سراب ترمیم روابط روسیه و آمریکا / طرح امنیتی تهران، مسکو و پکن به کجا می‌رسد؟
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، پس از سفر به بحرین و گفت‌وگو با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به تهران آمد و با مقام‌های ایرانی درباره تحولات منطقه، امنیت تنگه هرمز و روابط دو کشور مذاکره کرد. در کنار این مذاکرات، موضوع طرح امنیتی مشترک ایران، روسیه و چین برای خلیج فارس نیز مطرح شد. علی اقبالی زارچ، دیپلمات پیشین و کارشناس ارشد مطالعات اوراسیا، در گفت‌وگو با «نفت ما» می‌گوید: سفر لاوروف اهدا
به گزارش «نفت ما»، سفر سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، به تهران در روز دوشنبه ۲۷ مهرماه، تنها یک روز پس از حضور او در بحرین و گفت‌وگو با مقام‌های شورای همکاری خلیج فارس انجام شد. لاوروف در منامه با درخواست کشورهای عربی برای ایفای نقش مسکو در کاهش تنش‌های منطقه و بازگشت امنیت کشتیرانی به تنگه هرمز روبه‌رو شده بود. او پس از این نشست راهی تهران شد تا با مقام‌های ایرانی درباره جنگ، وضعیت خلیج فارس و آینده همکاری‌های دو کشور گفت‌وگو کند. این رفت‌وآمد دیپلماتیک در حالی صورت گرفت که روابط روسیه و آمریکا نیز در هفته‌های اخیر شاهد تحرکات تازه‌ای بوده و مسکو برای ایفای نقش در حل بحران ایران اعلام آمادگی کرده است.
لاوروف در تهران با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور دیدار کرد. بخش مهمی از مذاکرات دو طرف به تحولات خلیج فارس، امنیت تنگه هرمز، مسائل دریای خزر، قفقاز و جنگ اوکراین اختصاص داشت. عراقچی در نشست خبری مشترک با همتای روس خود، ناامنی تنگه هرمز را نتیجه حملات آمریکا و اسرائیل دانست و بر حل مسائل منطقه از مسیر دیپلماسی تاکید کرد. لاوروف نیز ضمن اعلام آمادگی مسکو برای کمک به دستیابی به راه‌حلی سیاسی، بازگشت شرایط خلیج فارس به وضعیت پیش از بحران را ضروری خواند و بر لزوم ارائه تضمین برای جلوگیری از تکرار حملات علیه ایران تاکید کرد.
از دیگر محورهای این سفر، روابط اقتصادی و همکاری‌های حوزه انرژی بود. لاوروف اعلام کرد که روسیه با وجود شرایط جنگی، قصد کنارگذاشتن توافق‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری خود با ایران را ندارد. او از بازگشت تدریجی متخصصان روس به نیروگاه هسته‌ای بوشهر خبر داد و به ظرفیت همکاری دو کشور در استخراج و انتقال نفت و گاز اشاره کرد. پیگیری پروژه راه‌آهن رشت آستارا، افزایش تجارت دوجانبه و دعوت از پزشکیان برای حضور در اجلاس کشورهای صادرکننده گاز در مسکو نیز در گفت‌وگوهای دو طرف مطرح شد.
با وجود تاکید مقام‌های دو کشور بر گسترش روابط راهبردی، سفر لاوروف در مقطع حساسی از مناسبات تهران، مسکو و واشنگتن انجام شد. روسیه از یک‌سو بر ادامه حمایت سیاسی و همکاری اقتصادی با ایران تاکید دارد و از سوی دیگر، گفت‌وگوهای خود با آمریکا و روابطش با کشورهای عربی خلیج فارس را دنبال می‌کند. همین مسئله، بحث درباره نقش واقعی روسیه در بحران ایران و آمریکا را دوباره مطرح کرده است.
لاوروف در تهران چه می‌خواست؟ علی اقبالی زارچ، سفیر پیشین ایران در آلبانی و کارشناس ارشد مطالعات اوراسیا، در گفت‌وگو با «نفت ما» در پاسخ به این پرسش که آیا لاوروف برای میانجیگری میان ایران و آمریکا به تهران سفر کرده یا روسیه به دنبال بهره‌برداری از بحران منطقه برای افزایش نفوذ خود است؟ گفت: سفر وزیر امور خارجه روسیه به تهران اهداف چندگانه‌ای دارد که مهم‌ترین آنها به روابط دوجانبه و مناسبات دیرینه ایران و روسیه بازمی‌گردد.
