پیشنهادی برای تجمیع اعتبارات بازی‌سازی
دستگاه‌های مختلفی برای تولید بازی‌های ویدیویی بودجه می‌گیرند، اما آنچه در گزارش عملکرد آنها ارائه می‌شود، بیش از آنکه بر کیفیت تولیدات تمرکز داشته باشد، کمیت و تعداد آثار تولیدی را ملاک عملکرد دستگاه درنظر می‌گیرد. مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به ضرورت نظارت بر نحوه هزینه‌کرد دستگاه‌ها، بر اهمیت شکل‌گیری صندوق سرمایه‌گذاری تخصصی در حوزه تولید بازی تاکید دارد.
محمد حاجی‌میرزایی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره وضعیت بودجه بنیاد و میزان تخصیص اعتبارات سال جاری با توجه به شرایط اقتصادی کشور و پیامدهای جنگ‌های اخیر توضیح داد: مشکلی که در زمینه تخصیص بودجه وجود دارد، مسئله‌ای فراگیر در کشور است و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز با این چالش مواجه است. بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای نیز به اندازه‌ای که بتواند امور جاری را پیش ببرد، دبیرخانه‌های خود را فعال نگه دارد و فرایندهای کاری را آغاز کند، منابعی دریافت کرده است.
او با تأکید بر اینکه هنوز سال مالی به پایان نرسیده و بخش قابل توجهی از تخصیص بودجه دستگاه‌ها معمولا در فصل پایانی سال انجام می‌شود، افزود: بخش مهمی از منابعی که برای حمایت از تولید در نظر گرفته شده، از محل یک درصد مسئولیت فرهنگی شرکت‌ها تأمین می‌شود. برخی از این شرکت‌ها به دلیل شرایط جنگی متضرر شده و درآمد مناسبی نداشته‌اند. از سوی دیگر، مهلت ارائه اظهارنامه‌های مالیاتی نیز که پیش‌تر ۳۱ تیرماه بود، به ۳۱ شهریورماه تغییر کرد و در نتیجه، منابع مربوط به این بخش هنوز به دستگاه‌های مختلف تخصیص پیدا نکرده است.
برنامه‌هایی جدی‌تر برای سرمایه‌گذاری در صنعت بازی
حاجی‌میرزایی ادامه داد: در حال حاضر برنامه ما این است که در صورت وصول این منابع، با کمک صندوقی که در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شکل گرفته و با مشارکت بخش خصوصی فعالیت می‌کند، سازوکار جدی‌تری برای سرمایه‌گذاری در صنعت بازی ایجاد کنیم. همچنین قرار است معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری نیز به‌عنوان یک اهرم جدی در تقویت منابع این صندوق مشارکت داشته باشد.
او با تشریح برنامه بنیاد برای ایجاد سازوکار سرمایه‌گذاری در صنعت بازی‌های رایانه‌ای گفت: این سازوکار لزوما به برگزاری یک رویداد حضوری و گردهمایی سرمایه‌گذاران و بازی‌سازان در یک سالن محدود نخواهد بود؛ زیرا هدف اصلی، ایجاد ارتباط مؤثر میان سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان بازی و فراهم کردن زمینه انعقاد قراردادهای سرمایه‌گذاری است.
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای افزود: ممکن است این فرایند از طریق انتشار فراخوان‌های سرمایه‌گذاری، دریافت طرح‌ها، داوری آنها و ایجاد ارتباط میان صاحبان طرح و سرمایه‌گذاران دنبال شود تا در نهایت قراردادهای مختلف سرمایه‌گذاری منعقد شود. این موضوع یکی از برنامه‌های جدی ماست و شخصا بیش از نیمی از زمان کاری‌ام در هفته را صرف پیگیری و تجمیع منابع مورد نیاز برای تحقق آن می‌کنم.
اعتبارات سرمایه‌گذاری، نشان‌دار شده است
او با اشاره به ظرفیت اعتبارات پیش‌بینی‌شده برای این حوزه اظهار کرد: تمام تلاشمان را می‌کنیم تا منابع مورد نیاز تأمین شود. به محض اینکه نخستین بخش از این منابع در اختیار ما قرار بگیرد، می‌توانیم برنامه‌ها را عملیاتی کنیم. اعدادی که در جدول بودجه برای این بخش پیش‌بینی شده، رقم قابل توجهی است و حتی اگر همان منابع نیز به دست ما برسد، می‌توانیم تحرک جدی در صنعت بازی ایران ایجاد کنیم.
