پسلرزههای رکود تا کی ادامه دارد؟
برآورد تازه پژوهشکده پولی و بانکی از رشد منفی ۵.۲ درصدی اقتصاد ایران در تابستان ۱۴۰۵، از تداوم رکود در نفت و صنایع و معادن حکایت دارد؛ هرچند شدت انقباض نسبت به بهار کمتر شده است. همزمان، کاهش ۳۸ درصدی شروع پروژههای ساختمانی، افزایش هزینه ساخت و تحولات فناوری در انرژی و معدن، نشانههایی از فشارها و تغییرات پیشروی اقتصاد را نشان میدهد. در عرصه بینالملل نیز مقایسه نشست سهجانبه ترامپ، شی و پوتین
اکوایران: پرونده روز «تیتر یک» ، به این موضوع پرداخته که اقتصاد ایران در تابستان ۱۴۰۵ چه وضعیتی داشته است. گزارش جدید کنونبینی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، با استفاده از دادههای پرتکرار و الگوریتمهای یادگیری ماشین، تصویری بهروز از فعالیت بخشهای مختلف اقتصاد ارائه میدهد. براساس این برآورد، رشد اقتصادی تابستان به منفی ۵.۲ درصد رسیده؛ هرچند شدت رکود نسبت به بهار کمتر شده، اما نفت و صنایع و معادن همچنان در محدوده انقباض قرار دارند. در این پرونده، علاوه بر بررسی تصویر کلی اقتصاد، عملکرد بخشهای مختلف و نشانههای بهبود یا تداوم رکود را واکاوی میکنیم.
در ادامه، به سراغ فناوریهایی میرویم که میتوانند آینده انرژی جهان را تغییر دهند؛ از باتریهای پیشرفته و توربینهای بادی شناور تا راکتورهای هستهای ماژولار. در بخش معدن هم بررسی میکنیم هوش مصنوعی چگونه قواعد اکتشاف، استخراج و فرآوری مواد معدنی را تغییر میدهد.
در بخش مسکن، آمارهای ساختوساز سال ۱۴۰۴ را مرور میکنیم؛ از کاهش ۳۸ درصدی شروع پروژههای جدید تا افزایش هزینه ساخت و متراژ واحدهای تکمیلشده. در بخش چهره روز، به مناسبت سالروز تولد هتی گرین، زندگی و استراتژی سرمایهگذاری ملکه والاستریت را روایت میکنیم.
همچنین در بخش بینالملل، به مقایسه نشست سهجانبه ترامپ، شی و پوتین با کنفرانس تاریخی یالتا میپردازیم و میپرسیم آیا واقعاً میتوان از شکلگیری نظمی تازه در جهان سخن گفت. در پایان هم سراغ خشکیدگی درختان بوستانهای تهران و ماجرای قطع و جایگزینی هزاران درخت در یاس فاطمی، چیتگر و سرخهحصار میرویم.
با «تیتر یک» امروز شنبه 30 آبان همراه باشید.
صنعت معدن در آستانه تحولی قرار گرفته که میتواند قواعد سنتی استخراج و بهرهبرداری از منابع معدنی را تغییر دهد. هوش مصنوعی، با ورود به بخشهای مختلف زنجیره ارزش معدن، از مرحله اکتشاف تا فرآوری و حملونقل، در حال تبدیل شدن به یکی از عوامل تعیینکننده رقابتپذیری شرکتهای معدنی است.
امروزه الگوریتمهای هوشمند میتوانند با تحلیل حجم گستردهای از دادههای زمینشناسی، شناسایی ذخایر معدنی را دقیقتر و سریعتر کنند. در مرحله استخراج نیز استفاده از سامانههای هوشمند و تجهیزات خودران، امکان بهینهسازی عملیات، کاهش خطاهای انسانی و افزایش ایمنی را فراهم میکند.
یکی دیگر از کاربردهای مهم هوش مصنوعی، نگهداری پیشبینانه تجهیزات است. این فناوری با تحلیل دادههای عملکرد ماشینآلات، میتواند احتمال خرابی را پیش از وقوع شناسایی کند؛ موضوعی که از توقفهای پرهزینه در عملیات معدنی جلوگیری میکند. بهینهسازی مصرف انرژی و آب و افزایش بهرهوری در فرآوری مواد معدنی نیز از دیگر ظرفیتهای این فناوری است.
با این حال، حرکت به سمت معدنکاری هوشمند بدون چالش نیست. کمبود زیرساختهای دیجیتال، هزینه بالای سرمایهگذاری اولیه، محدودیت دسترسی به دادههای باکیفیت و کمبود نیروی انسانی متخصص، از موانع اصلی این تحول به شمار میروند.
