هوش مصنوعی و تکرار زخم ۴۰ ساله بر بازار کار

به گزارش ایسنا، پی‌یر فرانچسکو می، اقتصاددان گلدمن ساکس در یادداشتی اظهار کرد: کارکنانی که از ۲۰۲۵ به بعد، به دلیل فعالیت در مشاغل در معرض تاثیر هوش مصنوعی، شغل خود را از دست داده‌اند، برای یافتن شغل جدید به‌طور متوسط حدود یک ماه بیشتر از سایر افراد بیکار شده زمان صرف کرده‌اند. همچنین احتمال بیکار ماندن آنان یک سال پس از از دست دادن شغل، حدود ۱۰ درصد بیشتر بوده است. ابعاد این پیامدها با آثار موج‌های پیشین تحولات فناوری قابل مقایسه است و تاثیرات این تحولات بر وضعیت شغلی افراد ماندگار خواهد بود.

همانند موج‌های قبلی، کارکنان مسن‌تر با دشواری بیشتری برای بازگشت به بازار کار مواجه شده‌اند. افرادی که ۳۵ سال یا بیشتر دارند و به دلیل گسترش هوش مصنوعی شغل خود را از دست داده‌اند، برای بازگشت به اشتغال تمام‌وقت، حدود پنج هفته بیشتر از سایر افراد بیکار شده زمان نیاز داشته‌اند. این مدت برای افراد زیر ۳۵ سال، حدود سه هفته بوده است.

آمارهای دولت آمریکا درباره تمام کارکنان اخراج‌ شده و نه فقط افراد شاغل در مشاغل در معرض هوش مصنوعی، نیز همین تفاوت سنی را نشان می‌دهد. بر اساس گزارش اداره آمار کار آمریکا در آگوست، در فاصله سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، حدود ۷.۴ میلیون نفر شغل خود را از دست داده‌اند در حالی که این رقم در دوره سه‌ساله قبلی — از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ — حدود ۶.۳ میلیون نفر بود.

از میان کارکنانی که دست‌کم سه سال در شغل قبلی خود سابقه داشتند، تا ژانویه ۲۰۲۶، حدود ۷۲.۹ درصد از افراد ۲۵ تا ۵۴ ساله دوباره مشغول به کار شده بودند. این رقم برای افراد ۵۵ تا ۶۴ ساله ۵۷.۳ درصد و برای افراد ۶۵ سال به بالا ۳۸.۶ درصد بود.

بر اساس گزارش سپتامبر شرکت مشاوره اشتغال «چلنجر، گری و کریسمس» (Challenger, Gray & Christmas)، کارفرمایان تا پایان سپتامبر در اعلام ۱۲۰ هزار و ۱۳۶ مورد تعدیل نیرو، هوش مصنوعی را عامل این تصمیم اعلام کرده‌اند. این رقم حدود ۲۱ درصد از کل تعدیل نیروهای اعلام‌ شده را تشکیل می‌دهد و هوش مصنوعی در صدر دلایل اخراج کارکنان قرار گرفته است.

پیامدهای چهار دهه تعدیل نیروی فناوری

نتایج پژوهش‌های پیشین گلدمن ساکس با استفاده از داده‌های فردی از ۱۹۷۹ نشان می‌دهد کارکنانی که در اثر پیشرفت فناوری شغل خود را از دست می‌دهند، در سال‌های پس از آن با رشد کندتر درآمد واقعی نسبت به سایر افراد بیکار شده مواجه می‌شوند. احتمال بیکار شدن مجدد آنان نیز برای مدت طولانی‌تری بالا می‌ماند.

کاهش درآمد در داده‌های گسترده‌تر بازار کار نیز قابل مشاهده است. طبق آمار اداره آمار کار آمریکا، از میان کارکنانی که سابقه طولانی در شغل خود داشتند، بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ شغل تمام‌وقتشان را از دست دادند و دوباره به اشتغال تمام‌وقت بازگشتند، حدود ۴۹ درصد درآمدی برابر یا بیشتر از درآمد قبلی خود داشتند. این رقم در دوره آماری پیشین حدود ۶۲ درصد بود.

با این حال، پیامدهای از دست دادن شغل به‌دلیل فناوری برای همه گروه‌ها یکسان نبوده است. کارکنان جوان‌تر، دارای تحصیلات دانشگاهی و ساکن مناطق شهری، طی ۱۰ سال پس از خروج از شغل، حدود نیمی از زیان انباشته درآمد واقعی سایر کارکنانی را تجربه کردند که به دلیل تحولات فناوری شغل خود را از دست داده بودند.

