ادعای رویترز: میانمار سوخت جت تحریم شده ایران را می‌خرد

به گزارش «نفت ما»، رویترز در گزارشی تحقیقی و اختصاصی ادعا می‌کند که سوخت جت صادراتی ایران به میانمار با استفاده از اسناد تجاری که محموله‌ها را گازوئیل آفریقای جنوبی معرفی می‌کردند، وارد این کشور شده است. اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهد دولت نظامی میانمار نیز در این روند نقش داشته و پرداخت‌های مربوط به محموله‌ها از طریق یک حساب بانکی در تایلند پیش‌بینی شده بود.

در دسامبر ۲۰۲۵، نفتکش تحریم‌شده «ریف» (Reef) با حدود ۱۱۳ هزار بشکه سوخت و اسناد تجاری صوری وارد آب‌های میانمار شد. شرکت واسطه انرژی «داینامیک ویو» (Dynamic Wave)، مستقر در میانمار، سفارش این محموله را ثبت کرده بود. بر اساس قرارداد فروش امضاشده با شرکت تایلندی «تاوان اویل تریدینگ» (Tawan-Oil Trading)، قرار بود تقریباً همین مقدار گازوئیل از آفریقای جنوبی به میانمار تحویل داده شود.

اما رویترز با بررسی قرارداد ۱۵.۸ میلیون دلاری دریافت که این معامله ظاهری صوری داشته است. بر اساس داده‌های سازمان ملل متحد و شرکت ورتکسا (Vortexa)، ارائه‌دهنده اطلاعات حمل‌ونقل دریایی و انرژی، در سال ۲۰۲۵ هیچ تجارت مشابهی میان آفریقای جنوبی و میانمار ثبت نشده بود.

در واقع، نفتکش ریف حامل سوخت جت ایران به مقصد میانمار بود. این موضوع بر اساس سوابق محموله‌های سوخت وارداتی میانمار، تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل شرکت اطلاعاتی «سین‌مکس اینتلیجنس» (SynMax Intelligence) مشخص شده است. این شرکت مسیر حرکت نفتکش را از بندرعباس ایران تا جنوب شرق آسیا ردیابی کرده بود.

پنهان‌سازی ماهیت واقعی محموله‌ها در شرایطی صورت گرفت که آمریکا در سال ۲۰۲۳ تحریم‌های هدفمندی علیه صنعت سوخت جت میانمار وضع کرده بود. واشنگتن دلیل این تحریم‌ها را حملات هوایی مرگبار ارتش میانمار به اهداف غیرنظامی در جریان تلاش برای سرکوب شورشیان اعلام کرده بود.

همچنین تمامی خریداران نفت و فرآورده‌های نفتی ایران در معرض تحریم‌های گسترده آمریکا قرار دارند.

رویترز اعلام کرده است که جزئیات نحوه پنهان‌سازی خرید سوخت جت ایران توسط میانمار و همچنین نام شرکت‌ها و نهادهای دخیل در این معاملات، برای نخستین بار در این گزارش منتشر می‌شود. نقش دولت نظامی میانمار در تغییر اسناد محموله بررسی‌های رویترز نشان می‌دهد دولت نظامی میانمار نیز در این روند نقش داشته است. چند روز پیش از ورود نفتکش ریف، نهاد نظارت بر ارز خارجی میانمار در نامه‌ای به مشتری شرکت داینامیک ویو اعلام کرد که اسناد واردات این محموله را به‌عنوان «گازوئیل به‌جای سوخت جت» صادر خواهد کرد.

این موضوع در نامه‌ای به تاریخ ۳۰ نوامبر آمده که نسخه‌ای از آن در اختیار رویترز قرار گرفته است. این سند را گروه فعال حقوق بشری «عدالت برای میانمار» (Justice for Myanmar) به این خبرگزاری ارائه کرده است. در نامه مذکور توضیحی درباره علت ثبت نادرست نوع سوخت ارائه نشده است.

این نهاد نظارتی همچنین به شرکت داینامیک ویو و مشتری آن، شرکت «نشنال انرژی پرایم اوییشن سرویسز» (National Energy Prime Aviation Services Company)، اجازه داده بود مبلغ محموله را به شرکت تایلندی تاوان پرداخت کنند. بخشی از سهام شرکت نشنال انرژی پرایم متعلق به دولت مورد حمایت ارتش میانمار است.

