گای فاکس و توطئه باروت؛ نقشه منفجر کردن پارلمان انگلیس
در سال ۱۶۰۵ حدود ۳۶ بشکه باروت در سرداب زیر کاخ وست‌مینستر کشف شد؛ مقداری که برای منفجر کردن پارلمان کافی بود. نگهبان آن‌ها مردی به نام گای فاکس بود.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین؛ در اکتبر ۱۶۰۵ دولت انگلیس از طریق یک نامه ناشناس از توطئه‌ای باخبر شد که بعدها به توطئه باروت معروف شد و هدفش منفجر کردن کاخ وست‌مینستر، محل تشکیل جلسات پارلمان انگلیس، بود. جست‌وجوی بعدی در سرداب کاخ به کشفی نگران‌کننده انجامید: حدود ۳۶ بشکه باروت که زیر توده‌های زغال و هیزم پنهان شده بود. مردی که بعداً معلوم شد گای فاکس است، قصد داشت در جلسه افتتاحیه پارلمان آن‌ها را منفجر کند؛ جلسه‌ای که پادشاه جیمز اول و وزرای اصلی‌اش در آن حضور داشتند. اما چرا گای فاکس و همدستانش می‌خواستند پارلمان را منفجر کنند؟
گای فاکس که بود؟
گای فاکس (که به نام گویدو فاکس هم شناخته می‌شود) در خانواده‌ای پروتستان و سرشناس در یورک‌شر به دنیا آمد. پس از ازدواج مجدد مادر بیوه‌اش با مردی از خانواده‌ای سخت‌گیر کاتولیک، به کاتولیسیسم گروید. پس از تحصیل در مدرسه سنت پیتر در یورک، در ۲۳ سالگی به نیروهای اسپانیایی پیوست که در جنگ هشتادساله در هلند می‌جنگیدند.
در قرن شانزدهم کشورهای سفلی (شامل بلژیک، لوکزامبورگ و هلند امروزی) زیر سلطه خاندان هابسبورگ بودند. با گسترش پروتستانتیسم (به‌ویژه کالوینیسم) در سرزمین‌های شمالی، نخبگان کشور از فرماندار هلند، مارگارت پارما، خواستند قوانین ضدپروتستانی را تعدیل کند. با افزایش مخالفت با حکومت اسپانیا، در سال ۱۵۶۷ فیلیپ دوم اسپانیا دوک آلبا را فرستاد تا نظم را در منطقه برقرار کند.
رژیم وحشت دوک اما تنش‌های موجود را بیشتر کرد و به شورش علنی علیه مقامات اسپانیایی و آغاز جنگ هشتادساله انجامید. وقتی گای فاکس به هلند رسید، انگلیس تقریباً ده سال بود که در این درگیری دخالت داشت؛ هم از راه دزدی دریایی تحت حمایت دولت و هم با اعزام نیروی اعزامی. در اوت ۱۶۰۴ انگلیس و اسپانیا با پیمان لندن به خصومت‌ها پایان دادند.
تا آن زمان گای فاکس را توماس وینتر، کاتولیک انگلیسی، به خدمت گرفته بود. وینتر و همدستانش که از آزار کاتولیک‌ها در انگلیس خشمگین بودند، به دنبال یک نظامی بودند تا در توطئه علیه جیمز اول و دولتش کمک‌شان کند. فاکس علاوه بر مهارت‌های لازم، امتیاز دیگری هم داشت: چون از سال ۱۵۹۲ انگلیس را ترک کرده بود، به اندازه مخالفان شناخته‌شده کاتولیک دیگر قابل شناسایی نبود.
صحنه‌آرایی: کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها در انگلیس
وقتی جیمز ششم اسکاتلند پس از مرگ الیزابت اول به عنوان جیمز اول بر تخت انگلیس نشست، کاتولیک‌های انگلیس امیدوار بودند او قوانین ضدکاتولیکی را که ملکه تودور اجرا می‌کرد، کاهش دهد. بالاخره مادرش، ماری ملکه اسکاتلند، کاتولیکی سرسخت بود. ماری در دوران اسارت، در حالی که مهمان ناخواسته الیزابت اول (دخترعمه‌اش) بود، در مرکز چندین توطئه قرار داشت که هدف‌شان نشاندن او بر تخت و بازگرداندن انگلیس به کاتولیسیسم بود.
پدر الیزابت، هنری هشتم، در دهه ۱۵۳۰ همه روابط خود را با کلیسای رم قطع کرد؛ چون پاپ حاضر نشد طلاق او از همسر اولش، کاترین آراگون، را برای ازدواج با آن بولین بپذیرد. این جدایی عملاً آغاز اصلاحات مذهبی انگلیس بود، هرچند هنری هشتم هیچ همدردی با مارتین لوتر نداشت؛ راهب آگوستینی که نود و پنج تز او در سال ۱۵۱۷ نقطه آغاز اصلاحات پروتستان در اروپا به‌شمار می‌رود.