حاجی‌میرزایی با تأکید بر اینکه اعتبارات پیش‌بینی‌شده در جدول ۱۲ قانون برنامه و بودجه، ماهیت حمایتی و توسعه‌ای دارند، گفت: این اعتبارات اساسا برای تأمین هزینه‌های جاری و گذران امور بنیاد در نظر گرفته نشده‌اند و قرار است مستقیما در مسیر حمایت از صنعت بازی و توسعه آن هزینه شوند.
او با اشاره به سیاست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تجمیع این منابع در صندوق مربوطه ادامه داد: سیاست فعلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این است که منابع مذکور در صندوق متمرکز شوند تا با ایجاد یک اهرم چندبرابری، ظرفیت مالی بیشتری برای حمایت از صنعت فرهنگ و هنر و بازی فراهم شود. بر همین اساس، قرار است از طریق خط اعتباری‌ای که در آنجا ایجاد می‌شود، امکان سرمایه‌گذاری و همچنین ارائه تسهیلات در قالب وام و وام‌های تبدیل‌پذیر فراهم شود.
پیشنهادی برای تجمیع اعتبارات بازی‌سازی
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در ادامه با تشریح جزئیات برنامه پیشنهادی برای ساماندهی منابع مالی حوزه بازی گفت: برای سرمایه‌گذاری در این حوزه، سبد متنوعی از روش‌ها و ابزارهای مالی را طراحی کرده‌ایم و زیرساخت‌های لازم برای اجرای آنها نیز آماده شده است؛ به‌گونه‌ای که در صورت تأمین منابع، می‌توانیم این برنامه‌ها را با سرعت عملیاتی کنیم.
او با اشاره به ضرورت تجمیع منابع دستگاه‌های مختلف برای حمایت از صنعت بازی افزود: پیشنهاد ما این است که منابعی که دستگاه‌های مختلف از جمله سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت علوم، وزارت ورزش و جوانان و سازمان بسیج در این حوزه اختصاص می‌دهند، در یک مجموعه متمرکز شود تا امکان سرمایه‌گذاری هدفمندتر و مؤثرتر فراهم شود.
حاجی‌میرزایی درباره عملکرد دستگاه‌های مختلف در زمینه اختصاص اعتبارات به تولید بازی‌های رایانه‌ای اظهار کرد: گزارش‌هایی از عملکرد برخی دستگاه‌ها در اختیار داریم، اما این گزارش‌ها عمدتا شامل نام بازی‌ها و میزان سرمایه‌گذاری انجام‌شده روی آن‌هاست. ما تلاش کرده‌ایم این دستگاه‌ها را ترغیب کنیم منابع خود را در یک ساختار مشترک تجمیع کنند تا با ایجاد اهرم مالی، سرمایه‌گذاری علمی‌تر و تخصصی‌تری در این حوزه صورت بگیرد.
سفارش بازی را به سرمایه‌گذاری ترجیح می‌دهند
او ادامه داد: با این حال، رویکرد غالب در بسیاری از دستگاه‌ها همچنان این است که خودشان بازی‌های مورد نظرشان را انتخاب کنند و با تولیدکنندگان برای ساخت محصول مشخص قرارداد سفارش تولید ببندند. ما هم توضیح داده‌ایم که این شیوه پاسخگوی نیازهای صنعت بازی نیست و سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند نتایج بهتری نسبت به سفارش مستقیم محصول داشته باشد.
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با تأکید بر تفاوت بازی‌های رایانه‌ای با بسیاری از محصولات فرهنگی دیگر گفت: بازی یک محصول زنده است و تفاوت عمده‌ای با سایر محصولات فرهنگی دارد که دستگاه‌های مختلف در زمینه تولید آنها تخصص دارند. در بازی، پس از عرضۀ محصول، تازه مرحله جدی هزینه‌کرد آغاز می‌شود؛ چراکه بازی باید به‌روزرسانی شود، گروه تولید باید برای چند سال در کنار آن باقی بماند و محصول به‌تدریج توسعه پیدا کند.
در ساخت بازی مراحل پس از تولید مهم‌تر است
او افزود: ممکن است بازی‌های خوبی تولید شوند، اما زمانی که به مرحله عرضه می‌رسند، دیگر منابعی برای ادامه کار وجود نداشته باشد. قرارداد گروه تولید به پایان می‌رسد و اعضای آن به سراغ پروژه دیگری می‌روند؛ در نتیجه، دستگاهی که برای تولید بازی هزینه کرده، با محصولی مواجه می‌شود که دیگر به‌روزرسانی نمی‌شود و طبیعتا امکان رسیدن به موفقیت را نیز از دست می‌دهد.
