شده در قبض آن‌ها اعمال می‌شود.

جدول زیر جایگاه هر مسیر را در سبد تامین نشان می‌دهد:

تابلوی اول بورس

قیمت رقابتی؛ خرید به تفکیک بلوک‌های اوج، میان‌بار و کم‌بار

قرارداد دوجانبه

مصرف پایه با قیمت و دوره‌ی توافقی

پیش‌بینی‌پذیری بیشتر؛ شروط قرارداد اهمیت زیادی دارد

تابلوی برق سبز / گواهی تجدیدپذیر

سهم تکلیفی تجدیدپذیر

پوشش الزام ماده‌ی ۱۶ و جلوگیری از محاسبه‌ی جریمه

پس پرسش اصلی دیگر «از کجا برق بخرم؟» نیست، بلکه «چه سهمی از مصرف را از کدام مسیر و در چه زمانی بخرم؟» است.

ریسک قیمت و برنامه‌ریزی در خرید برق بالای یک مگاوات

وقتی قیمت در بستر رقابتی کشف می‌شود، هزینه‌ی تامین برق صنایع از ماهی به ماه دیگر می‌تواند تغییر کند. مهم‌ترین منابع ریسک عبارت‌اند از:

• نوسان قیمت در معاملات رقابتی بورس انرژی

• فاصله‌ی میان مقدار خریداری‌شده و مصرف واقعی

• اقلام غیر انرژی صورتحساب که با کاهش نرخ انرژی، به همان نسبت کم نمی‌شوند

تثبیت بخشی از نیاز با قرارداد دوجانبه و خرید به‌موقع در بورس، بودجه‌ی انرژی را قابل‌پیش‌بینی‌تر می‌کند. برای ارزیابی کامل هزینه هم باید اجزای مختلف قبض برق را در کنار نرخ انرژی دید. یک چرخه‌ی ساده‌ی برنامه‌ریزی برای خرید برق بالای یک مگاوات شامل این مراحل است:

• برآورد نیاز: پیش‌بینی مصرف بر اساس برنامه‌ی تولید، شیفت‌ها و تعمیرات.

• تفکیک سبد: تعیین سهم بورس، قرارداد دوجانبه و سهم تکلیفی تجدیدپذیر.

• زمان‌بندی خرید: خرید پیش از دوره‌ی تحویل و به تفکیک بلوک‌های مصرف.

• پایش و تطبیق: مقایسه‌ی مصرف واقعی با خرید و کنترل صورتحساب در پایان هر دوره.

چرا تحلیل الگوی مصرف نقطه‌ی شروع است؟

قدرت قراردادی فقط تعیین می‌کند مجموعه مشمول کدام تکلیف است؛ اما مقدار و زمان خرید را الگوی مصرف مشخص می‌کند. دو کارخانه با قدرت قراردادی برابر را در نظر بگیرید که یکی سه‌شیفته و دیگری تک‌شیفته کار می‌کند. هر دو مشمول خرید برق بالای یک مگاوات هستند، اما انرژی موردنیاز و توزیع مصرف در ساعات اوج و کم‌باری در آن‌ها کاملا متفاوت است.

بدون تحلیل الگوی مصرف، خرید یا بیش از نیاز انجام می‌شود یا کمتر از آن. خرید بیش از نیاز سرمایه را درگیر می‌کند و خرید کمتر، مصرف مازاد را مشمول ضریب جریمه می‌کند.

برقتو؛ پلتفرم مدیریت هوشمند انرژی در کنار صنایع

برقتو به‌عنوان پلتفرم مدیریت هوشمند انرژی، به صنایع کمک می‌کند مسیر مناسب تامین برق خود را بررسی و مدیریت کنند. در فرایند خرید برق بالای یک مگاوات، کارشناسان برقتو کار را از تحلیل الگوی مصرف مجموعه شروع می‌کنند و بر اساس آن، ترکیب مسیرهای تامین، زمان‌بندی خرید و چارچوب قیمت و شرایط را با مشترک بررسی می‌کنند.

در خدمت قرارداد دوجانبه برق نیز مسیر بررسی مصرف، تعیین شرایط و نهایی‌سازی قرارداد برای مجموعه‌های صنعتی دنبال می‌شود. پس از شروع تامین هم، پایش مصرف و تطبیق صورتحساب‌ها بخشی از این همراهی است. کارشناسان برقتو در نمایشگاه بین‌المللی صنعت برق ۱۴۰۵ نیز درباره‌ی راهکارهای تامین برق صنایع و خرید برق، پاسخ‌گوی بازدیدکنندگان خواهند بود.

پرسش‌های متداول

آیا مشترک بالای یک مگاوات می‌تواند برق را از خرده‌فروش بخرد؟

بله؛ قرارداد دوجانبه می‌تواند با شرکت خرده‌فروش دارای پروانه‌ی وزارت نیرو بسته شود. در این حالت، شروط مقدار، قیمت و تسویه باید در قرارداد روشن باشد.

سهم برق تجدیدپذیر مشترکان بالای یک مگاوات در ۱۴۰۵ چقدر است؟

طبق ماده‌ی ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، این سهم از یک درصد آغاز شده و سالانه افزایش می‌یابد تا در پایان سال پنجم به پنج درصد برسد. بر این اساس، سهم سال ۱۴۰۵ چهار درصد از برق مصرفی است.