وی در ادامه با اشاره به جایگاه ایران و روسیه در منطقه اوراسیا افزود: روابط دو کشور در سال‌های اخیر در زمینه‌های مختلف روند رو به رشدی داشته و تداوم این همکاری‌ها نیازمند رایزنی‌های مستمر سیاسی در سطوح عالی، به‌ویژه میان دستگاه‌های دیپلماسی دو کشور است. ایران و روسیه علاوه بر مناسبات دوجانبه، در موضوعات منطقه‌ای و بین‌المللی نیز رایزنی‌های نزدیکی دارند. همکاری در سازمان شانگهای و بریکس و همچنین مسائل مربوط به دریای خزر، از جمله زمینه‌های مشترکی است که اهمیت این گفت‌وگوها را افزایش می‌دهد.
اقبالی با اشاره به شرایط کنونی دو کشور تصریح کرد: روسیه با مسائل مربوط به دریای سیاه و جنگ اوکراین درگیر است و ایران نیز پس از جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، شرایط خاصی را در خاورمیانه تجربه می‌کند. از سوی دیگر، روسیه روابط نزدیکی با کشورهای همسایه ایران دارد و همین موضوع بر اهمیت رایزنی‌های منطقه‌ای تهران و مسکو می‌افزاید.
رابطه ترامپ و پوتین وی در ادامه با اشاره به تحولات اخیر روابط آمریکا و روسیه گفت: در هفته‌های گذشته شاهد بهبود ملموس مناسبات واشنگتن و مسکو بوده‌ایم. دونالد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود نگاه ویژه‌ای به روابط با روسیه دارد و مناسبات شخصی او با ولادیمیر پوتین نیز در این روند موثر بوده است.
این کارشناس حوزه اوراسیا افزود: ترامپ در ماه‌های اخیر امتیازات قابل توجهی به روسیه داده که بخش مهمی از آن را باید در چارچوب مسائل داخلی آمریکا ارزیابی کرد. مقابله با افزایش قیمت انرژی و نگرانی از تاثیر آن بر انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، از جمله انگیزه‌های دولت آمریکا برای نزدیک‌شدن به مسکو است.
اقبالی با بیان اینکه بهبود روابط واشنگتن و مسکو بیشتر در سطح دیپلماسی فردی قابل مشاهده است، تصریح کرد: از نظر ساختاری و با توجه به جایگاه نهادهای عمیق قدرت در آمریکا، بعید است روابط دو کشور در کوتاه‌مدت شاهد تحول اساسی باشد.
وی در‌همین زمینه به اظهارات دیمیتری مدودف اشاره کرد و افزود: مدودف نیز تاکید کرده که روابط روسیه و آمریکا به این زودی‌ها به شکل قابل توجهی ترمیم نخواهد شد.
گاز هم روی میز مذاکرات است این دیپلمات پیشین در بخش دیگری از گفت‌وگو با اشاره به اهمیت همکاری‌های انرژی میان تهران و مسکو گفت: یکی دیگر از موضوعات مهم‌سفر لاوروف، اجلاس سران کشورهای تولیدکننده گاز است که قرار است اوایل آبان در مسکو برگزار شود. به نظر می‌رسد درباره حضور مسعود پزشکیان در این اجلاس نیز میان مقامات دو کشور رایزنی‌هایی انجام شده باشد.
وی افزود: ایران و روسیه هر دو از بازیگران مهم بازار گاز هستند و موضوع واردات گاز از روسیه به ایران نیز یکی از محورهای مهم همکاری دو کشور به شمار می‌رود.
اقبالی در ادامه با اشاره به مناسبات اقتصادی تهران و مسکو گفت: دو کشور افزایش حجم مبادلات تجاری تا سطح ۱۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ را دنبال می‌کنند و از سال ۲۰۲۳ تاکنون، تجارت دوجانبه سالانه بیش از ۲۰ درصد رشد داشته است. در نیمه نخست سال جاری نیز صادرات روسیه به ایران افزایش قابل توجهی داشته و در مجموع، مبادلات تجاری دو کشور همچنان روند رشد دورقمی خود را حفظ کرده است.
