سوخت ۱۲۰ برابری و پروازهایی که پریدند؛ بحران تازه گردشگری شهر جهانی یزد
جهش خیره‌کننده ۱۲۰ برابری قیمت سوخت هواپیما از ۶۰۰ تومان به بیش از ۷۲ هزار تومان رسیده، موجی از گرانی بی‌سابقه را در بلیت پروازهای یزد رقم زده است؛ بحرانی که به اذعان کارشناسان، نه تنها دسترسی شهروندان و بیماران را به سفرهای هوایی دشوار ساخته بلکه شریان‌های حیاتی گردشگری و اقتصاد شهر جهانی یزد را تهدید می‌کند.
یافته‌های جدید مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارشی با عنوان «آسیب‌شناسی لوکس‌انگاری حمل‌ونقل هوایی در قوانین و مقررات کشور»، پرده از چالشی عمیق برمی‌دارد؛ گزارشی که به صراحت هشدار می‌دهد هزینه‌های سرسام‌آور سفرهای هوایی در ایران، دایره‌ی دسترسی طیف وسیعی از شهروندان را به این شریان حیاتی تنگ‌تر از همیشه کرده است.
بر اساس این تحلیل کارشناسی، تورم نرخ بلیت هواپیما در مقایسه با سایر ارکان حمل‌ونقل، بازار پروازهای داخلی را به سمت انقباض و کوچک‌تر شدن سوق داده و این فناوری مدرن را از یک ابزار عمومی به امتیازی مختص قشر محدودی از جامعه بدل ساخته است.
این افتِ ملموس در تقاضای سفرهای هوایی، طبیعتاً بازدهی و صرفه‌ی اقتصادی برقراری پرواز در کریدورهای مختلف را به شدت تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و هنگامی که نمودار تعداد مسافران سیر نزولی به خود می‌گیرد، ایرلاین‌ها نیز انگیزه‌ی سودآور خود را برای حفظ یا توسعه‌ی خطوط پروازی از دست می‌دهند؛ چرخه‌ی معلولی که در نهایت دسترسی هوایی شهرهای دورافتاده و حاشیه‌ای نسبت به پایتخت را به طور جدی با تهدید و محدودیت مواجه می‌سازد.
پیامدهای زنجیره‌وار این بحران، فراتر از افت درآمدی فرودگاه‌هاست؛ این عارضه همچون ضربه‌ای مهلک پیکره‌ی گردشگری، جریان سرمایه‌گذاری و پویایی اقتصادی شهرهایی را که پتانسیل بالایی در جذب مسافر دارند را نیز هدف می‌گیرد.
محمدمهدی رجایی فرد، رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی استان یزد در گفت‌وگو با ایسنا ضمن اشاره به دغدغه‌ها و گلایه‌های به حق شهروندان درباره نرخ پروازها، به تشریح واقعیت‌های ساختاری صنعت هوانوردی و دلایل جهش قیمت بلیت هواپیما می‌پردازد و در این باره اظهار می‌کند: به منظور تنویر افکار عمومی و با نگاهی کاملاً فنی و کارشناسانه، شفاف‌سازی واقعیت‌های ساختاری و پشت‌پرده‌ی محاسبات نرخ پروازها و این صنعت ضرورت دارد.
وی با بیان این که نرخ بلیت برخلاف تصور عموم صرفاً بر اساس مسافت جغرافیایی یا کشیدن خط‌کش روی نقشه محاسبه نمی‌شود، تاکید می‌کند: نرخ‌گذاری در صنعت هوانوردی تابعی دقیق از فرمول بهای تمام‌شده «ساعت–صندلی» است که پنج عامل در ان دخیل است.
این مسئول هزینه‌های تعمیر و نگهداری ناوگان را یکی از این عوامل برشمرده و با بیان این که عامل مذکور ۱۰۰ درصد ارزی بوده و تابعی مستقیم از نوسانات شدید نرخ ارز آزاد است، اضافه می‌کند: همچنین بهای سوخت به عنوان یکی از تعیین‌کننده‌ترین متغیرهای عملیاتی پرواز، در قیمت نهایی بلیط‌ها اثرگذار هستند.
