فشار جنگ ایران بر امنیت انرژی چین / پکن با کاهش عرضه نفت ایران، بر افزایش تولید داخلی نفت تاکید می‌کند

به گزارش تجارت نیوز، آن‌طور که اویل‌پرایس گزارش داده، چین از بزرگ‌ترین شرکت‌های تولیدکننده نفت و گاز خود خواسته است حفاری و اکتشاف را افزایش دهند و پایگاه‌های راهبردی تأمین انرژی را توسعه دهند. جنگ ایران پکن را وادار کرده با این واقعیتی ناخوشایند روبه‌رو شود که حتی بزرگ‌ترین ذخایر نفت خام جهان نیز نمی‌توانند برای مدتی نامحدود جایگزین عرضه پایدار و قابل اتکای نفت شوند.

اداره ملی انرژی چین از شرکت‌هایی مانند پتروچاینا، سینوپک و شرکت ملی نفت فلات قاره چین (CNOOC) و سایر تولیدکنندگان داخلی خواسته است ظرفیت تولید را افزایش دهند، سرمایه‌گذاری بیشتری انجام دهند و روند توسعه پایگاه‌های ملی تامین نفت و گاز را تسریع کنند.

این دستورالعمل پس از نشستی در ۲۱ اکتبر صادر شد و بر رشد مستمر تولید نفت خام و افزایش سریع تولید گاز طبیعی تأکید دارد. پکن سال‌هاست سیاست تقویت تولید داخلی انرژی را دنبال می‌کند، اما هشت ماه اختلال در انتقال نفت از خاورمیانه، افزایش سرسام‌آور هزینه‌های حمل‌ونقل و حذف عملی نفت خام ایران از بازار، فوریت بیشتری به این تلاش‌ها بخشیده است.

دلیل عملکرد بهتر چین در زمان جنگ ایران، ذخیره‌سازی حجم عظیمی از نفت بوده است

چین تاکنون این بحران را بهتر از بیشتر واردکنندگان بزرگ نفت مدیریت کرده است. دلیل اصلی این عملکرد، سال‌ها خرید نفت در دوره‌های مساعد قیمتی و ذخیره‌سازی حجم عظیمی از آن بوده است. این راهبرد در سال ۲۰۲۶ تاکنون نتایج بسیار مطلوبی برای پکن به همراه داشته است.

هنگامی که جنگ ایران در فوریه آغاز شد، برآورد می‌شد چین بین ۱.۳ میلیارد تا ۱.۴ میلیارد بشکه نفت خام در ذخایر تجاری و راهبردی خود داشته باشد. این ذخایر به پالایشگاه‌های چینی امکان دادند هم‌زمان با افزایش قیمت نفت برنت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه، واردات خود را به‌شدت کاهش دهند. پکن به‌جای رقابت برای خرید محموله‌هایی که هر روز گران‌تر می‌شدند، مصرف نفتی را آغاز کرد که پیش‌تر خریداری و ذخیره کرده بود.

در نتیجه، کاهش خرید نفت چین تا حدی به جبران عرضه ازدست‌رفته جهانی در پی جنگ کمک کرد. تنها در ماه ژوئن، واردات نفت خام چین در مقایسه با میانگین سال ۲۰۲۵، حدود ۴.۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافت. سایر واردکنندگان بزرگ که از ذخایر گسترده چین برخوردار نبودند، از چنین امکانی بهره‌مند نبودند.

با این حال، ذخایر نفتی حتی در چین نیز محدود هستند و سرانجام به پایان می‌رسند. پالایشگاه‌های چینی در ماه سپتامبر روزانه حدود ۱۳.۹۹ میلیون بشکه نفت خام فرآوری کردند. از این میزان، تولید داخلی روزانه ۴.۴۳ میلیون بشکه و واردات روزانه ۹.۰۳ میلیون بشکه را تأمین کرد. این ارقام نشان‌دهنده کسری روزانه ۵۳۰ هزار بشکه‌ای بود که به برآورد تحلیلگران، از طریق برداشت از ذخایر جبران شد. سپتامبر چهارمین ماه از پنج ماه اخیر بود که چین در آن از ذخایر نفتی خود برداشت کرد.

چین بخش قابل‌توجهی از مدت جنگ را با مصرف نفتی سپری کرده که در دوره قیمت‌های بسیار پایین‌تر خریداری کرده بود

با این وجود، پکن هنوز در آستانه اتمام ذخایر خود قرار ندارد. ذخایر نفت خام خشکی چین در هفته منتهی به ۱۹ اکتبر حدود ۱.۱۹۲ میلیارد بشکه بوده است.