همچنین افرادی که مدت کمتری در شغل قبلی خود سابقه داشتند، وضعیت بهتری پیدا کردند زیرا به احتمال زیاد مهارت‌های آنان کمتر به شغلی خاص وابسته بوده و امکان انتقال این مهارت‌ها به مشاغل دیگر بیشتر بوده است.

تکرار شکاف سنی در موج اخراج‌های هوش مصنوعی

داده‌های جدید نیز الگوی مشابهی را بر اساس سن نشان می‌دهد، کارکنان جوان‌تری که به دلیل گسترش هوش مصنوعی شغل خود را از دست داده‌اند، علاوه بر بازگشت سریع‌تر به مشاغل تمام‌وقت، در مسیر یافتن شغل جدید، مشاغل موقت کمتری را تجربه کرده‌اند. احتمال اشتغال همزمان آنان در یک شغل دوم در کنار شغل تمام‌وقت جدید نیز کمتر بوده است.

مِی در این باره نوشت: کارکنان جوان‌تر ممکن است انعطاف‌پذیری بیشتری برای سازگاری با اختلالات ناشی از هوش مصنوعی داشته باشند و این موضوع با توجه به نگرانی‌ها درباره تاثیر نامتناسب از دست دادن مشاغل بر اثر هوش مصنوعی بر فارغ‌التحصیلان جدید دانشگاهی، نشانه امیدوارکننده‌ای است.

گلدمن ساکس همچنین دریافت که دانشجویان به‌طور فزاینده‌ای رشته‌هایی را انتخاب می‌کنند که به مشاغلی با میزان تاثیرپذیری کمتر از هوش مصنوعی و چشم‌انداز رشد بهتر منتهی می‌شوند. با این حال، این بانک سرمایه‌گذاری هشدار داد که برای ارزیابی کامل تاثیر هوش مصنوعی بر عواملی مانند سطح تحصیلات و موقعیت جغرافیایی کارکنان هنوز زود است.

روش بررسی گلدمن ساکس

داده‌های این پژوهش از بخش مربوط به کارکنان اخراج‌شده در «پیمایش جمعیت فعلی» آمریکا به دست آمده است. این پیمایش هر دو سال یک‌بار انجام می‌شود و از افرادی که طی سه سال گذشته به‌صورت غیرارادی شغل خود را از دست داده‌اند، درباره وضعیت اشتغال بعدی آنان پرس‌وجو می‌کند.

گلدمن ساکس وضعیت بیش از ۱۵ هزار نفر را که بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ شغل خود را از دست داده بودند، بررسی کرد. این بررسی شامل داده‌های تجدید منتشر شده مربوط به سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ نیز می‌شود که به گفته این بانک، احتمالا نخستین موج کارکنان اخراج‌ شده تحت تاثیر هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد.

از آنجا که در این پیمایش به‌طور مستقیم پرسیده نمی‌شود آیا فرد به دلیل هوش مصنوعی شغل خود را از دست داده است یا خیر، گلدمن ساکس شاخصی بر اساس میزان تاثیرپذیری شغل از هوش مصنوعی، نرخ پذیرش این فناوری در صنعت مربوطه و حذف شدن موقعیت شغلی طراحی کرد. سپس ۳۰ درصد بالای این شاخص را به‌عنوان کارکنانی در نظر گرفت که احتمالا به دلیل هوش مصنوعی شغل خود را از دست داده‌اند.

این بانک پیش از سال ۲۰۲۳، یعنی زمانی که استفاده از هوش مصنوعی رو به افزایش گذاشت، تفاوت معناداری میان این دو گروه از کارکنان مشاهده نکرد.

تکرار الگوی گذشته در بازار کار

در موج‌های پیشین تحولات فناوری، کارکنانی که شغل خود را از دست می‌دادند، بیشتر در مشاغل تکراری‌ و با پیچیدگی‌ کمتر استخدام می‌شدند. احتمالا دلیل این اتفاق آن بود، همان فناوری‌ که شغل قبلی آنان را حذف کرده بود، ارزش مهارت‌هایشان را نیز کاهش داده بود. چنین مشاغلی ممکن بود در موج بعدی پیشرفت فناوری دوباره در معرض حذف قرار بگیرند.

گلدمن ساکس اکنون نشانه‌های اولیه تکرار این الگو را مشاهده می‌کند. کارکنانی که به دلیل گسترش هوش مصنوعی شغل خود را از دست داده‌اند، بیشتر از سایر افراد بیکار شده از شغل و صنعت قبلی خود خارج می‌شوند.

فورچون گزارش کرد، با این حال، هنگام استخدام مجدد، شمار بیشتری از آنان، به‌ویژه کارکنان مسن‌تر، وارد موقعیت‌های شغلی‌ می‌شوند که میزان تاثیرپذیری آنها از هوش مصنوعی مشابه شغل قبلی یا حتی بیشتر است.