هزینه حمل نفت، سود پالایشگاه‌های آسیا را می‌بلعد

به گزارش «نفت ما»، افزایش هزینه حمل‌ونقل نفت به سطوح نزدیک به رکوردهای تاریخی، حاشیه سود پالایشگاه‌های آسیایی را به‌شدت تحت فشار قرار داده است؛ آن هم در شرایطی که بازار جهانی با کمبود فرآورده‌های نفتی مواجه است. در چنین وضعیتی، صادرکنندگان نفت خاورمیانه برای حفظ مشتریان آسیایی خود ممکن است ناچار شوند سهم بیشتری از هزینه‌های حمل را با ارائه تخفیف برعهده بگیرند؛ اقدامی که درآمدهای نفتی آنها را پس از ماه‌ها جنگ و اختلال در صادرات، بیش از پیش کاهش می‌دهد.

در حالی که آمریکا و ایران برای کنترل تنگه هرمز با یکدیگر درگیر هستند، بازار جهانی انرژی با وضعیتی کم‌سابقه روبه‌رو شده است. جریان صادرات نفت از خاورمیانه به‌تدریج در حال افزایش است، اما هزینه رساندن محموله‌ها به مشتریان چنان بالا رفته که می‌تواند روند بهبود صادرات و درآمدهای نفتی منطقه را با مشکل مواجه کند. بحران انرژی از کمبود نفت خام به کمبود فرآورده‌ها رسیده است بحران جهانی انرژی اکنون بیش از آنکه ناشی از کمبود نفت خام باشد، تحت تأثیر محدودیت عرضه فرآورده‌های پالایشی قرار گرفته است. بر اساس برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، حجم نفت خام فرآورش‌شده در پالایشگاه‌های جهان در سال جاری با کاهش روزانه ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه، به ۸۱ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه خواهد رسید.

درگیری‌های خاورمیانه که وارد هشتمین ماه خود شده، به تعدادی از پالایشگاه‌های منطقه آسیب رسانده است. همزمان، حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه نیز محدودیت عرضه فرآورده‌ها را تشدید کرده است. در این میان، گازوئیل بیش از سایر فرآورده‌ها تحت تأثیر قرار گرفته و قیمت آن در ماه گذشته به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است.

آسیا یکی از مناطق اصلی آسیب‌دیده از اختلال در تنگه هرمز بوده است. این قاره در شرایط عادی حدود ۶۰ درصد نفت مورد نیاز خود را از خاورمیانه تأمین می‌کند. با آغاز جنگ، بسیاری از پالایشگاه‌های آسیایی ناچار شدند ظرفیت عملیاتی خود را کاهش دهند و برای تأمین نفت خام جایگزین، به بازارهای دوردستی مانند آمریکا و آمریکای جنوبی روی بیاورند؛ اقدامی که هزینه سنگینی به آنها تحمیل کرد.

در مقابل، پالایشگاه‌های سایر مناطق، به‌ویژه آمریکا و اروپا، از این شرایط سود بردند و در ماه گذشته با افزایش فعالیت و جهش حاشیه سود، به سطوح کم‌سابقه‌ای از سودآوری رسیدند. بازگشت نفت خاورمیانه به بازار، بدون بازگشت سود پالایشگاه‌ها در ظاهر، افزایش صادرات نفت خاورمیانه طی هفته‌های اخیر باید بخشی از مشکلات پالایشگاه‌های آسیایی را برطرف می‌کرد، اما هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل مانع تحقق این اتفاق شده است.

بر اساس داده‌های مؤسسه کپلر، صادرات نفت خام خاورمیانه طی شش هفته گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته و در ماه سپتامبر، با احتساب مسیرهای جایگزین تنگه هرمز، به روزانه ۱۵ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه رسیده است؛ رقمی معادل نزدیک به ۹۰ درصد سطح صادرات پیش از جنگ.

بخش مهمی از این افزایش به رشد تردد نفتکش‌ها از خود تنگه هرمز مربوط می‌شود. جریان انتقال نفت از این آبراه در سپتامبر به روزانه ۱۰ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه رسید؛ معادل حدود سه‌چهارم سطح پیش از جنگ. این افزایش در شرایطی رخ داده که تولیدکنندگان حاشیه خلیج فارس، عبور نفتکش‌ها از تنگه را تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا افزایش داده‌اند.

واردات نفت خام آسیا نیز روندی صعودی دارد و پیش‌بینی می‌شود در اکتبر به ۲۳ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه در روز برسد؛ بالاترین سطح از فوریه و اندکی بیشتر از میانگین سال ۲۰۲۵. طبق داده‌های کپلر، حدود ۱۰ میلیون بشکه از این واردات روزانه از خاورمیانه تأمین می‌شود.

با این حال، افزایش عرضه نفت خام هنوز به بهبود سودآوری پالایشگاه‌های آسیا منجر نشده است. به گفته معامله‌گران، حاشیه سود برخی پالایشگاه‌ها همچنان نزدیک به صفر قرار دارد. هزینه حمل، ۸۲ درصد حاشیه سود پالایشگاه‌های آسیا را می‌بلعد در شرایط معمول، نفت خام حدود ۸۰ درصد هزینه‌های عملیاتی یک پالایشگاه را تشکیل می‌دهد و سهم حمل‌ونقل و بیمه از قیمت تحویل هر بشکه نفت معمولاً بین ۳ تا ۷ درصد است. اما شرایط فعلی این معادله را به‌کلی تغییر داده است.