در چنین شرایطی، مزیت رقابتی معادن آینده صرفاً به میزان ذخایر یا ظرفیت استخراج وابسته نخواهد بود؛ بلکه توانایی شرکتها در استفاده از داده، فناوری و هوش مصنوعی، نقش تعیینکنندهای در جایگاه آنها در بازار جهانی مواد معدنی خواهد داشت.
برآوردهای جدید از وضعیت اقتصاد ایران نشان میدهد اگرچه شدت رکود در تابستان ۱۴۰۵ نسبت به فصل بهار کاهش یافته، اما بخش عمده فعالیتهای اقتصادی همچنان در محدوده رشد منفی قرار دارند. براساس گزارش کنونبینی شاخص فعالیت بخشهای مختلف اقتصاد ایران که از سوی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی منتشر شده، رشد تولید ناخالص داخلی کشور در تابستان امسال منفی ۵.۲ درصد برآورد شده است. این در حالی است که رشد اقتصادی در بهار ۱۴۰۵ به منفی ۱۲.۱ درصد رسیده بود.
گزارش کنونبینی با هدف ارائه تصویری بههنگام از وضعیت اقتصاد و جبران فاصله زمانی انتشار آمارهای رسمی حسابهای ملی تهیه شده است. در این روش، بهجای اتکا به دادههای آماری فصلی، مجموعهای از اطلاعات پرتکرار و بهروز در محاسبات اقتصادی به کار گرفته میشود. دادههای تراکنشهای بانکی در ۲۸۱ صنف، ترددشمار بیش از ۲۵۰۰ نقطه جادهای، اطلاعات گمرکی، میزان بارندگی، آمار تولید شرکتهای بورسی و دادههای اوپک از جمله منابع مورد استفاده در این برآورد هستند. همچنین الگوریتمهای یادگیری ماشین برای تحلیل این دادهها و تخمین روند فعالیت بخشهای مختلف اقتصاد به کار گرفته شدهاند.
بررسی عملکرد بخشهای اقتصادی نشان میدهد نفت همچنان یکی از مهمترین کانونهای انقباض اقتصاد ایران است. ارزش افزوده این بخش در تابستان ۱۴۰۵ حدود ۳۱.۷ درصد کاهش یافته است. افت تولید نفت خام، از جمله عوامل اصلی این عملکرد منفی عنوان شده است.
در بخش صنایع و معادن نیز رشد منفی ۱۰ درصدی ثبت شده است. تداوم ضعف در صنایع بزرگی مانند فلزات اساسی، محصولات شیمیایی، صنایع غذایی و خودرو و قطعات، مانع از بهبود وضعیت این بخش شده است.
در مقابل، خدمات نشانههایی از بهبود را بروز داده است. رشد این بخش در تابستان منفی یک درصد برآورد شده؛ در حالی که در خردادماه افت فعالیت آن به منفی ۷.۸ درصد میرسید. افزایش ارزش تراکنشهای خردهفروشی، رشد ۶۰ درصدی ارزش تراکنشهای حملونقل و افزایش پنج درصدی تردد وسایل نقلیه سنگین باری از عوامل این بهبود بودهاند.
کشاورزی تنها بخش اقتصاد است که در این گزارش رشد مثبت را تجربه کرده است. ارزش افزوده این بخش در تابستان ۱۴۰۵ حدود شش درصد افزایش یافته که افزایش بیش از ۶۰ درصدی بارندگیها در سال آبی ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵ از عوامل مؤثر بر آن بوده است.
در مجموع، اگرچه کاهش شدت انقباض تولید ناخالص داخلی نسبت به بهار میتواند نشانهای از تعدیل رکود باشد، اما تداوم رشد منفی در نفت، صنایع و معادن و خدمات نشان میدهد اقتصاد ایران هنوز از محدوده انقباض خارج نشده است. به بیان دیگر، بهبود نسبی تابستان بیش از آنکه حاصل بازگشت فراگیر فعالیتهای اقتصادی باشد، نتیجه کاهش شدت افت در برخی بخشها، بهویژه خدمات، است.
افزایش تقاضای جهانی برای انرژی، در کنار تشدید بحرانهای زیستمحیطی، ضرورت تغییر در شیوه تولید و مصرف انرژی را بیش از گذشته آشکار کرده است. در چنین شرایطی، فناوریهای نوظهور میتوانند مسیر تازهای برای تأمین انرژی و کاهش فشار بر منابع طبیعی ایجاد کنند.
مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی تازه، به بررسی ۱۰ فناوری نوظهور پرداخته که میتوانند آینده انرژی جهان را متحول کنند.این فناوریها تنها به تولید برق پاک محدود نمیشوند، بلکه ذخیرهسازی، انتقال و مدیریت مصرف انرژی را نیز دربرمیگیرند.
