هجوم محتکران به بازار خودرو + جدول قیمت

اکوایران: بازار خودرو در ۱۸ آبان تصویری دوگانه دارد. از یک طرف، رکود معاملات در بخش بزرگی از بازار ادامه دارد و نه خریداران عادی توان ورود به بازار را دارند و نه فروشندگان در بسیاری از مدل‌ها به‌راحتی مشتری پیدا می‌کنند. از طرف دیگر، در بخش خودروهای وارداتی گران‌قیمت، گروهی از خریداران با رویکردی متفاوت وارد میدان شده‌اند؛ خریدارانی که به‌جای خرید یک خودرو برای مصرف شخصی، چند دستگاه را هدف می‌گیرند و تلاش می‌کنند با چانه‌زنی و گرفتن تخفیف، خرید خود را به معامله‌ای سرمایه‌ای تبدیل کنند.

این خریداران انگشت‌شمارند، اما سرمایه قابل‌توجهی در اختیار دارند. تمرکز آنها نیز بیشتر بر خودروهایی است که وارداتشان در سال‌های اخیر محدود بوده یا احتمال می‌دهند در آینده مسیر عرضه‌شان دشوارتر شود؛ خودروهایی مانند تویوتا لندکروز و دیگر مدل‌های گران‌قیمت و خاص. منطق این خریدها، بیش از آنکه به نیاز مصرفی مربوط باشد، به پیش‌بینی آینده بازار وابسته است.

قمار روی بسته‌ماندن مسیر واردات

خریداران مورد اشاره روی این فرض حساب می‌کنند که شرایط اقتصادی و سیاست‌گذاری کشور در سال‌های آینده به‌گونه‌ای پیش برود که واردات خودروهای گران‌قیمت و خاص همچنان محدود بماند. اگر این پیش‌بینی درست از آب دربیاید، عرضه خودروهای موجود در بازار به‌تدریج محدودتر می‌شود؛ درحالی‌که تقاضای گروه کوچکی از خریداران ثروتمند همچنان باقی خواهد ماند.

در چنین شرایطی، خودروهای وارداتی خاص می‌توانند رفتاری شبیه طلا پیدا کنند؛ نه لزوماً به این معنا که ارزش مصرفی آنها تغییر می‌کند، بلکه از این جهت که کمیابی و دشواری جایگزینی، به عامل مهمی در تعیین قیمتشان تبدیل می‌شود. خریدار امروز امیدوار است خودرویی را با تخفیف بخرد و در آینده، زمانی که عرضه تازه‌ای به بازار نمی‌رسد، در موقعیت فروشنده قرار بگیرد.

این همان نقطه‌ای است که عنوان «قمارباز» برای این گروه معنا پیدا می‌کند. آنها صرفاً روی افزایش قیمت خودرو شرط نمی‌بندند؛ بلکه روی تداوم وضعیتی شرط می‌بندند که در آن واردات خودروهای خاص به بازار بازنگردد یا دست‌کم نتواند عرضه قابل‌توجهی ایجاد کند. در صورت تحقق این سناریو، دارندگان موجودی این خودروها می‌توانند به عرضه‌کنندگان اصلی بازار تبدیل شوند و قدرت بیشتری در قیمت‌گذاری پیدا کنند.

البته این پیش‌بینی قطعی نیست. بازشدن مسیر واردات، تغییر سیاست‌های ارزی یا ورود عرضه قابل‌توجه می‌تواند محاسبات این خریداران را برهم بزند. در واقع، آنها سرمایه خود را در معرض ریسکی قرار داده‌اند که بخش مهمی از آن به تصمیم‌های سیاست‌گذار وابسته است.

تجربه‌ای که بازار خودرو قبلاً پشت سر گذاشته است

نگاهی به تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که کمیابی خودروهای خاص در ایران می‌تواند حتی در شرایطی که واردات خودرو به‌طور کامل متوقف نشده، قیمت‌ها را از منطق بازار جهانی جدا کند. پس از محدودیت واردات خودروهای لوکس در سال ۱۳۹۳، واردات خودرو به کشور به‌طور کلی متوقف نشد و همچنان در مقاطعی حجم قابل‌توجهی از خودروهای خارجی وارد بازار می‌شد؛ اما این عرضه لزوماً به معنای دسترسی بازار به خودروهایی مانند تویوتا لندکروز، مرسدس‌بنز کلاس S و پورشه نبود.

در نتیجه، این خودروها به بازاری محدود و متفاوت تعلق پیدا کردند. تعداد متقاضیانشان زیاد نبود، اما خریدارانی وجود داشتند که حاضر بودند برای نمونه‌های کارکرده، چند برابر قیمت جهانی یک خودروی صفر هزینه کنند. در چنین بازاری، قیمت بیش از آنکه از قیمت جهانی یا هزینه واردات خودروهای مشابه تأثیر بگیرد، به تعداد خودروهای موجود و میزان تمایل خریداران خاص وابسته می‌شد.