مانع بزرگ طرح امنیتی خلیج فارس اقبالی در پاسخ به این پرسش که آیا طرح امنیتی مشترک ایران، روسیه و چین برای خلیج فارس قابلیت اجرا دارد یا تنها یک مانور دیپلماتیک است؟ گفت: ایران، روسیه و چین در بسیاری از موضوعات منطقه‌ای و بین‌المللی دارای رویکرد مشترک هستند و هر سه کشور با استمرار نظم بین‌المللی آمریکامحور مخالفت دارند. تلاش این سه کشور برای تقویت جایگاه بریکس و سازمان همکاری شانگهای نیز در‌همین چارچوب قابل ارزیابی است و نشان می‌دهد تهران، مسکو و پکن در برخی مسائل امنیتی و دفاعی می‌توانند به زبان مشترکی برسند.
این دیپلمات پیشین با این حال تصریح کرد: موضوع امنیت خلیج فارس شرایط متفاوتی دارد و اجرای یک طرح امنیتی مشترک در این منطقه به رایزنی‌ها و تلاش‌های بیشتری نیازمند است. کشورهای حاشیه خلیج فارس از نظر تامین امنیت به‌شدت به آمریکا وابسته هستند و حضور پایگاه‌های نظامی این کشور در منطقه، اجازه نخواهد داد که آنها در آینده نزدیک به یک سازوکار امنیتی مشترک با محوریت ایران، روسیه و چین بپیوندند.
وی در ادامه با اشاره به روابط گسترده مسکو و پکن با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس افزود: روسیه و چین می‌توانند در مرحله نخست از ظرفیت روابط خود برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از شکل‌گیری بحران‌های جدید در منطقه استفاده کنند.
تحرک تازه در روابط تهران و مسکو این کارشناس حوزه اوراسیا در پاسخ به موضوع میزان حمایت روسیه و چین از ایران در شرایط جنگی گفت: محتوای سند همکاری راهبردی ایران و روسیه روشن است و مناسبات دو کشور در شرایط جنگ، بحران و تنش نیز براساس مفاد همین توافق پیش خواهد رفت. در هیچ بخشی از این توافق پیش‌بینی نشده که اگر یکی از طرفین وارد جنگ با کشور دیگری شود، طرف مقابل موظف به ورود مستقیم به جنگ یا حمایت نظامی مستقیم باشد.
اقبالی با اشاره به انتظارات مطرح‌شده درباره حمایت روسیه و چین از ایران افزود: اینکه تصور کنیم در صورت وقوع جنگ و حملات آمریکا علیه ایران، مسکو و پکن مستقیماً وارد جنگ خواهند شد، برداشت دقیقی از محتوای توافق‌های موجود نیست. روابط ایران با روسیه و چین در زمینه‌های مختلف گسترش یافته و همکاری‌های متقابلی میان سه کشور وجود دارد، اما این مناسبات صرفاً به دوران جنگ یا پس از آن محدود نمی‌شود.
وی افزود: همکاری‌های تهران، مسکو و پکن از سال‌ها پیش آغاز شده و در مسیری رو به رشد ادامه داشته است. این روند در آینده نیز تداوم خواهد یافت و سفر لاوروف می‌تواند به تنوع‌بخشی به همکاری‌ها و ایجاد تحرک تازه در روابط ایران و روسیه کمک کند.
منافع چین و روسیه یکی نیست اقبالی در پاسخ به این پرسش که آیا منافع نفتی و اقتصادی روسیه و چین در تنگه هرمز با منافع ایران همسو است یا در صورت تشدید بحران احتمال تعارض منافع وجود دارد؟ گفت: برقراری امنیت و امکان تردد آزادانه کشتی‌ها در تنگه هرمز، خواسته بخش بزرگی از جامعه جهانی است و این موضوع تنها به ایران، روسیه و چین محدود نمی‌شود.
وی با اشاره به تفاوت جایگاه چین و روسیه در بازار انرژی افزود: وابستگی چین به منابع نفتی خلیج فارس بسیار بیشتر از روسیه است. روسیه از نظر تامین انرژی چنین وابستگی‌ای ندارد، اما امنیت تردد در تنگه هرمز برای هر دو کشور اهمیت قابل توجهی دارد.