هیچ‌یک از دو شرکت داینامیک ویو و نشنال انرژی پرایم به پرسش‌های رویترز درباره این محموله پاسخ ندادند. سخنگویان دولت مورد حمایت ارتش میانمار، نهاد نظارت بر ارز خارجی این کشور و وزارت امور خارجه ایران نیز به درخواست‌های رویترز برای اظهارنظر پاسخی ندادند.

رویترز پیش‌تر در گزارشی که ماه ژانویه منتشر شد، اعلام کرده بود ایران از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ اصلی‌ترین تأمین‌کننده سوخت جت ارتش میانمار بوده است. بخش قابل‌توجهی از این تجارت از طریق دو نفتکش «ریف» که نام آن بعداً به «ماریس» (Maris) تغییر یافت و «نوبل» (Noble) انجام شده بود.

به نوشته رویترز، شیوه پنهان‌سازی این معاملات هم تأثیرگذاری و هم محدودیت‌های قدرت تحریمی واشنگتن را نشان می‌دهد. اقداماتی که برای مخفی کردن تجارت انجام شده، نشان‌دهنده فشار تحریم‌های آمریکا بر طرف‌های معامله است. با این حال، صادرات سوخت جت ایران ادامه یافته و ضمن ایجاد درآمد ارزی برای تهران، امکان تأمین سوخت مورد نیاز هوانوردی تجاری و حملات هوایی ارتش میانمار را فراهم کرده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز به پرسش‌های رویترز درباره محموله‌های سوخت جت میان ایران و میانمار پاسخ نداده است. سوخت جت، حملات هوایی و تلفات غیرنظامیان ژنرال‌های میانمار در سال ۲۰۲۱ با کودتا علیه دولت منتخب آنگ سان سوچی قدرت را در دست گرفتند. این کودتا به آغاز جنگ داخلی منجر شد. سازمان ملل متحد در ماه اوت اعلام کرد ارتش میانمار در جریان این جنگ، هزاران نفر از جمله شمار زیادی از غیرنظامیان را در حملات هوایی کشته است.

وزارت امور خارجه میانمار در واکنش به اتهامات سازمان ملل اعلام کرد ارتش این کشور برای جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان «حداکثر خویشتن‌داری» را به خرج می‌دهد.

گروه عدالت برای میانمار که قرارداد فروش سوخت را نیز در اختیار رویترز گذاشته، روز دوشنبه گزارشی منتشر کرد و به این نتیجه رسید که دولت نظامی میانمار سوخت جت را با اسنادی وارد کرده که آن را گازوئیل معرفی می‌کرده‌اند.

این سازمان که خواستار تشدید تحریم‌ها علیه واردات سوخت جت میانمار است، اعلام کرد اسناد مذکور را از یک سرور متعلق به دولت نظامی به دست آورده که برای مدت کوتاهی به‌صورت عمومی قابل دسترسی بوده است.

رویترز نیز از طریق موتور جست‌وجوی داک‌داک‌گو (DuckDuckGo) یک لینک غیرفعال مربوط به یکی از اسناد را شناسایی کرد که نشان می‌داد این سند پیش‌تر روی همان سرور قرار داشته است. همچنین تاریخ تحویل محموله‌ها و مقدار سوخت ثبت‌شده در اسناد، با سوابق مستقل محموله‌های سوخت جت ایران که رویترز بررسی کرده، مطابقت داشته است. ارتباط مالی با بانک تایلندی در قرارداد فروش مربوط به محموله شرکت داینامیک ویو قید شده بود که وجه معامله باید به حساب شرکت تاوان در بانک «سیام کامرشال» (Siam Commercial Bank یا SCB)، قدیمی‌ترین بانک تایلند، واریز شود. کارشناسان سازمان ملل متحد در گزارشی در سال ۲۰۲۴، شرکت تاوان را به‌عنوان یکی از تأمین‌کنندگان سوخت جت ارتش میانمار معرفی کرده بودند.

