سقوط معاملات بورس انرژی زیر فشار انسداد مسیرهای صادراتی و رقبای روسی

به گزارش «نفت ما»، افت ۸۱ درصدی معاملات برق و عقب‌نشینی ۵۹ درصدی ابزارهای مالی در هفته اول آبان، سهم بازار هیدروکربوری از ارزش کل معاملات بورس انرژی را به حدود ۷۰ درصد رساند؛ بازاری که در کنار ثبت معاملات صادراتی گازوئیل، سوخت جت و گاز مایع، با مقاومت خریداران در برابر قیمت‌های پیشنهادی برخی فرآورده‌ها نیز مواجه شد.

بورس انرژی ایران هفته نخست آبان‌ ماه را با عقب‌گرد قابل توجه ارزش معاملات پشت سر گذاشت. این بازار از نظر ارزش معاملات، به کمترین سطح از حداقل یک ماه اخیر خود رسید. به این ترتیب، بورس انرژی پس از دو هفته رشد متوالی، بار دیگر وارد مسیر نزولی شد؛ هرچند ترکیب معاملات نشان می‌دهد این افت در‌همه بازارها یکسان نبوده است.

در این هفته، ۱۰۴ هزار و ۶۸۷ معامله در بازارهای مختلف بورس انرژی ایران ثبت شد. در هفته‌ای که گذشت ارزش معاملات بورس انرژی به ۲۲ هزار و ۵۶۶ میلیارد تومان رسید که نسبت به هفته قبل (۴۱ هزار و ۲۶۰ میلیارد تومان) افت قابل توجه ۴۵.۳ درصدی به ثبت رساند.

ارزش معاملاتی هیدروکربوری‌ها (نفت و گاز) در هفته‌ای که گذشت حدود ۱۵ هزار و ۷۸۰ میلیارد تومان بود که از این رقم، حدود ۸ هزار و ۸۲۳ میلیارد تومان به رینگ داخلی و ۶ هزار و ۹۵۷ میلیارد تومان به رینگ بین‌الملل اختصاص داشت.

در مقابل، ارزش معاملات برق معادل ۲ هزار و ۴۵ میلیارد تومان و ابزارهای مالی نیز با‌ارزش معاملاتی حدود ۴ هزار و ۷۴۰ میلیارد تومان به کار خود پایان دادند.

سقوط سنگین معاملات برق در بورس انرژی بررسی تفکیکی بازارها نشان می‌دهد افت معاملات هفته اول آبان ماه تنها به یک بخش محدود نبوده است. هر سه گروه هیدروکربوری، برق و ابزارهای مالی با افت ارزش معاملات روبرو بوده‌اند، اما سرعت افت آن‌ها تفاوت معناداری داشت.

در میان این سه گروه، بازار برق یکی از سنگین‌ترین افت‌های هفتگی خود را تجربه کرد و افت ۸۰ درصدی بیشترین ارزش معاملات را به ثبت رساند، این در حالی بود که هفته قبل آن بیشترین رشد را به ثبت رسانده بود؛ ارزش معاملات این بخش از ۱۰.۸ هزار میلیارد تومان در هفته آخر مهر ماه به حدو ۲ هزار میلیارد تومان در هفته ابتدایی آبان ماه رسید. این کاهش باعث شد سهم برق از ارزش کل معاملات بورس انرژی نیز از حدود ۲۶.۴ درصد به حدود ۹ درصد کاهش یابد.

بازار هیدروکربوری نیز با ثبت ارزش ۱۵.۷ هزار میلیارد تومان، همچنان بزرگ‌ترین بخش بورس انرژی از نظر ارزش معاملات باقی ماند. ارزش معاملات این گروه نسبت به هفته قبل ۱۶ درصد کاهش یافت و سهم آن از کل معاملات از ۴۵.۵ درصد به حدود ۷۰ درصد رسید.

در سوی دیگر، ابزارهای مالی میزان ارزش معاملات آنها ۵۹ درصد افت داشت و از نظر سهم نسبی نیز با کاهش مواجه شدند. ارزش معاملات این بخش از ۱۱.۵ هزار میلیارد تومان در هفته پایانی مهر ماه به ۴.۷ هزار میلیارد تومان در هفته ابتدایی آبان رسید، سهم آن نیز از کل بازار در این هفته به ۲۱ درصد کاهش یافت.