حاجی‌میرزایی با اشاره به اینکه حتی گاهی منابع لازم برای تبلیغات و معرفی بازی نیز پس از تولید آن باقی نمی‌ماند، اظهار کرد: بازی برای دیده شدن، جذب کاربر، شناسایی ایرادات و دریافت به‌روزرسانی‌های مختلف به حمایت مستمر نیاز دارد. این همان نکته‌ای است که سرمایه‌گذار حرفه‌ای بهتر می‌تواند آن را درک کند و بر اساس آن برای تأمین منابع مالی برنامه‌ریزی داشته باشد.
او با توضیح درباره الگوی پیشنهادی سرمایه‌گذاری در بازی‌های رایانه‌ای گفت: در بهترین حالت، حدود یک‌سوم منابع مالی پروژه باید تا زمان عرضه بازی هزینه شود و پس از آن نیز منابعی برای زنده نگه داشتن بازی، تبلیغات و سایر فعالیت‌های ضروری در نظر گرفته شود. به‌تدریج باید جریان درآمدی بازی شکل بگیرد تا گروه تولید بتواند روی پای خود بایستد و سرمایه‌گذار نیز امکان خروج از سرمایه‌گذاری و انتقال منابع خود به محصول بعدی را پیدا کند.
بنیاد محل مناسبی برای تجمیع منابع نیست
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به اینکه هنوز الزام قانونی مشخصی برای استفاده از این الگوی سرمایه‌گذاری وجود ندارد، اظهار کرد: پیشنهاد ما این بوده است که منابع دستگاه‌های مختلف در یک صندوق تجمیع شود. بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای به دلیل نداشتن ساختار صندوقی، اساسا محل مناسبی برای تجمیع این منابع نیست.
او ادامه داد: اگر منابع مالی به بنیاد منتقل شود، بخشی از آن از همان ابتدا صرف هزینه‌هایی مانند بیمه و مالیات خواهد شد؛ در حالی که صندوق‌ها از برخی معافیت‌ها برخوردارند و می‌توانند این فرایند را با هزینه سربار کمتری مدیریت کنند.
حاجی‌میرزایی درباره سازوکار پیشنهادی برای مشارکت دستگاه‌ها در این صندوق توضیح داد: بر اساس این پیشنهاد، هر دستگاه متناسب با میزان بودجه‌ای که اختصاص می‌دهد، در تصمیم‌گیری درباره پروژه‌ها مشارکت خواهد داشت، اما امور فنی و فرایند اجرایی سرمایه‌گذاری به متخصصان این حوزه سپرده می‌شود. دستگاه‌هایی که دغدغه‌های فرهنگی مشخصی دارند نیز می‌توانند دیدگاه‌ها و ملاحظات فرهنگی خود را در همان ساختار اعمال کنند، بدون آنکه لازم باشد مستقیما وارد جزئیات فنی و تخصصی سرمایه‌گذاری شوند.
او با بیان اینکه این پیشنهاد هنوز از سوی هیچ‌یک از دستگاه‌ها به مرحله اجرا نرسیده است، افزود: هدف این است که ضمن حفظ نقش و دغدغه‌های فرهنگی دستگاه‌ها، تصمیم‌گیری درباره سرمایه‌گذاری و مدیریت پروژه‌ها بر اساس اصول تخصصی این صنعت انجام شود.
گزارش عملکرد دستگاه‌ها تمرکزی بر کیفیت ندارد
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در پاسخ به پرسشی درباره نحوه نظارت بر عملکرد دستگاه‌هایی که برای تولید بازی اعتبار دریافت می‌کنند و پیامدهای احتمالی محقق نشدن اهداف کیفی این حمایت‌ها گفت: در حال حاضر، گزارش عملکرد دستگاه‌ها بیشتر از نظر کمیت و تعداد بازی‌های تولیدشده بررسی می‌شود و الزام قانونی مشخصی وجود ندارد که موفقیت یا کیفیت نهایی بازی را تضمین کند.
روی کاغذ رفع تکلیف کرده‌اند، اما...