سلولهای خورشیدی پربازده، توربینهای بادی شناور و راکتورهای هستهای ماژولار از جمله فناوریهایی هستند که میتوانند ظرفیت تولید انرژی را افزایش دهند. در مقابل، باتریهای پیشرفته، سامانههای ذخیره حرارتی و نیروگاههای مجازی، راهکارهایی برای مدیریت بهتر عرضه و تقاضای انرژی ارائه میکنند.
گزارش همچنین به فناوریهایی مانند کابلهای پیشرفته انتقال برق، پنلهای خورشیدی یکپارچه با ساختمان و سیمان کمکربن اشاره میکند که میتوانند به کاهش انتشار گازهای گلخانهای کمک کنند.
بااینحال، هزینه سرمایهگذاری، محدودیت منابع اولیه و نیاز به زیرساختهای جدید همچنان از موانع توسعه این فناوریها هستند. گزارش تأکید میکند که تحول نظام انرژی نیازمند بهکارگیری هماهنگ این فناوریها در تمامی مراحل تولید، ذخیرهسازی، انتقال و مصرف انرژی است.
بازار ساختوساز شهری در سال ۱۴۰۴ با کاهش قابلتوجه تعداد پروژههای جدید مواجه شد. براساس آمار بانک مرکزی، بخش خصوصی در شهرهای کشور حدود ۳۸ درصد کمتر از سال قبل پروژه ساختمانی را آغاز کرد. با این حال، متوسط زیربنای هر ساختمان تغییر چندانی نداشت و تنها حدود ۲ درصد کاهش یافت؛ از ۶۹۸ مترمربع در سال ۱۴۰۳ به ۶۸۳ مترمربع رسید. در نتیجه، مجموع زیربنای پروژههای تازهساخت حدود ۴۰ درصد افت کرد؛ کاهشی که عمدتاً از کمتر شدن تعداد پروژهها ناشی میشود.
اما بررسی هزینههای ساخت تصویر متفاوتی از گروههای ساختمانی ارائه میدهد. در ساختمانهای مسکونی، متوسط زیربنا تقریباً ثابت ماند، اما هزینه پیشبینیشده ساخت هر مترمربع حدود ۴۶ درصد افزایش یافت. به این ترتیب، هزینه ساخت یک ساختمان مسکونی با زیربنای متوسط ۶۶۲ مترمربع به حدود ۱۳.۳ میلیارد تومان رسید.
در ساختمانهای غیرمسکونی، با وجود افزایش ۲۳ درصدی هزینه ساخت هر مترمربع، کوچکتر شدن حدود یکچهارمی پروژهها باعث شد متوسط هزینه ساخت یک ساختمان ۶.۷ درصد کاهش یابد و به حدود ۹.۳ میلیارد تومان برسد. در مقابل، ساختمانهای مختلط هم بزرگتر شدند و هم هزینه ساخت هر مترمربع آنها افزایش یافت؛ ترکیبی که رشد ۶۹ درصدی هزینه ساخت هر پروژه را رقم زد و آن را به حدود ۲۱ میلیارد تومان رساند.
از سوی دیگر، در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۱۸ هزار واحد مسکونی در مناطق شهری تکمیل شد. نکته قابلتوجه اینکه ۵۲.۷ درصد این واحدها بیش از ۱۵۰ مترمربع زیربنا داشتند. در تهران نیز سهم واحدهای بالای ۱۵۰ مترمربع حدود ۳۶ درصد بود.
این آمارها از یک سو کاهش شروع پروژههای ساختمانی و از سوی دیگر افزایش هزینه ساخت و سهم بالای واحدهای بزرگ در میان ساختمانهای تکمیلشده را نشان میدهند.
21 نوامبر ۱۸۳۴، هتی گرین متولد شد؛ زنی که در دورانی تحت سلطه مردان، به یکی از قدرتمندترین سرمایهگذاران آمریکا تبدیل شد و لقب «ملکه والاستریت» را به دست آورد.
گرین از کودکی با دنیای تجارت و سرمایهگذاری آشنا بود. در ششسالگی روزنامههای مالی را برای پدرش میخواند و در ۱۳سالگی مسئولیت حسابداری کسبوکار خانوادگی را بر عهده گرفت. همین تجربههای اولیه، مسیر زندگی او را به سمت بازارهای مالی تغییر داد.
استراتژی سرمایهگذاری هتی گرین ساده اما متفاوت بود: خرید داراییهایی که دیگران از آنها روی گردانده بودند و نگهداری آنها تا زمانی که ارزششان افزایش پیدا کند. او در سهام راهآهن، معادن، املاک و اوراق قرضه سرمایهگذاری کرد و به یکی از بزرگترین وامدهندگان آمریکا تبدیل شد.