این رقم در مقایسه با رکورد ثبت‌شده در اوایل ماه مه، ۱۶۲ میلیون بشکه کاهش یافته، اما تنها ۱۳ میلیون بشکه کمتر از میزان ثبت‌شده در دوره مشابه سال گذشته است. در واقع، چین بخش قابل‌توجهی از مدت جنگ را با مصرف نفتی سپری کرده که در دوره قیمت‌های بسیار پایین‌تر خریداری کرده بود، در حالی که بخش عمده حاشیه اطمینان ذخایر خود را حفظ کرده است.

کاهش دسترسی به نفت ایران و اتکای بیشتر به روسیه / حجم ذخایر شناور نفت خام ایران که قابل تحویل به چین بوده تا ۵ اکتبر به کمتر از یک میلیون بشکه کاهش یافت

این انعطاف‌پذیری در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که یکی دیگر از منابع نفت خام ارزان‌قیمت چین در حال از دسترس خارج شدن است. گزارش‌ها حاکی از آن است که صادرات نفت ایران، که حتی پس از اعمال محاصره دریایی از سوی واشنگتن نیز از طریق ذخایر شناور به خریداران چینی می‌رسید، عملاً متوقف شده است.

شرکت کپلر (Kpler) برآورد کرده است که حجم ذخایر شناور نفت خام ایران که قابل تحویل به چین بوده تا ۵ اکتبر به کمتر از یک میلیون بشکه کاهش یافت و پس از آن به‌طور کامل به پایان رسید.

نفت خام ایران سال‌ها به پالایشگاه‌های مستقل چین امکان می‌داد نفت را با تخفیف خریداری کنند و از این طریق فشار ناشی از حاشیه سود محدود پالایش را کاهش دهند. تحریم‌های آمریکا این خریدها را پیچیده کرده بود، اما استفاده از نفتکش‌های ناوگان سایه و ذخیره‌سازی فراساحلی امکان ادامه این تجارت را فراهم می‌کرد.

محاصره دریایی این سازوکار را به‌طور چشمگیری تغییر داده است. اکنون پالایشگاه‌های چینی ممکن است ناچار شوند نفت ایران را با محموله‌های گران‌تر از خاورمیانه، آفریقا و سایر مناطق جایگزین کنند. این وضعیت در شرایطی رخ می‌دهد که هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی نیز به‌شدت افزایش یافته است.

پکن همچنین به روسیه چشم دوخته است. در ۲۱ اکتبر، چین و روسیه توافق کردند از شرکت‌هایی که به دنبال گسترش همکاری‌های نفتی هستند، حمایت کنند. رسانه‌های دولتی چین این خبر را منتشر کردند. در این اعلامیه هیچ تعهد مشخص و جدیدی درباره افزایش عرضه نفت مطرح نشد، اما بر اهمیت نفت روسیه در تلاش‌های چین برای متنوع‌سازی منابع وارداتی تأکید شد.

روسیه هم‌اکنون از طریق خطوط لوله و محموله‌های دریایی به چین نفت صادر می‌کند. گریدهای نفتی روسیه که با تخفیف عرضه می‌شوند، جایگزینی برای محموله‌های گران‌تر سایر عرضه‌کنندگان هستند.

با این حال، این موضوع لزوما به معنای ایجاد عرضه اضافی نفت نیست. تولید نفت روسیه روندی کاهشی داشته است و افزایش صادرات به چین به ظرفیت کافی در زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تامین مالی و دسترسی به نفت خام قابل عرضه نیاز دارد.

دشواری‌های افزایش تولید داخلی نفت و گاز / زمانی که واردات نفت در دسترس نباشد یا قیمت آن از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رود، حتی تولید یک بشکه نفت با هزینه بالا نیز می‌تواند از نظر راهبردی جذاب‌تر شود

این شرایط بار دیگر پکن را به سمت تولید داخلی سوق می‌دهد. چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۱۶ میلیون تن نفت خام تولید کرد که رکوردی جدید محسوب می‌شود. تولید گاز طبیعی این کشور نیز از ۲۶۰ میلیارد مترمکعب فراتر رفت. تولید گاز چین طی ۹ سال متوالی، هر سال بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب افزایش یافته است.

این دستاوردها قابل‌توجه هستند، اما وابستگی چین به منابع خارجی انرژی را از میان نبرده‌اند. در ماه سپتامبر، واردات نفت خام چین بیش از دو برابر تولید داخلی آن بود.