رجایی‌فرد از نرخ خدمات زمینی (هندلینگ) و عوارض فرودگاهی یا همان هزینه‌های فرودگاهی که به شرکت‌ها تحمیل می‌شود نیز به عنوان عامل موثر دیگر در این حوزه نام می‌برد و تصریح می‌کند: نرخ کترینگ و پذیرایی مسافر و مجموعه هزینه‌های سربار، اداری، بیمه‌های بین‌المللی و راندمان ناوگان دو عامل مهم دیگر در نرخ‌گذاری بلیت هواپیما هستند.
رئیس انجمن خدمات مسافرتی یزد با تاکید بر این که علاوه بر این پنج عامل، طبق استاندارد بین‌المللی و بازرگانی هوانوردی، حداقل (کف) مبنای زمانی محاسبه یک لگ پروازی، معادل یک ساعت کامل (۶۰ دقیقه) در نظر گرفته می‌شود، می‌گوید: به عبارتی حتی برای مسیری مثل تهران به اصفهان که زمان پرواز حدود ۵۰ دقیقه است، مبنای هزینه‌ای یک ساعت تمام محاسبه می‌شود اما پرواز یزد با زمان تقریبی ۷۵ دقیقه، فراتر از کف یک‌ساعته قرار داشته و به همین نسبت ضریب محاسباتی ساعت-صندلی آن ارقام بالاتری را نشان می‌دهد.
این فعال گردشگری به ناهمخوانی مقایسه مستقیم یزد با شهرهایی نظیر شیراز با واقعیت‌های بازار هوانوردی اشاره و تصریح می‌کند: شیراز به عنوان یک قطب شناخته‌شده، از یک‌سو حجم قابل‌توجهی از گردشگران حوزه سلامت از کشورهای حوزه خلیج‌فارس را میزبانی می‌کند و از سوی دیگر، هاب پروازهای شرکت‌های خارجی و مقاصد بین‌المللی ایرلاین‌های داخلی است.
وی با بیان این که حجم بالای رفت‌وآمد بین‌المللی و درآمدزایی ارزی باعث شده تا حجم صندلی عرضه‌شده در این مبادی به شکل چشمگیری افزایش یابد، ادامه می‌دهد: به همین دلیل نیز شرکت‌های هواپیمایی برای پر کردن پروازها به سمت رقابت قیمتی می‌روند، در حالی که مسیر یزد فاقد چنین شرایط پروازی بین‌المللی و ترافیک ترانزیتی سنگین است.
جهش بی‌سابقه قیمت سوخت هواپیما در سال‌جاری
رجایی‌فرد با تاکید بر این که هجمه انتقادات فقط نباید متوجه قیمت بلیط شود بلکه باید علت‌های بنیادی را نیز نشانه رفت، به جهش تصاعدی و پلکانی نرخ سوخت هواپیما اشاره می‌کند و می‌گوید: بررسی روند قیمتی سوخت هواپیما نشان می‌دهد که نرخ سوخت یارانه‌ای در سال‌های گذشته از ۶۰۰ تومان به ازای هر لیتر، به ۱۴ هزار تومان و در گام‌های بعدی به ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش داشته است اما در سال جاری، تنها طی همین چند ماه اخیر با جهشی بی‌سابقه به ۷۲ هزار و ۴۰۰ تومان رسیده است!
وی با بیان این که این عدد حاکی از ثبت افزایش حیرت‌انگیز ۷۱ هزار و ۸۰۰ تومانی یعنی ۱۲۰ درصدی سوخت هواپیما نسبت به نرخ پایه ۶۰۰ تومانی است، متذکر می‌شود: علاوه بر این، در ماه‌های اخیر تحولات و شرایط جنگی در منطقه از یک‌سو و نوسانات افزایشی نرخ ارز از سوی دیگر، موجب گران شدن سوخت در سطح منطقه شده است؛ وضعیتی که چشم‌انداز هزینه سوخت و پیش‌بینی قیمت آن را برای سال آینده نیز به شدت نگران‌کننده و صعودی می‌کند.
به گفته رئیس انجمن خدمات مسافرتی یزد، تنها برای ملموس شدن ابعاد ماجرا کافی است بدانیم فقط هزینه سوخت برای هر ساعت پرواز مسافر در هواپیماهای تایپ کوچک، از حدود ۱۵۰ هزار تومان به بیش از ۲ میلیون و ۲۹۱ هزار تومان افزایش یافته است.