تجربه سال ۱۳۹۷ و ممنوعیت واردات خودرو نیز نمونه روشن‌تری از اثر محدودیت عرضه بود. توقف واردات، امکان جایگزینی بسیاری از خودروهای خارجی را از بین برد و در دوره‌ای، دارندگان خودروهای موجود در موقعیت متفاوتی نسبت به خریداران قرار گرفتند. حالا بخشی از خریداران بازار ظاهراً امیدوارند سناریویی مشابه برای خودروهای گران‌قیمت تکرار شود.

بازار خودرو؛ رکود عمومی و نوسان در بخش خاص / جدول قیمت

با وجود این رفتار متفاوت در بخش خودروهای وارداتی گران‌قیمت، داده‌های قیمتی ۱۸ آبان نشانه‌ای از رونق عمومی بازار ندارند. از میان ۲۱ خودروی بررسی‌شده، قیمت ۹ مدل نسبت به ۱۶ آبان کاهش یافته، ۷ مدل افزایش داشته و قیمت ۵ مدل نیز ثابت مانده است. به این ترتیب، کاهش قیمت‌ها در تعداد بیشتری از مدل‌ها ثبت شده، هرچند رشد برخی خودروهای وارداتی و مونتاژی همچنان قابل‌توجه است.

در بازار خودروهای داخلی، پژو ۲۰۷ پانوراما اتوماتیک با افت ۳۰ میلیون تومانی به ۴ میلیارد و ۵۲۰ میلیون تومان رسیده است. دناپلاس توربو نیز ۵۰ میلیون تومان ارزان شده و با قیمت ۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان معامله می‌شود. ساینا S با کاهش ۲۰ میلیون تومانی به یک میلیارد و ۸۲۰ میلیون تومان رسیده و شاهین G اتوماتیک نیز افت ۱۵۰ میلیون تومانی را تجربه کرده است.

در سمت دیگر بازار، تارا V4 توربو ۲۰ میلیون تومان افزایش قیمت داشته و به ۴ میلیارد و ۵۲۰ میلیون تومان رسیده است. در میان خودروهای مونتاژی و وارداتی نیز تصویر یکدستی دیده نمی‌شود. فیدلیتی پرستیژ با افت ۲۰۰ میلیون تومانی به ۱۱ میلیارد تومان رسیده، اما لوکانو L7 با رشد ۱۰۰ میلیون تومانی به ۱۰ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان رسیده است. آئودی Q5 بلک نیز ۵۰۰ میلیون تومان گران شده و قیمت آن به ۲۰ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان رسیده است.

در میان خودروهای وارداتی، تویوتا لندکروز VXR سه‌ونیم لیتری با قیمت ۷۵ میلیارد تومان بدون تغییر مانده است. این ثبات قیمتی در شرایطی ثبت شده که روایت‌هایی از خریدهای چنددستگاهی در همین بخش از بازار مطرح است. کیا K5 با افزایش ۸۰۰ میلیون تومانی به ۱۶ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان رسیده و مزدا ۳ نیز با رشد ۱۵۰ میلیون تومانی، ۱۴ میلیارد تومان قیمت خورده است.

در همین بازه، نرخ دلار در جدول بازار از ۲۶۶ هزار تومان به ۲۶۴ هزار و ۳۰۰ تومان کاهش یافته است؛ افتی که در کنار تغییرات متفاوت قیمت خودروها، بار دیگر نشان می‌دهد رابطه نرخ ارز و قیمت خودرو در کوتاه‌مدت الزاماً مستقیم و یکسان نیست.

آنچه در بازار خودرو دیده می‌شود، بیش از هر چیز از شکاف میان دو نوع رفتار حکایت دارد: اکثریت خریداران درگیر رکود و کاهش قدرت خرید هستند، اما گروهی کوچک با سرمایه‌های بزرگ، خودرو را به چشم دارایی کمیاب می‌بینند. اگر پیش‌بینی آنها درباره تداوم محدودیت واردات درست باشد، ممکن است در سال‌های آینده بازار خودروهای خاص بیش از پیش در اختیار دارندگان فعلی قرار بگیرد. اما اگر عرضه دوباره افزایش یابد، همین خریدهای امروز می‌تواند به سرمایه‌گذاری پرریسکی تبدیل شود که بازده مورد انتظارش هرگز محقق نشده است.

در این میان، مسئله اصلی نه فقط رفتار این خریداران، بلکه سیاستی است که با نامشخص نگه‌داشتن مسیر واردات، امکان شکل‌گیری چنین شرط‌بندی‌هایی را فراهم می‌کند. بازاری که عرضه در آن قابل پیش‌بینی نباشد، به‌جای رقابت بر سر کیفیت و قیمت، مستعد رقابت بر سر تصاحب موجودی محدود می‌شود؛ رقابتی که در نهایت هزینه آن را مصرف‌کننده‌ای می‌پردازد که نه سرمایه کافی برای خرید چند خودرو دارد و نه امکان انتخاب از میان عرضه متنوع.