سقوط ۷۰ درصدی صادرات کود خاورمیانه؛ جنگ ایران بازار جهانی را آشفته کرد

به گزارش شامگاه شنبه ایرنا از «نشنال‌نیوز»، تنگه هرمز که یکی از مسیرهای حیاتی تجارت جهانی محسوب می‌شود، همچنان تا حد زیادی(به دست تهران) بسته مانده است و کشتی‌های (متخلف) در تلاش برای عبور از این آبراه، با خطر مواجه هستند و این مسئله حجم محموله‌های صادراتی را به‌شدت کاهش داده است.

عربستان سعودی در حال انتقال زمینی کودهای شیمیایی به بنادر خود در دریای سرخ است، اما حجم محدود این محموله‌ها بدین معناست که این مسیر جایگزین مناسبی برای حمل‌ونقل از طریق تنگه هرمز نیست.

مادلین اُوِرگارد، مدیر ارشد بخش داده‌های کشاورزی شرکت کپلر/ Kpler، می‌گوید که «حجم صادرات حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد کاهش یافته و عرضه جهانی گوگرد، کودهای نیتروژنی (اوره) و فسفاته را محدود کرده است. حجم محموله‌های صادراتی در ماه سپتامبر به ۹۹۴ هزار تُن کاهش یافت؛ در حالی که این رقم در ماه مشابه پارسال ۳.۴۱ میلیون تُن بود.»

وی انتظار دارد که حجم صادرات تا پایان سال در سطوح پایینِ فعلی باقی بماند، «مگر آنکه وضعیت امنیتی منطقه بهبود یابد.»

کشورهای حاشیه خلیج فارس تامین‌کنندگان حیاتی اوره و سایر مواد اولیه تولید کود، از جمله نیتروژن و گوگرد، هستند. امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر از صادرکنندگان اصلی این محصولات به شمار می‌روند؛ محصولاتی که برای تقویت عملکرد محصولات کشاورزی به‌ویژه در کشورهایی همچون هند به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان بزرگ برنج و گندم جهان، ضروری‌ محسوب می‌شوند.

طبق داده‌های کپلر، منطقه خلیج فارس ۲۵ تا ۳۰ درصد از تولید جهانی گوگرد و تا ۵۰ درصد از تجارت این ماده از طریق دریا را در اختیار دارد و تمام این محموله‌ها عملا از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

در حالی که تولیدکنندگان بزرگ جهان، از جمله چین و آمریکا، تقریبا تمام گوگرد استخراج‌شده داخلی خود را به مصرف می‌رسانند، کشورهای حاشیه خلیج فارس بخش عمده تولید خود را صادر می‌کنند. وضعیت اوره نیز مشابه است و این یعنی منطقه خلیج فارس ۱۰ تا ۱۲ درصد از تولید جهانی اوره را در اختیار دارد، اما سهم آن از تجارت دریایی این محصول به ۳۰ تا ۴۰ درصد می‌رسد.

چین و هند به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان اوره در جهان، تمام تولید خود را در بازارهای داخلی مصرف می‌کنند و در نتیجه، تامین اوره بازار جهانی از طریق حمل‌ونقل دریایی تا حد زیادی به تولیدکنندگان کشورهای حاشیه خلیج فارس وابسته است.

به گفته اُورگارد «تداوم حملات به کشتی‌های تجاری در کریدورهای کشتیرانی، تردید و نگرانی چشمگیری را در میان مالکان کشتی‌ها و شرکت‌های اجاره‌کننده کشتی ایجاد کرده و این وضعیت به اختلال در عرضه محموله‌ها منجر شده است.»

جنگ (تجاوزکارانه) آمریکا علیه ایران در ۲۸ فوریه(نهم اسفند ۱۴۰۴)، با حملات آمریکا و (رژیم) اسرائیل علیه تهران آغاز شد. ایران نیز در واکنش تلافی‌جویانه، دارایی‌ها و تجهیزات آمریکا در منطقه را هدف حمله قرار داد.

به‌دنبال این تحولات، تنگه هرمز (به دست ایران) بسته و انتقال نفت خام، گاز طبیعی مایع و کودهای شیمیایی از منطقه به بازارهای جهانی مختل شد. در جریان حملات، تاسیسات گاز طبیعی قطر به‌شدت آسیب دیدند و قیمت نفت به بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه جهش کرد و قیمت‌ها همچنان به دلیل نگرانی‌ها درباره عرضه نفت از خاورمیانه در سطوح بالایی قرار دارند.

تهدید علیه تولید جهانی مواد غذایی

به نوشته این رسانه مستقر در ابوظبی، انتظار می‌رود که شرایط و تحولات منطقه، تولید مواد غذایی در سراسر جهان را با خطر مواجه کند، به‌طوری که کمبود کودهای شیمیایی می‌تواند بازدهی محصولات کشاورزی را کاهش دهد. نگرانی از کمبود این مواد همچنین ممکن است کشاورزان را وادار کند تا سطح زیر کشت خود را کاهش دهند و این اتفاق متعاقبا می‌تواند تورم جهانی مواد غذایی را تشدید کند.

اُورگارد دراین‌باره می‌گوید که «کسری کودهای شیمیایی که امروز با آن مواجهیم، ناگزیر ممکن است سال آینده به کاهش برداشت محصولات کشاورزی و افزایش تورم مواد غذایی در حلقه‌های بعدی زنجیره تامین منجر شود.»

به نوشته «نشنال‌نیوز»، قیمت جهانی مواد غذایی در ماه سپتامبر نیز به روند افزایشی خود ادامه داد. محدودیت‌های لجستیکی در منطقه دریای سیاه، در بحبوحه تداوم جنگ اوکراین، و همچنین ابهام درباره امکان عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، از عوامل این افزایش بودند. این شرایط هزینه سوخت، کودهای شیمیایی و حمل‌ونقل دریایی را در سطوح بالا نگه داشته است.

شاخص قیمت مواد غذایی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) که قیمت کامودیتی‌های غذایی پرمعامله در بازارهای جهانی را رصد می‌کند، در ماه سپتامبر به‌طور متوسط به ۱۳۶ واحد رسید که به معنای افزایش ۲ واحدی یا ۱.۵ درصد نسبت به ماه آگوست است.

شاخص قیمت گروه محصولات زراعی، از جمله غلات، روغن‌های گیاهی و شکر، همگی نسبت به ماه قبل افزایش یافتند. در مجموع، شاخص قیمت مواد غذایی نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۵.۸ درصد رشد کرد.

گرچه ظهور تامین‌کنندگان جایگزین تا حدی از فشار بر بازار جهانی کودهای شیمیایی کاسته است اما به گفته راجیو پاندِی، تحلیلگر ارشد شرکت ریستاد انرژی، «هیچ‌یک از این منابع جایگزین نمی‌تواند شکاف عرضه را به‌طور کامل پر کند و حتی اگر چنین امکانی هم وجود داشته باشد، جبران این کمبود با هزینه بالاتری انجام می‌شود.»