این شرکت تاکنون درباره اتهامات مطرح‌شده اظهارنظری نکرده است. در همان گزارش، بانک سیام کامرشال نیز یکی از تسهیل‌کنندگان اصلی خریدهای نظامی میانمار معرفی شده بود. این بانک پس از انتشار گزارش سازمان ملل اعلام کرد که قوانین مبارزه با پول‌شویی را رعایت می‌کند و تراکنش‌های مرتبط با میانمار قانونی بوده و ارتباطی با تجارت تسلیحات نداشته‌اند.

رویترز نتوانست مشخص کند آیا بانک سیام کامرشال از ماهیت فعالیت‌های تجاری شرکت تاوان اطلاع داشته است یا خیر.

نهادهای نظارتی تایلند در سال ۲۰۲۴ به بانک‌های این کشور دستور داده بودند تراکنش‌های مرتبط با میانمار را با دقت بیشتری بررسی کنند تا از رعایت تحریم‌ها و مقررات مبارزه با پول‌شویی اطمینان حاصل شود. بانک سیام کامرشال به درخواست‌های مکرر رویترز برای اظهارنظر درباره روابط تجاری خود با شرکت تاوان پاسخی نداد. شرکت تاوان و بانک مرکزی تایلند که مسئول نظارت بر نظام مالی این کشور است نیز به پرسش‌های رویترز پاسخ ندادند. محموله ۲۶ میلیون دلاری؛ نمونه دیگری از پنهان‌سازی سوخت جت ایران محموله دسامبر ۲۰۲۵ نخستین مورد ورود سوخت جت به میانمار با عنوان گازوئیل نبود. شرکت داینامیک ویو در ماه مه ۲۰۲۵ توافق کرده بود ۲۰۲ هزار بشکه سوخت از شرکت تاوان خریداری کند. در قرارداد دوم که آن هم از سرور دولت نظامی میانمار به دست آمده، این محموله به‌عنوان گازوئیل آفریقای جنوبی معرفی شده بود.

بر اساس قرارداد، قرار بود محموله ظرف یک ماه به بندر یانگون برسد و شرکت داینامیک ویو مبلغ ۲۶ میلیون دلار به حساب شرکت تاوان در بانک سیام کامرشال واریز کند. با این حال، فاکتور مربوط به این قرارداد حاوی مغایرت‌هایی بود که نشان می‌داد محموله نفتکش در واقع سوخت جت بوده است.

به گفته جاشوا هاین، متخصص سوخت جت در دانشگاه ایالتی واشنگتن، و بر اساس داده‌های شرکت اطلاعات انرژی پلتس (Platts)، چگالی سوخت ثبت‌شده در اسناد با مشخصات سوخت جت مطابقت داشت، نه گازوئیلی که در جنوب شرق آسیا معامله می‌شود.

علاوه بر این، قیمت سوخت درج‌شده در قرارداد بیش از ۵۰ درصد بالاتر از یکی از شاخص‌های مرجع جهانی قیمت گازوئیل بود. بر اساس سوابق حمل‌ونقل، نفتکش نوبل در ۱۷ ژوئن وارد بندر یانگون شد و اندکی کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه سوخت جت برای شرکت داینامیک ویو حمل می‌کرد. تحلیل تصاویر ماهواره‌ای توسط شرکت سین‌مکس نشان می‌دهد محموله نفتکش نوبل نیز مانند محموله دسامبر نفتکش ریف، در بندرعباس ایران بارگیری شده بود.

به گفته سین‌مکس، نفتکش نوبل هنگام حرکت به سمت یانگون، پایتخت تجاری میانمار، سیگنال‌های موقعیتی ارسال می‌کرد که به‌گونه‌ای تنظیم شده بودند که بندر چیتاگونگ بنگلادش را به‌عنوان مقصد کشتی نشان دهند.

شرکت مدیریت‌کننده نفتکش‌های ریف و نوبل نیز به پرسش‌هایی که رویترز از طریق وب‌سایت ثبت‌شده آن ارسال کرده بود، پاسخ نداد.

رویترز در پایان گزارش تأکید کرده است که انتقال سوخت جت از ایران به میانمار در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته است. این خبرگزاری در ماه اکتبر با استناد به تحلیل‌های شرکت سین‌مکس و تصاویر ماهواره‌ای از تداوم این محموله‌ها خبر داده بود.