از حلال و قیر تا نفت کوره؛ بازار داخلی در تکاپوی عرضه در نخستین روز هفته، بازار داخلی با معاملات فرآورده‌های پالایشی و پتروشیمی آغاز شد. معامله قیر ۶۰۷۰ صادراتی پالایش نفت تبریز و عرضه برش سنگین نفتالین‌دار پتروشیمی شازند از جمله رویدادهای ابتدای هفته بود. در روزهای بعد نیز حلال‌های ۴۰۰، ۴۰۲ و ۴۱۰ پالایشگاه‌های اصفهان و تبریز در کانون معاملات قرار گرفتند. رقابت برای خرید حلال ۴۰۲ پالایش نفت تبریز به میانگین قیمت یک میلیون و ۷۹۶ هزار و ۶۲۵ ریال رسید. میانگین قیمت حلال ۴۰۰ پالایش نفت اصفهان نیز ۲ میلیون و ۱۴۹ هزار و ۹۲۴ ریال و حلال ۴۰۲ این پالایشگاه یک میلیون و ۹۷۶ هزار و ۲۴۰ ریال ثبت شد.

در‌همین بازار، عرضه متانول از سوی مجموعه‌ای از پتروشیمی‌ها از جمله شیراز، کاوه، زاگرس، سبلان، فن‌آوران، بوشهر و مرجان، در کنار فرآورده‌هایی مانند رافینیت، پنتان، بوتان، ایزوریسایکل و برش‌های هیدروکربوری، تنوع عرضه‌های داخلی را حفظ کرد. در حوزه قیر و مشتقات نفتی نیز عرضه‌های پالایشگاهی همچنان بخشی از تحرکات بازار را تشکیل دادند.

معاملات گازوئیل و سوخت جت در کنار مقاومت خریداران در رینگ بین‌المللی، عرضه فرآورده‌های صادراتی با تمرکز بر نفت کوره، سوخت هوایی، گازوئیل و حلال‌ها دنبال شد. پالایش نفت آبادان نفت کوره ۳۸۰ سانتی‌استوک را با دو شیوه حمل ریلی و تانکری و قیمت‌های پایه متفاوت عرضه کرد. هم‌زمان، شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی نیز سوخت هوایی را از انبار نفت اراک به مقاصد ارمنستان، گرجستان، افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی روی تابلو برد.

با این حال، همه عرضه‌ها به معامله منجر نشدند. عرضه سوخت هوایی به مقصد ارمنستان و گرجستان معامله شد، اما عرضه‌های مربوط به افغانستان و کشورهای قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان بدون خریدار از تابلو حذف شدند. در بخش گازوئیل یورو ۴ نیز عرضه از انبارهای اراک و اصفهان با رقابت محدود همراه شد و میانگین پریمیوم معاملات به‌ترتیب ۰.۵۴ و ۰.۰۶ دلار ثبت شد.

در حوزه گاز مایع، شرایط پیچیده‌تر بود. با وجود تقاضای ۱۶ هزار تنی روی تابلوی انبار اراک و دو هزار تنی در انبار اصفهان، عرضه گاز مایع شرکت ملی پخش به مقصد افغانستان به دلیل نپذیرفتن قیمت پایه از سوی خریداران بدون معامله باقی ماند. کاهش نرخ گاز مایع در بازار هرات و انتظار افزایش نرخ مرجع CP در ماه نوامبر، از جمله عواملی بود که توجیه اقتصادی خرید با قیمت پیشنهادی را برای خریداران دشوار کرد.

عرضه گاز مایع پالایش نفت آبادان و گاز مایع بیدبلند خلیج فارس نیز با وجود تقاضای اعلام‌شده، در نهایت بدون خریدار از تابلو حذف شدند. در مقابل، عرضه گاز مایع شرکت ملی پخش به مقصد ارمنستان و عرضه دریایی پالایش نفت آبادان به مرحله مچینگ رسید و برای هرکدام دو هزار و هزار و ۷۵۰ تن تقاضای قابل خرید ثبت شد.

یکی دیگر از اتفاقات مهم هفته، نخستین عرضه برش پروپان پتروپالایش دهلران در رینگ بین‌المللی بود که با فروش موفق و رقابت قیمتی همراه شد. این عرضه در کنار معاملات سایر برش‌های هیدروکربوری، از ورود عرضه‌کنندگان جدید و متنوع‌تر شدن سبد فرآورده‌های قابل معامله در بورس انرژی حکایت دارد.