در قرن شانزدهم جانشینان هنری هشتم سیاست‌های مذهبی متفاوتی را در انگلیس عمیقاً دوپاره دنبال کردند. پس از سلطنت کوتاه ادوارد ششم، ماری اول کوشید کاتولیسیسم را بازگرداند اما موفق نشد. آزار بی‌رحمانه پروتستان‌ها لقب «ماری خون‌آشام» را برایش به ارمغان آورد و او را به شخصیتی بسیار منفور تبدیل کرد.
جانشین ماری، ملکه الیزابت، پروتستانتیسم را در پادشاهی بازگرداند و وحدت عقیدتی را دنبال کرد. با این حال در نیمه دوم سلطنتش، با افزایش تهدید مخالفان کاتولیک، آزار کاتولیک‌ها بیشتر شد و بسیاری شکنجه و اعدام شدند.
پس از مرگ الیزابت اول در ۱۶۰۳ میلادی بسیاری امیدوار بودند جیمز اول، پسر پروتستان مادر کاتولیک، بتواند تنش‌های مذهبی را که پادشاهی را آزار می‌داد، التیام بخشد. به‌ویژه کاتولیک‌ها باور داشتند شاید به آن‌ها اجازه دهد آزادانه‌تر ایمان‌شان را اظهار کنند. اما امیدشان به مدارا خیلی زود نقش بر آب شد.
در همان سال چند توطئه کوچک، توطئه بای و توطئه مین، موضع او را در برابر کاتولیسیسم رومی سخت‌تر کرد. در سخنرانی‌اش در پارلمان پادشاه رد برتری پاپ را تکرار کرد و هشدار داد: «یک چیز را می‌خواهم پاپیست‌های [اصطلاح تحقیرآمیز برای کاتولیک‌ها] این سرزمین بدانند که زیاد بر نرم‌خویی من حساب نکنند؛ چون نمی‌خواهم به عنوان آزاردهنده شناخته شوم و آن‌ها گمان کنند برای‌شان جایز است که بر شمار یا قدرت‌شان در این پادشاهی بیفزایند.»
توطئه باروت چه بود و چه کسانی آن را طرح‌ریزی کردند؟
در انگلیس قرن شانزدهم قوانین جزا جریمه (و زندان) برای کسانی که در مراسم کاتولیک رومی شرکت می‌کردند، مقرر می‌کرد و کاتولیک‌ها را از داشتن زمین، تصدی مناصب عمومی و رأی دادن محروم می‌ساخت. یکی از کسانی که به خاطر ایمانش آزار دید، سر ویلیام کیتسبی بود؛ نجیب‌زاده‌ای که با شبکه گسترده‌ای از کاتولیک‌های سرکش در ارتباط بود. حدود سال ۱۶۰۳ پسرش رابرت شروع به طرح‌ریزی توطئه‌ای برای کشتن پادشاه جیمز اول (و وزرای اصلی‌اش) کرد.
حدود سال ۱۶۰۴ رابرت کیتسبی چند کاتولیک خشمگین از سیاست مذهبی جیمز اول را جذب کرد، ازجمله توماس وینتر (پسرعمه‌اش)، توماس پرسی، جان رایت و گای فاکس. توطئه‌گران قصد داشتند کاخ وست‌مینستر را در ۵ نوامبر ۱۶۰۵ [ ۱۴ آبان ۹۸۴] منفجر کنند؛ روزی که جیمز اول در جلسه افتتاحیه پارلمان حضور می‌یافت. پس از انفجار می‌خواستند پرنسس الیزابت را به چنگ آورند و او را به عنوان فرمانروای ظاهری بر تخت بنشانند. کیتسبی و دیگران باور داشتند حمله باعث دوره‌ای از هرج‌ومرج در پادشاهی می‌شود که می‌توانند از آن برای تصرف قدرت و بازگرداندن کاتولیسیسم بهره ببرند.
در مه ۱۶۰۴ توطئه‌گران خانه‌ای مجاور مجلس اعیان اجاره کردند و شروع به کندن تونلی کردند که سرداب خانه را به وست‌مینستر وصل کند. وقتی کارشان به نیمه رسیده بود، سردابی درست زیر پارلمان خالی شد. آن را به نام توماس پرسی اجاره کردند، حدود ۳۶ بشکه باروت (و به همین دلیل نام توطئه باروت را گرفت) در آن جا دادند و با زغال و هیزم پوشاندند.
تا مه ۱۶۰۵ مقدمات توطئه باروت کامل شده بود. در انتظار ۵ نوامبر، گای فاکس به فلاندر سفر کرد و با هیو اوونز، کاتولیک ولزی که در توطئه‌های قبلی دوران الیزابت شرکت داشته بود، تماس گرفت. مرد دیگری از شبکه توطئه‌گران به رم فرستاده شد تا پس از رسیدن خبر موفقیت توطئه، آماده درخواست حمایت از کلیسای رم باشد. تا این نقطه همه چیز به‌خوبی پیش می‌رفت و توطئه‌گران توانسته بودند از جلب سوءظن جلوگیری کنند.