او توضیح داد: برای مثال، اگر دستگاهی ۶۰ میلیارد تومان اعتبار دریافت کند و موظف باشد با آن ۱۰ بازی تولید کند، ممکن است منابع را میان ۱۰ گروه تقسیم کند و هر گروه نیز بازی خود را بسازد؛ اما در نهایت ممکن است تعدادی از این بازی‌ها در حد یک محصول اولیه باقی بمانند و حتی به مرحله عرضه و توسعه مؤثر نرسند. با این حال، از منظر نظارت اداری، ممکن است چون بازی تولید شده، قرارداد وجود دارد و منابع نیز در همان مسیر هزینه شده است، عملکرد دستگاه تأیید شود.
حاجی‌میرزایی ادامه داد: نهادهای نظارتی معمولا بررسی می‌کنند که آیا بازی مورد نظر تولید شده، فایل آن وجود دارد، قرارداد منعقد شده و اعتبار در همان مسیر هزینه شده است یا خیر. بنابراین، ممکن است دستگاه از نظر قانونی وظیفه خود را انجام داده باشد، اما محصول تولیدشده از نظر اقتصادی و صنعتی به موفقیت نرسیده باشد.
او با تأکید بر تفاوت این شیوه با سرمایه‌گذاری حرفه‌ای گفت: در الگوی سرمایه‌گذاری، قرار نیست تمام منابع از ابتدا و به‌سرعت در اختیار گروه تولید قرار بگیرد. صندوق می‌تواند منابع را حفظ کند و متناسب با پیشرفت پروژه، آنها را در مراحل مختلف تخصیص دهد. به این ترتیب، پروژه در طول مسیر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و حمایت مالی نیز متناسب با پیشرفت آن ادامه پیدا می‌کند.
پیگیری تغییر سازوکار حمایت از بازی‌سازی در مجلس
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در پاسخ به پرسشی درباره پیگیری این موضوع در فرایند تدوین بودجه سال ۱۴۰۶ و رایزنی با مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: حدود دو سال است که این موضوع را مطرح و پیگیری می‌کنیم. این مسئله هم در سند سرگرمی و اوقات فراغت دیده شده و هم به‌صورت مستقل از مسیرهای قانونی و در مجلس شورای اسلامی به دنبال تحقق آن هستیم؛ البته هنوز نمی‌توانم درباره عملیاتی شدن آن اظهارنظر قطعی داشته باشم.
او افزود: تولید بازی به‌خودی‌خود اتفاق مثبتی است، اما مشکل اینجاست که بسیاری از بازی‌ها پس از تولید، به دلیل نبود منابع مالی برای ادامه مسیر، امکان توسعه پیدا نمی‌کنند. از سوی دیگر، اگر دستگاهی بخواهد در سال بعد برای ادامه همان بازی هزینه کند، ممکن است با این ایراد مواجه شود که چرا دوباره برای پروژه‌ای که قبلا قرارداد تولید آن منعقد شده، اعتبار اختصاص داده است.
حاجی‌میرزایی ادامه داد: اما اگر قرارداد از ابتدا در قالب سرمایه‌گذاری تعریف شود، ادامه حمایت از بازی نه‌تنها تخلف محسوب نمی‌شود، بلکه در صورت سودآور بودن محصول، صندوق می‌تواند منابع جدیدی در اختیار دستگاه قرار دهد تا امکان توسعه و فعالیت بیشتر در این حوزه فراهم شود. این یکی از تفاوت‌های مهم نگاه سرمایه‌گذاری با شیوه فعلی سفارش تولید است.
تمایل به تفکیک بودجه بنیاد بازی‌های رایانه‌ای و بنیاد پویانمایی
او همچنین درباره وضعیت تفکیک اعتبارات بنیاد بازی‌های رایانه‌ای از بنیاد پویانمایی در بودجه سال ۱۴۰۶ نیز گفت: در حال حاضر، بازی‌های رایانه‌ای و پویانمایی همچنان ردیف بودجه مشترکی دارند و منابع این بخش تقریبا به‌صورت مساوی میان این دو حوزه تقسیم می‌شود.
او درباره احتمال تغییر این وضعیت در بودجه سال آینده اظهار کرد: در حال حاضر اطلاع دقیقی ندارم که آیا این تفکیک در بودجه سال ۱۴۰۶ انجام خواهد شد یا خیر، اما طبیعتا تمایل ما این است که اعتبارات این دو حوزه از یکدیگر جدا شوند. اگر بودجه بازی‌های رایانه‌ای ردیف مستقل داشته باشد، شفافیت بیشتری ایجاد می‌شود و دقیقا مشخص خواهد بود که چه میزان اعتبار برای این صنعت در نظر گرفته شده است.
منبع: ایسنا