افزایش نرخ‌ها، اما کاهش عطش خرید در بازار فرآورده‌ها با وجود افزایش نرخ رسمی بخش عمده فرآورده‌های نفتی در نیمه نخست آبان‌ ماه، بازار داخلی بورس انرژی برخلاف انتظار با کاهش شدت رقابت‌ها مواجه شد. سید حسین موسوی، کارشناس بورس انرژی و مدیر بخش انرژی کارگزاری اعتبار تابان، در تشریح تحولات هفته نخست آبان به نفت ما گفت: اعلام نرخ‌های جدید انجمن، تحت تاثیر افزایش قیمت نفت و فرآورده‌ها در پلتس خلیج فارس و همچنین رشد نرخ ارز، به افزایش قیمت بخش عمده محصولات منجر شد؛ به ‌طوری ‌که برخی فرآورده‌ها از جمله گوگرد، قیر، ایزوریسایکل و محصولات مرتبط با مازوت و روغن‌ها بیش از ۱۰ درصد افزایش نرخ را تجربه کردند. در مقابل، حلال‌های ۴۰۰ تا ۴۱۰ با کاهش حدود ۴ تا ۵ درصدی قیمت مواجه شدند.

با این حال، افزایش نرخ‌ها نتوانست به تداوم رقابت‌های سنگین در بازار منجر شود. به گفته موسوی، محدودیت مسیرهای صادراتی، مشکلات تجاری در مرز پاکستان و محدودیت‌های حمل دریایی، دست صادرکنندگان ایرانی را برای فروش محصولات در بازارهای منطقه بسته است. از سوی دیگر، ورود رقبای جدید به بازارهایی مانند افغانستان، عراق و ارمنستان، فضای رقابتی را برای صادرکنندگان ایرانی دشوارتر کرده است.

او با اشاره به آغاز صادرات فرآورده‌های نفتی روسیه به برخی بازارهای منطقه در هفته‌های اخیر افزود: ورود محصولات روسی، به‌ویژه فرآورده‌های مرتبط با بنزین، بخشی از عطش خرید بازارهای افغانستان و عراق را کاهش داده است. نتیجه این تغییرات را می‌توان در معاملات اخیر بورس انرژی مشاهده کرد؛ به ‌طوری ‌که برخی محصولاتی که در هفته‌های گذشته با رقابت‌های سنگین و قیمت‌های بالا معامله می‌شدند، این هفته حتی در قیمت پایه نیز با استقبال چندانی مواجه نشدند.

موسوی برای توضیح این تغییر روند به معاملات برش‌های هیدروکربوری اشاره کرد و گفت: برخی محصولات مانند برش شش‌کربنه و فرآورده‌های مرتبط با تولید بنزین پس از چند ماه، بدون رقابت و در قیمت پایه معامله شدند. متانول عرضه ‌شده از سوی چندین پتروشیمی نیز عمدتا در قیمت پایه به فروش رسید. این در حالی است که در هفته‌های گذشته برای برخی از این محصولات رقابت‌های قابل توجهی شکل می‌گرفت. به اعتقاد این کارشناس، این وضعیت نشان می‌دهد بازار داخلی در بخش قابل توجهی از فرآورده‌ها به سمت کاهش تقاضای رقابتی و تعدیل قیمت‌ها حرکت کرده است.

صادرات زیر فشار رقابت منطقه‌ای و محدودیت مسیرهای تجاری در بخش صادراتی نیز شرایط چندان متفاوت نیست. به گفته موسوی، در هفته نخست آبان عرضه برخی فرآورده‌های صادراتی از جمله متانول و بایواتانول انجام نشد و عرضه‌های مرتبط با بازار دریایی نیز به دلیل محدودیت‌های این مسیر با کاهش مواجه بود. حتی در محصولاتی که عرضه شدند، افت قیمت پیشنهادی و کاهش استقبال خریداران مشهود بود.

گاز مایع؛ بازاری که مرز پاکستان و نرخ جهانی تعیین‌کننده آن است اما یکی از مهم‌ترین بخش‌های تحلیل موسوی به بازار گاز مایع مربوط می‌شود؛ بازاری که در روزهای پایانی هر ماه میلادی معمولا با افزایش عرضه و تقاضا همراه است، اما در هفته نخست آبان برخلاف انتظار، معاملات آن با استقبال ضعیف خریداران مواجه شد.

به گفته این کارشناس، شرکت ملی گاز که معمولا در روزهای ۲۵ و ۲۶ هر ماه میلادی گاز مایع صادراتی خود را برای بازار پاکستان عرضه می‌کند، این بار به دلیل نامشخص بودن وضعیت مبادلات مرزی و مشکلات تجاری با پاکستان، عرضه‌ای انجام نداد. این در حالی است که شرکت ملی پخش عمدتا بازارهای افغانستان و ارمنستان را هدف قرار می‌دهد و شرکت ملی گاز سهم مهمی در تامین بازار پاکستان دارد.