چرا توطئه باروت شکست خورد؟
در ۲۶ اکتبر ۱۶۰۵ [۴ آبان ۹۸۴] لرد مونتیگل، برادرزن فرانسیس ترشام (پسرعمه کیتسبی)، نامه‌ای ناشناس دریافت کرد. محتوای نامه او را هشیار کرد:
«خداوندگارا، از سر محبتی که به برخی از دوستانت دارم می‌خواهم مطمئن شوم که ایمن هستی. به همین خاطر به تو نصیحت می‌کنم که در این جلسه پارلمان شرکت نکنی، چون خدا و انسان توافق کرده‌اند که شرارت این زمانه را مجازات کنند. این را شوخی ندان، به ملک خود در روستا برو که آن‌جا در امان خواهی بود، زیرا هرچند هنوز نشانه‌ای از مشکل نیست، این پارلمان ضربه‌ای وحشتناک خواهد خورد، اما کسانی که آسیب می‌بینند نمی‌دانند چه کسی به آن‌ها آسیب می‌زند.»
پس از خواندن نامه، لرد مونتیگل به وایت‌هال شتافت، جایی که چند وزیر در آستانه شام بودند. آن‌ها با هم تصمیم گرفتند سرداب زیر وست‌مینستر را بازرسی نکنند، چون می‌ترسیدند توطئه‌گران را متوجه کنند. پادشاه به لرد چمبرلین، توماس هوارد، اولین ارل سافوک، دستور داد فقط در ۴ نوامبر [۱۳ آبان]، روز پیش از جلسه افتتاحیه پارلمان، بازرسی کند. این تأخیر تصمیم درستی از آب درآمد.
تا آن زمان خدمتکار مونتیگل، که دوست توماس وینتر بود، توطئه‌گران را خبر کرده و به وینتر گفته بود که مقامات از توطئه باخبر شده‌اند. کیتسبی، گای فاکس را فرستاد تا ببیند آیا چیزی در سرداب اجاره‌ای‌شان به هم خورده یا نه. وقتی فاکس گزارش داد که ۳۶ بشکه دست‌نخورده به نظر می‌رسند، کیتسبی حاضر نشد عقب بنشیند.
در ۴ نوامبر وقتی سافوک به سرداب رسید، توده‌های هیزم را دید و از گای فاکس، که در را باز کرده بود، نام صاحب آن‌ها را پرسید. وقتی شنید متعلق به پرسی است، که کاتولیک سرکش شناخته‌شده‌ای بود، مشکوک شد. در شب میان ۴ و ۵ نوامبر بازرسی بیشتر به کشف باروت انجامید. فاکس در محل دستگیر شد. پس از بازداشت و شکنجه، توطئه و نام همدستانش را فاش کرد.
پیامدهای توطئه باروت
وقتی خبر دستگیری گای فاکس به بقیه توطئه‌گران رسید، از لندن گریختند و به سوی ولز حرکت کردند؛ جایی که امیدوار بودند با وجود شکست نقشه، شورشی برانگیزند. اما کسی به آن‌ها نپیوست. با تعقیب نزدیک کلانتر محلی، چهار نفر در تیراندازی کشته شدند. هشت توطئه‌گر بازمانده دستگیر و زندانی شدند. در ۲۷ ژانویه ۱۶۰۶ [ ۷ بهمن۹۸۴] به خیانت بزرگ محکوم شدند و سه روز بعد در حیاط کلیسای سنت پل اعدام و چهارتکه شدند.
گای فاکس در ۳۱ ژانویه [۱۱ بهمن] در حیاط کاخ قدیمی وست‌مینستر همان سرنوشت را یافت. نام او برای همیشه با توطئه باروت گره خورد؛ پس از آن‌که پارلمان در سال ۱۶۰۶ قانونی تصویب کرد که ۵ نوامبر را روز شکرگزاری سالانه برای شکست توطئه اعلام کرد. این روز که به روز گای فاکس معروف شد، در ابتدا با مراسم کلیسایی برگزار می‌شد و حضور در آن اجباری بود. جشن‌های امروزی شامل آتش‌افروزی و آتش‌بازی است.
اکنون هر سال در ۵ نوامبر نگهبانان یومن کاخ وست‌مینستر هنوز بازرسی تشریفاتی سرداب ساختمان را پیش از گشایش رسمی پارلمان انجام می‌دهند.
هرچند توطئه باروت هدفش پایان دادن به آزار کاتولیک‌ها در انگلیس و بازگرداندن کاتولیسیسم رومی بود، فاکس و همدستانش به آرمان کاتولیک‌ها آسیب زدند. در سال‌های پس از توطئه، جیمز اول قوانین سخت‌تری علیه کسانی که از آیین پروتستان پیروی نمی‌کردند، وضع کرد؛ ازجمله قانون پاپیست‌های سرکش ۱۶۰۶ که کاتولیک‌ها را ملزم می‌کرد به پادشاه سوگند وفاداری یاد کنند و در صورت شرکت نکردن در مراسم کلیسا جریمه بپردازند. کاتولیک‌ها همچنین از حقوق اساسی دیگری، ازجمله حق رأی، محروم شدند. آن‌ها تا سال ۱۸۲۹، وقتی قانون رهایی کاتولیک‌ها به اجرا درآمد، اجازه نداشتند در پارلمان بنشینند.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: خبرآنلاین