نقطه اوج نقشآفرینی او در بحران مالی ۱۹۰۷ رقم خورد؛ زمانی که با تأمین نقدینگی برای بانکها، سرمایهگذاران و حتی دولت نیویورک، به عبور اقتصاد آمریکا از یکی از جدیترین بحرانهای مالی آن دوران کمک کرد.
با وجود ثروت افسانهای، گرین زندگی بسیار سادهای داشت. دوری از تجملات و پوشیدن لباسهای ساده، تصویری عجیب از او در مطبوعات ساخت و لقب «جادوگر والاستریت» را برایش به ارمغان آورد.
هتی گرین در سال ۱۹۱۶ درگذشت؛ در حالی که ثروتش بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون دلار برآورد میشد. داستان زندگی او، روایت زنی است که در جهانی مردانه، با انضباط مالی، صبر و نگاه متفاوت به بازار، به قله سرمایهگذاری رسید.
نشست سهجانبه دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین، خیلی زود با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شد؛ نشستی که در آن روزولت، چرچیل و استالین درباره نظم جهان پس از جنگ جهانی دوم مذاکره کردند. انتشار تصاویر دو نشست در کنار یکدیگر، این پرسش را مطرح کرده است که آیا جهان بار دیگر شاهد توافق سه قدرت بزرگ برای تقسیم حوزههای نفوذ است؟
با این حال، مقایسه شنژن و یالتا تفاوتهای مهمی را نادیده میگیرد. رهبران حاضر در یالتا نمایندگان قدرتهایی بودند که جنگ جهانی دوم را به پیروزی رسانده بودند؛ اما ترامپ، پوتین و شی نه در چنین موقعیتی قرار دارند و نه از وزن اقتصادی و نظامی یکسانی برخوردارند.
تفاوت قدرت اقتصادی سه کشور امروز چشمگیر است. براساس برآورد صندوق بینالمللی پول، تولید ناخالص داخلی آمریکا در سال ۲۰۲۶ حدود ۳۲ تریلیون دلار، چین حدود ۲۱ تریلیون دلار و روسیه تنها ۲.۷ تریلیون دلار است. در عرصه نظامی نیز فاصله هزینههای دفاعی روسیه با آمریکا و چین قابلتوجه است.
غیبت اروپا در این نشست نیز معنادار است. قارهای که با جنگ اوکراین و تنشهای امنیتی، مستقیماً درگیر تحولات سیاست جهانی است، در این گفتوگوها حضور نداشت. در مقابل، حضور پوتین در کنار رهبران آمریکا و چین، پس از سالها انزوای نسبی بینالمللی، برای مسکو دستاوردی نمادین محسوب میشود.
از سوی دیگر، چین امروز برخلاف سال ۱۹۴۵، نه موضوع معامله قدرتها، بلکه یکی از اصلیترین بازیگران شکلدهنده نظم جهانی است.
محتوای بیانیه پایانی نشست نیز نشان میدهد که نباید در اهمیت آن اغراق کرد. بیانیهای چهاربندی که به موضوعاتی چون ایران و اوکراین نپرداخت و تعهد مشخصی برای محدودیت تسلیحات هستهای ارائه نکرد.
بنابراین، نشست شنژن را میتوان نشانهای از آرایش تازه قدرتها دانست، اما نه لزوماً یالتای قرن بیستویکم؛ سه رهبر قدرتمند جهان هنوز نمیتوانند بهتنهایی درباره آینده آن تصمیم بگیرند.
پس از انتشار خبر خشکیدگی و قطع درختان در بوستانهای جنگلی چیتگر و سرخهحصار، حالا نوبت به بوستان یاس فاطمی رسیده است. رضا بیانی، مدیرکل منابع طبیعی استان تهران، از قطع حدود ۸ هزار اصله درخت خشکیده و آلوده به آفت در این بوستان خبر داده است. به گفته او تاکنون تنها ۱۶۰۰ اصله درخت جایگزین شدهاند و قرار است کاشت درختان جدید تا پایان سال تکمیل شود. گونههای جایگزین شامل زبانگنجشک، اقاقیا و بلوط هستند که نیاز آبی کمتری دارند. همچنین قرار است تا پایان سال ۶ هزار اصله درخت دیگر در بوستانهای چیتگر و سرخهحصار کاشته شود. اما چه بلایی بر سر درختان پایتخت آمده است؟
خبر اصلی درباره رکود اقتصادی و رشد منفی ۵.۲ درصدی در تابستان ۱۴۰۵ گزارش میدهد که توسط خبر کاندید درباره تورم تأیید یا تکذیب نمیشود، زیرا هر دو به شاخصهای اقتصادی متفاوتی اشاره دارند.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایهی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: اکوایران
گفتوگو