حملات مکرر ایران به نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز، هزینه کرایه کشتی و حق بیمه محموله‌ها را به‌شدت افزایش داده است. این حملات همچنین معامله‌گران و تولیدکنندگان نفت را وادار کرده برای انتقال محموله‌ها از سازوکارهای پیچیده‌تری استفاده کنند؛ از جمله به‌کارگیری تعداد بیشتری نفتکش برای جابه‌جایی محموله‌ها از خلیج فارس و انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر.

این روش‌های حمل‌ونقل به تعداد زیادی نفتکش نیاز دارند و با محدود کردن ظرفیت ناوگان در دسترس، موجب افزایش شدید نرخ کرایه کشتی‌ها حتی در مسیرهای خارج از خاورمیانه شده‌اند.

بر اساس محاسبات رویترز، سهم هزینه حمل و بیمه در برخی موارد اکنون به ۳۰ درصد قیمت نفت خام تحویل‌شده به پالایشگاه رسیده است.

آسیا به‌دلیل وابستگی گسترده به نفت خاورمیانه آسیب‌پذیری بیشتری دارد. جایگزینی نفت منطقه با محموله‌های وارداتی از حوزه اقیانوس اطلس نیز مستلزم پیمودن مسیرهای طولانی‌تر و پرداخت هزینه‌های حمل بالاتر است.

برای مثال، طبق داده‌های گروه بورس لندن (LSEG)، هزینه انتقال یک محموله ۲ میلیون بشکه‌ای نفت خام از نیجریه به سنگاپور اکنون به حدود ۳۲ دلار به ازای هر بشکه رسیده است؛ رقمی که تقریباً هشت برابر سطح پیش از جنگ است. تأثیر این افزایش هزینه بر اقتصاد پالایشگاه‌ها قابل‌توجه است.

بر اساس داده‌های مؤسسه HiLo Analytics، میانگین حاشیه سود ناخالص پالایشگاه‌های آسیا از ابتدای اکتبر تاکنون حدود ۴۰ دلار به ازای هر بشکه بوده است. اما با کسر میانگین هزینه حمل حدود ۳۳ دلار برای هر بشکه، حاشیه سود خالص حمل‌تعدیل‌شده به کمی بیش از ۷ دلار کاهش می‌یابد.

به بیان دیگر، هزینه حمل معادل ۸۲ درصد حاشیه سود ناخالص پالایشگاه‌های آسیایی را جذب می‌کند. این نسبت برای پالایشگاه‌های مستقر در سواحل خلیج مکزیک آمریکا و شمال‌غرب اروپا حدود ۱۶ درصد است. تولیدکنندگان نفت خلیج فارس نیز زیر فشار قرار گرفته‌اند پالایشگاه‌های آسیایی برای مقابله با کاهش سودآوری خود چند گزینه دارند، اما هیچ‌کدام به نفع تولیدکنندگان نفت خلیج فارس نیست. یکی از راهکارها کاهش ظرفیت پالایش و تمرکز بر تولید فرآورده‌های سودآورتری مانند گازوئیل است. برخی پالایشگاه‌ها نیز ممکن است به‌جای واردات نفت خام گران‌قیمت، از ذخایر داخلی خود استفاده کنند.

هر دو گزینه به معنای کاهش تقاضای پالایشگاه‌های آسیایی برای نفت خام وارداتی است. این شرایط فشار بیشتری بر تولیدکنندگان حاشیه خلیج فارس وارد می‌کند؛ کشورهایی که پس از ماه‌ها اختلال در صادرات، به دنبال افزایش فروش نفت و جبران درآمدهای ازدست‌رفته هستند.

تولیدکنندگان خاورمیانه تاکنون برای جبران هزینه‌های سنگین لجستیکی خریداران، قیمت فروش نفت خود را کاهش داده‌اند و گزارش‌ها نشان می‌دهد برخی فروشندگان تخفیف‌هایی تا ۳۰ دلار به ازای هر بشکه ارائه کرده‌اند.

اگر جنگ ادامه پیدا کند، احتمال افزایش این تخفیف‌ها وجود دارد؛ زیرا تولیدکنندگان منطقه برای حفظ رقابت‌پذیری نفت خود در بازارهای آسیایی ناچار خواهند بود قیمت‌های جذاب‌تری پیشنهاد دهند. چشم‌انداز مبهم صادرات نفت خاورمیانه با وجود افزایش جریان صادرات نفت، نشانه چندانی از کاهش فشار هزینه‌های حمل‌ونقل دیده نمی‌شود. حملات ایران به نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز طی دو هفته گذشته تشدید شده و تعداد حملات هفتگی به بالاترین سطح از آغاز درگیری‌ها رسیده است.

در چنین شرایطی، اگر هزینه انتقال هر بشکه نفت همچنان افزایش یابد و مشتریان نیز تخفیف‌های بیشتری مطالبه کنند، بهبود صادرات نفت تولیدکنندگان خلیج فارس ممکن است در نهایت به رشد واقعی درآمدهای آنها منجر نشود.

به این ترتیب، بازگشت تدریجی حجم صادرات لزوماً به معنای پایان بحران برای تولیدکنندگان خاورمیانه نیست؛ زیرا بخش مهمی از درآمد بالقوه آنها ممکن است در قالب هزینه‌های لجستیکی و تخفیف‌های فروش از بین برود.