نسخه تازه برای مدیریت مصرف گاز در زمستان

به گزارش ایسنا، با نزدیک‌ شدن به فصل سرد سال و افزایش نگرانی‌ها درباره تأمین پایدار گاز، مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده از انرژی بار دیگر به یکی از اولویت‌های صنعت گاز تبدیل شده است. ناترازی گاز در سال‌های گذشته همواره یکی از چالش‌های اصلی بخش انرژی کشور بوده و آسیب‌های واردشده به برخی تأسیسات تولیدی نیز بر ضرورت توجه هم‌زمان به افزایش ظرفیت تولید و مدیریت تقاضا افزوده است. در چنین شرایطی، بهینه‌سازی مصرف در بخش‌های خانگی، تجاری و صنعتی می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه گازرسانی داشته باشد؛ به‌ویژه آنکه افزایش مصرف در بخش خانگی و تجاری در روزهای سرد سال، گاهی تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها را با محدودیت مواجه می‌کند و زمینه استفاده بیشتر از سوخت مایع را فراهم می‌آورد؛ موضوعی که در برخی مناطق پیامدهای زیست‌محیطی نیز به دنبال دارد. از این رو، مدیریت مصرف گاز تنها به معنای توصیه به مشترکان برای کاهش مصرف نیست، بلکه به مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی، اصلاحات فنی و مشارکت بخش خصوصی نیاز دارد؛ سیاست‌هایی که بتوانند ضمن کاهش تقاضا، انگیزه لازم را برای سرمایه‌گذاری در حوزه بهینه‌سازی انرژی ایجاد کنند. بازسازی و احیای ظرفیت‌های آسیب‌دیده تولید انرژی در کنار مدیریت مصرف، نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند به بهبود شرایط تأمین گاز در فصل زمستان کمک کند. بر اساس اعلام مسئولان، بخش قابل‌توجهی از ظرفیت تولید گاز پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس جنوبی پس از انجام تعمیرات و جبران خسارت‌ها به چرخه تولید بازگشته است؛ ظرفیتی که می‌تواند در تأمین پایدار انرژی و کاهش محدودیت‌های احتمالی در ماه‌های سرد سال نقش‌آفرین باشد. هم‌زمان، توسعه ظرفیت پالایشگاهی نیز در دستور کار قرار دارد. بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، دو پالایشگاه با مجموع ظرفیت ۱۸۰ هزار بشکه تا پایان سال به بهره‌برداری می‌رسند. پالایشگاه مهر خلیج فارس نیز قرار است روزانه ۱۵ میلیون لیتر به ظرفیت تولید بنزین و پنج میلیون لیتر به تولید گازوئیل کشور اضافه کند. همچنین با تکمیل فاز دوم پالایشگاه آبادان، ۱۵ میلیون لیتر دیگر به ظرفیت تولید بنزین کشور افزوده خواهد شد. این طرح‌ها در مجموع می‌توانند به تقویت زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی و کاهش فشار بر منابع انرژی کمک کنند. دمای آسایش؛ حلقه مهم مدیریت مصرف گاز با وجود اهمیت افزایش ظرفیت تولید، بخش مهمی از مدیریت ناترازی انرژی به اصلاح الگوی مصرف در ساختمان‌ها و واحدهای مختلف بازمی‌گردد. در این میان، بخش خانگی و اداری به دلیل سهم قابل‌توجهی که در مصرف گاز دارند، از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. رعایت دمای آسایش در ساختمان‌ها یکی از راهکارهای ساده و در عین حال مؤثر برای کاهش مصرف گاز به شمار می‌رود. بر همین اساس، دمای محیط‌های کاری و ساختمان‌های عمومی باید در محدوده ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد تنظیم شود تا ضمن حفظ شرایط مناسب فعالیت، از مصرف غیرضروری انرژی جلوگیری شود. البته اصلاح الگوی مصرف تنها به ساختمان‌های اداری محدود نیست و خانوارها، واحدهای تجاری و مراکز تولیدی نیز می‌توانند با مدیریت سیستم‌های گرمایشی، استفاده از تجهیزات پربازده و اصلاح رفتار مصرفی، در پایداری شبکه گازرسانی نقش داشته باشند. در مقابل، تداوم مصرف بیش از نیاز واقعی، به‌ویژه در روزهای اوج سرما، می‌تواند فشار مضاعفی بر شبکه وارد کند و احتمال بروز محدودیت در تأمین گاز برخی استان‌ها را افزایش دهد. در کنار راهکارهای