رجایی‌فرد با اعلام این که همزمانی جهش ۱۲۰ برابری قیمت سوخت با هزینه‌های کاملاً ارزی تعمیرات اساسی و قطعات، انجمن شرکت‌های هواپیمایی را بر آن داشته که نرخ مصوب مسیر یزد–تهران را مبلغ ۱۳ میلیون و ۷۶۲ هزار تومان و مسیر مشهد–یزد را ۱۵ میلیون و ۸۲۵ هزار تومان تعیین کند، اظهار می‌کند: علاوه بر این که این ارقام به هیچ وجه با منطق درآمدی و معیشتی جامعه همخوانی ندارد، ذکر این نکته حیاتی است که بازار نیز کشش چنین اعدادی را ندارد.
وی اضافه می‌کند: ایرلاین‌ها و چارترکنندگان ناچارند برای خالی نماندن صندلی‌ها، بلیت را با نرخ‌های تعدیل‌شده‌تر و بسیار پایین‌تر از سقف مصوب و با نرخ حدود ۱۰ میلیون تومان در مسیر تهران و ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان در مسیر مشهد عرضه کنند.
پرداخت تاوان تنش‌های قیمتی بازار توسط دفاتر خدماتی
این مسئول با اشاره به شرایط تناقض‌آمیز میان هزینه‌های تمام‌شده‌ی سرسام‌آور و توان خرید ناکافی جامعه، بیان می‌کند: وضعیت موجود سبب شده تا در وهله اول، مردم، بیماران و گردشگران که مصرف‌کنندگان و نیازمندان واقعی این سفرها هستند به شدت متضرر شده و قدرت برنامه‌ریزی سفر و دسترسی به حمل‌ونقل هوایی را از دست بدهند و در وهله دوم نیز شرکت‌های هواپیمایی، چارترکنندگان و در بحث فروش دفاتر خدمات مسافرتی، دچار خسارت‌ها و زیان‌های مالی سنگین شوند.
رئیس انجمن خدمات مسافرتی یزد در ادامه به نقش دفاتر خدمات مسافرتی به‌عنوان حلقه واسط و پل ارتباطی مستقیم میان مردم و شرکت‌های هواپیمایی اشاره و با بیان این که این مجموعه‌ها در صف اول بحران ایستاده‌اند، اضافه می‌کند: این دفاتر نه تنها از جهش سرسام‌آور قیمت‌ها هیچ سودی نمی‌برند بلکه به دلیل کاهش توان خرید مسافران با رکود بی‌سابقه فروش، ریزش مشتریان و خسارت‌های مالی سنگین مواجه شده‌اند و عملاً تاوان تنش‌های قیمتی بازار را پس می‌دهند.
وی اعلام و ابلاغ شدن نرخ سوخت به صورت ماهانه به ایرلاین‌ها را یک چالش اساسی و آسیب‌زننده دیگر در این زمینه عنوان کرده و می‌گوید: این روند باعث شده که هیچ ثبات قیمتی وجود نداشته و چارترکنندگان و دفاتر خدمات مسافرتی حتی امکان برنامه‌ریزی و بستن بسته‌های سفر و تورهای گردشگری را برای کوتاه‌مدت هم نداشته باشند.
این مسئول تاکید کرد: عدم امکان برنامه‌ریزی، شریان ورود مسافر و گردشگر به استان را عملاً فلج کرده و آسیبی جبران‌ناپذیر به هتل‌ها و بومگردی‌ها، راهنمایان تور و تمامی اکوسیستم گردشگری استان یزد وارد آورده و نهایتاً به ابطال و لغو پی‌درپی پروازها انجامیده است.
وی در پایان با اشاره به ضرورت حفظ پایداری ارتباط هوایی استان تاریخی و صنعتی یزد از سوی دولت، مجلس و وزارت راه و شهرسازی، تأکید می‌کند: پاک کردن صورت‌مسئله و برخورد با دفاتر مسافرتی یا ایرلاین‌ها راه‌حل این بحران نیست.
به گفته رجایی‌فر، راهکار اصلی در تجدیدنظر فوری دولت در فرمول نرخ‌گذاری سوخت هواپیما، تثبیت بازه‌های زمانی ابلاغ نرخ‌ها برای برنامه‌ریزی تورها، مهار شوک‌های ارزی ناوگان و تدوین بسته‌های حمایتی هدفمند نهفته است؛ اقداماتی که می‌تواند بلیت پرواز را دوباره به دامنه‌ی استطاعت عموم بازگرداند و از تهدید شریان‌های اقتصادی و گردشگری استان جلوگیری کند.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایسنا