صنعت فولاد باید مشخص کند که بازار آزاد را می‌پذیرد یا به نظام متمرکز و دستوری بازمی‌گردد

به گزارش تجارت نیوز، پنجمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران با حضور مدیران و فعالان صنایع فولادی و معدنی برگزار شد.

حجت‌الله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، با اشاره به جایگاه صنعت فولاد در اقتصاد ایران اظهار کرد: صنعت فولاد یکی از مزیت‌های کشور است و نیروی انسانی متخصص و توانمندی در این بخش فعالیت می‌کنند؛ با این حال، نوسان سود و زیان شرکت‌ها و وجود ظرفیت‌های خالی، نگرانی‌هایی درباره آینده این صنعت ایجاد کرده است.

او با بیان اینکه بازار جهانی فولاد، بازاری رقابتی و متشکل از عرضه‌کنندگان و تقاضاکنندگان متعدد است، افزود: در چنین بازاری نمی‌توان انتظار داشت که تولیدکننده یا عرضه‌کننده بدون توجه به رقابت، همواره از شرایط مطلوب برخوردار باشد. بنابراین، نگرانی درباره آینده صنعت فولاد موضوعی واقعی است و باید برای آن برنامه‌ریزی کرد.

صیدی با اشاره به مباحث مطرح‌شده از سوی فعالان صنعت فولاد در این نشست، سه محور را برای آینده این صنعت ضروری دانست: تکمیل و متوازن‌سازی زنجیره فولاد، سرمایه‌گذاری در فناوری و تکنولوژی و تعیین تکلیف سازوکارهای بازار.

زنجیره فولاد به سرمایه‌گذاری متوازن نیاز دارد

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، نخستین اولویت صنعت فولاد را تکمیل زنجیره و رفع عدم توازن میان حلقه‌های مختلف آن عنوان کرد و گفت: مقایسه ظرفیت‌ها و آمار تولید در بخش‌هایی مانند آهن اسفنجی و شمش نشان می‌دهد که در برخی حلقه‌ها سرمایه‌گذاری بیشتری انجام شده و در بخش‌های دیگر با کمبود یا عدم تناسب ظرفیت مواجه هستیم.

به گفته او، این ناهماهنگی باید در برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای صنعت فولاد مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا توسعه یک حلقه بدون در نظر گرفتن ظرفیت و نیاز سایر بخش‌ها، لزوما به افزایش بهره‌وری کل زنجیره منجر نمی‌شود.

صیدی با تاکید بر نقش بازار سرمایه در تامین مالی این مسیر اظهار کرد: سازمان بورس، تحولات امروز شرکت‌ها و چشم‌انداز آینده آنها را رصد می‌کند و نسبت به آینده صنعت فولاد دغدغه دارد. از این رو، تکمیل زنجیره و متوازن‌سازی ظرفیت‌ها باید در کانون برنامه‌های سرمایه‌گذاری قرار گیرد.

او همچنین با اشاره به ضرورت افزایش ارزش افزوده در زنجیره فولاد گفت: باید به این موضوع توجه شود که چرا در برخی بخش‌ها همچنان صادرات مواد اولیه و محصولات با ارزش افزوده پایین‌تر از صادرات محصولات نهایی و تخصصی بیشتر است. سرمایه‌گذاری در حلقه‌هایی که امکان ایجاد ارزش افزوده بالاتر دارند، می‌تواند به بهبود عملکرد بنگاه‌های فولادی کمک کند.

فناوری و کاهش مصرف انرژی و آب در اولویت باشد

صیدی دومین محور مورد نیاز برای توسعه صنعت فولاد را سرمایه‌گذاری در فناوری و تکنولوژی دانست و هشدار داد: اگر این موضوع در برنامه‌های توسعه‌ای مورد توجه قرار نگیرد، صنعت فولاد با تهدیدهای جدی مواجه خواهد شد.

او با اشاره به تغییر مسیر صنعت فولاد جهان به سمت کاهش انتشار کربن، بهینه‌سازی مصرف انرژی و مدیریت منابع آب اظهار کرد: سرمایه‌گذاری در فناوری باید متناسب با نیازهای آینده صنعت و به‌صورت دقیق و متوازن انجام شود.

به گفته رئیس سازمان بورس، کربن‌زدایی، کاهش مصرف انرژی و بهینه‌سازی مصرف آب از جمله حوزه‌هایی هستند که صنعت فولاد برای حفظ توان رقابتی خود باید در آنها سرمایه‌گذاری کند.

او همچنین با اشاره به تغییر جغرافیای بازارهای جهانی فولاد گفت: در برخی مناطق مازاد عرضه وجود دارد، اما هزینه بالای حمل‌ونقل امکان انتقال محصولات را محدود می‌کند. در مقابل، در مناطقی مانند هند و جنوب شرق آسیا تقاضای قابل‌توجهی وجود دارد و کشورهای خاورمیانه نیز برای سال‌های آینده برنامه‌های سرمایه‌گذاری بزرگی در صنعت فولاد دارند.

صیدی با اشاره به افق ۲۰۳۰ و برنامه‌های توسعه‌ای کشورهای منطقه، این تحولات را فرصتی برای بازنگری در راهبردهای صادراتی ایران دانست و بر ضرورت شناسایی بازارهای جدید و حفظ بازارهای سنتی تاکید کرد.

فولاد باید میان بازار آزاد و نظام دستوری انتخاب کند

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، سومین و به گفته خود مهم‌ترین مساله صنعت فولاد را تعیین تکلیف با سازوکار بازار آزاد عنوان کرد و گفت: نمی‌توان در زمان تامین انرژی و نهاده‌ها یک منطق را پذیرفت، اما هنگام فروش محصولات و محاسبه درآمدها از منطق دیگری استفاده کرد. صنعت فولاد باید تکلیف خود را با بازار آزاد روشن کند.

او با اشاره به پیگیری‌های سازمان بورس برای دفاع از حقوق سهامداران و سایر ذی‌نفعان صنعت فولاد افزود: در این زمینه نامه‌نگاری‌های متعددی بادستگاه‌های مختلف انجام شده و موضوع در جلسات با رئیس‌جمهوری، معاونان و وزیران مربوط نیز مطرح شده است.

صیدی تاکید کرد که حمایت از حقوق ذی‌نفعان نباید صرفا به سهامداران خرد محدود شود و سهامداران عمده، کارکنان و مشتریان نیز بخشی از مجموعه ذی‌نفعان بنگاه‌های فولادی هستند.

او در ادامه به شکاف نرخ ارز اشاره کرد و گفت: فاصله بیش از ۴۰ درصدی نرخ‌های ارزی از جمله موضوعاتی است که سازمان بورس نسبت به آن اعتراض دارد و این مساله با مسئولان بانک مرکزی نیز مطرح شده است. به گفته او، نمی‌توان هزینه‌های بنگاه را با یک مبنای ارزی محاسبه کرد، اما درآمد صادراتی آن را با مبنایی متفاوت سنجید و باید درباره مبنای واقعی محاسبات ارزی تصمیم روشنی وجود داشته باشد.

هزینه‌های تحمیلی با شرایط بنگاه‌ها تناسب داشته باشد

صیدی با اشاره به آسیب‌هایی که صنعت فولاد در جریان حملات و محدودیت‌های انرژی متحمل شده است، گفت: فولاد مبارکه دو بار هدف بمباران قرار گرفته و فولاد خوزستان نیز آسیب دیده است؛ سایر شرکت‌های فولادی هم به دلیل مشکلات انرژی و محدودیت‌های دیگر با دشواری‌هایی مواجه شده‌اند.

او در همین زمینه نسبت به افزایش هزینه‌های تحمیلی به بنگاه‌ها هشدار داد و افزود: در شرایطی که شرکت‌ها با چنین مشکلاتی روبه‌رو هستند، افزایش چندبرابری برخی هزینه‌ها، از جمله هزینه‌های مرتبط با مسئولیت اجتماعی، باید با در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی بنگاه‌ها بررسی شود.

رئیس سازمان بورس تاکید کرد که نمی‌توان از یک سو آثار خسارت‌ها و محدودیت‌ها بر عملکرد شرکت‌ها را نادیده گرفت و از سوی دیگر، هزینه‌های جدیدی بر آنها تحمیل کرد؛ بلکه لازم است میان الزامات مختلف و توان اقتصادی بنگاه‌ها تناسب برقرار شود.

هدف بورس کالا فراهم‌کردن بستری برای انجام معاملات منصفانه و کشف قیمت بر اساس سازوکار بازار است؛ با این حال، بازیگران بازار نیز باید به قواعد عرضه و تقاضا پایبند باشند. صیدی در بخش دیگری از سخنان خود با دفاع از نقش بورس کالا در کشف قیمت منصفانه گفت: هدف بورس کالا فراهم‌کردن بستری برای انجام معاملات منصفانه و کشف قیمت بر اساس سازوکار بازار است. با این حال، بازیگران بازار نیز باید به قواعد عرضه و تقاضا پایبند باشند.

او با اشاره به برخی اعتراض‌ها درباره معاملات و تحویل محصولات فولادی توضیح داد: در مواردی، محصول پیش‌فروش شده و زمان تحویل آن با دوره‌ای هم‌زمان شده که شرایط جنگی و نااطمینانی‌های عملیاتی بر بازار حاکم بوده است. در چنین شرایطی، ممکن است خریدار به دلیل نگرانی از حمل‌ونقل، انبارداری یا آسیب‌دیدن محموله، از دریافت محصول در زمان مقرر خودداری کند و پس از آن برای پیگیری موضوع به بورس کالا مراجعه کند.

صیدی با بیان اینکه رسیدگی به چنین اختلاف‌هایی باید بر اساس اسناد و مدارک انجام شود، از فعالان بازار خواست مسائل و اختلافات خود را از مسیرهای قانونی پیگیری کنند.

او همچنین پیشنهاد کرد برای بررسی مشکلات صنعت فولاد، کارگروهی محدود و تخصصی با حضور نمایندگان انجمن فولاد، سازمان بورس و بورس کالا تشکیل شود تا موضوعاتی مانند سازوکار معاملات، تامین مالی و موانع توسعه زنجیره به‌صورت مشخص بررسی و برای آنها راهکار اجرایی تعریف شود.

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با اعلام آمادگی بازار سرمایه برای تامین مالی طرح‌های صنعت فولاد گفت: بازار سرمایه می‌تواند در تامین مالی سرمایه‌گذاری‌های فناورانه و توسعه حلقه‌هایی که به تکمیل زنجیره و ایجاد ارزش افزوده منجر می‌شوند، نقش‌آفرینی کند.

او تاکید کرد که تامین مالی نباید صرفا به سرمایه در گردش محدود بماند و لازم است منابع به سمت نقاطی هدایت شود که گلوگاه زنجیره را برطرف می‌کنند و ارزش افزوده بیشتری ایجاد می‌کنند.

صیدی با اشاره به چشم‌انداز پنج تا ۱۰ ساله صنعت فولاد اظهار کرد: در افق قابل پیش‌بینی، وضعیت این صنعت در جهان از نظر ظرفیت بازار و فرصت‌های صادراتی قابل توجه است؛ هرچند در برخی مناطق مازاد عرضه و در برخی دیگر کمبود عرضه وجود دارد. بنابراین، تامین مالی باید همراه با برنامه‌ریزی برای شناسایی بازارهای هدف و ظرفیت صادراتی انجام شود.

او با تاکید بر ضرورت همکاری با انجمن فولاد و فعالان این صنعت گفت: سازمان بورس آمادگی دارد با همکاری پیشکسوتان و مدیران صنعت، چند برنامه مشخص برای تکمیل زنجیره، توسعه فناوری و اصلاح سازوکارهای بازار تعریف کند.

صیدی در ادامه با اشاره به تغییرات بازار جهانی فولاد، تمرکز بر بازار چین را برای آینده صادرات ایران کافی ندانست و گفت: چین یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فولاد جهان است، اما با کاهش سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان و زیرساخت، چشم‌انداز تقاضای این کشور نیز در حال تغییر است.

او افزود: ایران باید علاوه بر حفظ بازارهای سنتی، بازارهای جدید را نیز شناسایی کند و با توجه به تحولات تقاضا در هند، جنوب شرق آسیا و خاورمیانه، راهبرد صادراتی خود رامتنوع سازد.

رئیس سازمان بورس در پایان با تاکید بر نقش بنگاه‌های بزرگ و تولیدکنندگان کالاهای راهبردی در رشد اقتصادی گفت: بنگاه‌ها در کنار سیاست‌گذاری دولت و سایر نهادها، نقش مهمی در ثبات و رشد اقتصاد دارند. بازار سرمایه نیز محلی برای تشکیل سرمایه، تامین مالی، شفافیت و ارزیابی عملکرد شرکت‌هاست و می‌تواند در توسعه صنعت فولاد نقش موثری ایفا کند.