سنتی مدیریت مصرف، استفاده از ابزارهای اقتصادی و ظرفیت‌های قانونی برای تشویق سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی انرژی نیز مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مهم‌ترین این ابزارها، صدور گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی است که در قانون برنامه هفتم توسعه پیش‌بینی شده و می‌تواند زمینه مشارکت شرکت‌های تخصصی در کاهش مصرف گاز را فراهم کند. بر اساس این سازوکار، شرکت‌های کارور گاز با اجرای طرح‌های بهینه‌سازی در ساختمان‌ها، صنایع و تأسیسات مصرف‌کننده انرژی، میزان مصرف را کاهش می‌دهند و در مقابل، از منافع اقتصادی حاصل از صرفه‌جویی بهره‌مند می‌شوند. در واقع، به جای آنکه مدیریت مصرف صرفاً از طریق محدودیت یا توصیه به مشترکان دنبال شود، امکان تبدیل صرفه‌جویی به یک فعالیت اقتصادی فراهم می‌شود؛ به‌گونه‌ای که کاهش مصرف برای شرکت‌های مجری نیز توجیه مالی داشته باشد. در این زمینه رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، با تأکید بر ظرفیت شرکت‌های کارور و گواهی‌های صرفه‌جویی در گفت‌وگو با خانه ملت اظهار کرده است: شرکت ملی گاز ایران و شرکت توانیر باید با تسهیل‌گری، زمینه اجرای سریع‌تر قراردادهای شرکت‌های کارور را فراهم کنند؛ زیرا این طرح بدون تحمیل بار مالی خاص به دولت و از محل عواید حاصل از صرفه‌جویی، هزینه‌های شرکت‌های مجری را تأمین می‌کند. فروش انرژی صرفه‌جویی‌شده در بورس انرژی به گفته او یکی از بخش‌های مهم طرح شرکت‌های کارور، نحوه تأمین سرمایه و بازگشت هزینه‌های اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی است. در این مدل، صدور گواهی‌های صرفه‌جویی پیشینی می‌تواند منابع اولیه مورد نیاز شرکت‌ها را تأمین کند و زمینه آغاز سریع‌تر فعالیت آن‌ها را فراهم آورد. پس از اجرای طرح‌های بهینه‌سازی و تحقق صرفه‌جویی، انرژی مازاد ایجادشده از طریق سازوکارهای پیش‌بینی‌شده در بورس انرژی عرضه می‌شود و درآمد حاصل از آن در اختیار شرکت‌های مجری قرار می‌گیرد. به این ترتیب، صرفه‌جویی انرژی از یک اقدام صرفاً مصرفی به فرصتی برای ایجاد درآمد و تأمین مالی پروژه‌های جدید تبدیل می‌شود. این مدل همچنین می‌تواند زمینه حضور گسترده‌تر بخش خصوصی در حوزه بهینه‌سازی را فراهم کند؛ چراکه شرکت‌های کارور با اتکا به منافع اقتصادی حاصل از کاهش مصرف، انگیزه بیشتری برای اجرای طرح‌های اصلاح تجهیزات و ارتقای بهره‌وری خواهند داشت. یکی از مزیت‌های مهم ورود شرکت‌های کارور به حوزه بهینه‌سازی، امکان کاهش مصرف انرژی در خانوارها بدون تحمیل هزینه اولیه به آن‌هاست. در این سازوکار، شرکت‌های مجری با اصلاح سیستم‌های گرمایشی، بهبود تأسیسات و جایگزینی تجهیزات کم‌بازده با تجهیزات پربازده، میزان مصرف انرژی را کاهش می‌دهند. در نتیجه، خانوارها بدون آنکه ناچار به تأمین مستقیم هزینه اولیه این اصلاحات باشند، از مزایای کاهش مصرف و پایین‌آمدن هزینه‌های انرژی بهره‌مند می‌شوند. از سوی دیگر، کاهش تقاضای گاز در مقیاس گسترده می‌تواند فشار بر شبکه تأمین را کم کند و منابع بیشتری را برای مصارف ضروری و بخش‌های تولیدی آزاد سازد. با این حال، به اعتقاد کارشناسان، موفقیت این طرح به فراهم‌ شدن الزامات اجرایی، تسهیل قراردادها، شفافیت در محاسبه میزان صرفه‌جویی و ایجاد سازوکار مطمئن برای صدور و معامله گواهی‌ها وابسته است. در مجموع، ورود شرکت‌های کارور و توسعه بازار گواهی‌های صرفه‌جویی می‌تواند رویکرد مدیریت ناترازی انرژی را از سیاست‌های صرفاً محدودکننده به سمت راهکارهای اقتصادی و مشارکت‌محور سوق دهد؛ رویکردی که در صورت اجرای مؤثر، علاوه بر کمک به مدیریت ناترازی گاز در زمستان، زمینه کاهش هزینه مصرف‌کنندگان و افزایش بهره‌وری انرژی در کشور را نیز فراهم خواهد کرد.