افزایش بیشتر تولید داخلی نیز به‌تدریج دشوارتر می‌شود. راهبرد جدید چین بر اکتشاف در آب‌های عمیق، سازندهای زمین‌شناختی بسیار عمیق، منابع نامتعارف و استخراج نفت بیشتر از میادین بالغ و قدیمی تاکید دارد. هیچ‌یک از این حوزه‌ها کم‌هزینه نیستند. توسعه منابعی که از نظر فنی پیچیدگی بالایی دارند، به سرمایه قابل‌توجه، تجهیزات تخصصی و سال‌ها عملیات اکتشافی و ساخت‌وساز نیاز دارد. این چالش‌ها در کنار افت طبیعی تولید میادین نفتی، کار را دشوارتر می‌کنند.

شرکت‌های انرژی تحت کنترل دولت چین ممکن است از پشتوانه مالی و حمایت سیاسی لازم برای اجرای پروژه‌هایی برخوردار باشند که از نظر تجاری، در رقابت با نفت وارداتی ارزان‌تر توجیه اقتصادی ندارند. با این حال، زمانی که واردات نفت در دسترس نباشد یا قیمت آن از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رود، حتی تولید یک بشکه نفت با هزینه بالا نیز می‌تواند از نظر راهبردی جذاب‌تر شود.

گاز طبیعی نیز چالش دیگری برای چین به شمار می‌رود. پکن در پی افزایش سریع‌تر تولید داخلی گاز است، زیرا اختلال در محموله‌های LNG از خلیج فارس نشان داده است که آسیب‌پذیری وارداتی این کشور تنها به نفت خام محدود نمی‌شود. افزایش عرضه داخلی گاز می‌تواند وابستگی چین به جهش قیمت LNG و اختلال در حمل‌ونقل دریایی را کاهش دهد. این موضوع به‌ویژه با توجه به رشد مستمر مصرف صنعتی و افزایش تقاضای برق اهمیت دارد.

پایگاه‌های راهبردی تامین انرژی که نهاد تنظیم‌گر انرژی چین بر توسعه آنها تاکید کرده است، نه صرفا برای افزودن نفت بیشتر به انبارها، بلکه با هدف پشتیبانی از تولید داخلی در بلندمدت ایجاد می‌شوند. ذخایر نفت خام می‌توانند کمبودهای فوری را جبران کنند، اما توسعه میادین نفتی به زمان نیاز دارد و نمی‌تواند فورا به افزایش عرضه منجر شود.

چشم‌انداز واردات چین و تاثیر آن بر بازار جهانی نفت / توانایی چین برای کاهش خرید در دوره‌های افزایش قیمت، همچنان یکی از معدود منابع مهم انعطاف‌پذیری در بازار جهانی نفت به شمار می‌رود

در همین حال، تصمیم‌های کوتاه‌مدت چین درباره خرید نفت همچنان به قیمت‌های بین‌المللی وابسته است. انتظار می‌رود واردات نفت خام این کشور در ماه اکتبر بار دیگر از ۱۰ میلیون بشکه در روز فراتر رود. خرید محموله‌هایی که در ماه اوت و هم‌زمان با افت موقت قیمت نفت برنت به زیر ۸۰ دلار انجام شد، از عوامل این افزایش خواهد بود.

با این حال، در پی افزایش مجدد قیمت‌ها، مؤسسات FGE NexantECA و Energy Aspects پیش‌بینی‌های خود از واردات نفت چین در سه‌ماهه چهارم را به حدود ۹.۲ تا ۹.۳ میلیون بشکه در روز کاهش داده‌اند.

پکن می‌تواند زمانی که قیمت‌ها نامطلوب هستند، به برداشت از ذخایر ادامه دهد و هنگامی که محموله‌های ارزان‌تر در دسترس قرار می‌گیرند، ذخایر خود را دوباره افزایش دهد. افزایش تولید داخلی نیز ابزار دیگری در اختیار چین قرار می‌دهد تا میزان آسیب‌پذیری خود را در برابر نوسانات بازارهای بین‌المللی کاهش دهد.

با این حال، این اقدامات در کوتاه‌مدت نیاز چین به واردات نفت خام را از بین نخواهند برد. حتی افزایش محدود تولید داخلی، حفظ ذخایر راهبردی و متنوع‌سازی منابع تامین می‌تواند میزان رقابت چین برای خرید محموله‌های موجود در بازار را تغییر دهد.

در شرایطی که عرضه جهانی نفت از هم‌اکنون با محدودیت مواجه است، توانایی چین برای کاهش خرید در دوره‌های افزایش قیمت، همچنان یکی از معدود منابع مهم انعطاف‌پذیری در بازار جهانی نفت به شمار می‌رود.