این دیپلمات پیشین ادامه داد: بیشتر کشورهای جهان خواهان بازگشت وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ هستند، اما اقداماتی که آمریکا انجام داده، موجب شده بازگشت این آبراه به وضعیت پیش از جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نباشد.
اقبالی با تاکید بر اهمیت این آبراه برای اقتصاد ایران تصریح کرد: امنیت تردد در تنگه هرمز و استمرار صادرات نفت، برای ایران نیز اهمیت بالایی دارد و هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند بر تجارت انرژی کشور تاثیر بگذارد.
وی در ادامه با اشاره به همکاری‌های نفتی ایران و چین افزود: ایران یکی از تامین‌کنندگان نفت چین بوده و تداوم و توسعه همکاری‌های نفتی با پکن می‌تواند در اقتصاد ایران، برنامه‌های صادراتی و افزایش حجم مبادلات خارجی کشور نقش مهمی داشته باشد.
واشنگتن به نقش مسکو نیاز دارد؟ اقبالی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به انتقادها از سیاست جدید ترامپ در قبال روسیه گفت: نزدیکی اخیر واشنگتن و مسکو با اعتراض‌ها و انتقادهای زیادی در داخل آمریکا و همچنین در اروپا، به‌ویژه انگلیس و دیگر کشورهای اروپایی روبه‌رو شده است.
وی افزود: یکی از توجیهاتی که ظاهراً آمریکایی‌ها برای این رابطه نزدیک مطرح کرده‌اند، به میزان نقش و تاثیرگذاری روسیه در جنگ و حملات احتمالی آمریکا علیه ایران مربوط می‌شود.
این کارشناس حوزه اوراسیا در ادامه با اشاره به افزایش تماس‌های دیپلماتیک میان واشنگتن و مسکو گفت: پیش از سفر لاوروف به تهران نیز رایزنی‌های نزدیکی میان روسیه و آمریکا انجام شده و ترامپ و پوتین در یک تماس تلفنی مفصل درباره موضوعات مختلف گفت‌وگو کرده‌اند.
اقبالی با اشاره به مطرح‌شدن ایده برگزاری نشست سه‌جانبه آمریکا، روسیه و چین افزود: این سه کشور از مهم‌ترین قدرت‌های تاثیرگذار جهان هستند و طرح چنین نشستی نشان می‌دهد که تحولات بین‌المللی وارد شرایط ویژه‌ای شده است.
میانجیگری در سایه جنگ و بحران انرژی این دیپلمات پیشین در ادامه با اشاره به افزایش بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی گفت: در شرایطی که مناطق مختلف جهان با تنش‌های متعددی روبه‌رو هستند، هر کشوری تلاش می‌کند متناسب با ظرفیت و جایگاه خود، شانس موفقیت در ابتکارهای دیپلماتیک و میانجیگرانه را امتحان کند.
وی افزود: سفر لاوروف به تهران را نیز می‌توان در‌همین چارچوب ارزیابی کرد؛ به‌ویژه آنکه پیش از این سفر، رایزنی‌های مهمی میان روسیه و آمریکا صورت گرفته است.
این دیپلمات پیشین در ادامه با اشاره به دیدار اخیر ولادیمیر پوتین با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، تصریح کرد: طرح موضوع ایران در این دیدار و تاکید رئیس‌جمهور روسیه بر اینکه همچنان ظرفیت دیپلماتیک برای دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن وجود دارد، ارتباط مستقیمی با سفر لاوروف به تهران و تلاش‌های میانجیگرانه مسکو دارد.
اقبالی با اشاره به پیامدهای جنگ در منطقه تصریح کرد: آثار روانی و اقتصادی این جنگ تنها محدود به خاورمیانه نبوده و آمریکا و کشورهای اروپایی نیز از پیامدهای آن تاثیر پذیرفته‌اند.
این کارشناس ارشد مطالعات اوراسیا ادامه داد: اروپا در روزهای اخیر با شرایط دشوار، ناآرامی‌ها و اعتراض‌های گسترده روبه‌رو بوده و کشورهایی مانند فرانسه، ایتالیا و آلبانی نیز با این وضعیت دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
وی با اشاره به وضعیت داخلی آمریکا افزود: در خود آمریکا نیز اعتراض‌های جدی وجود دارد و حزب جمهوری‌خواه به‌شدت نگران پیامدهای شرایط اقتصادی و سیاسی کنونی بر انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره است. مجموع این تحولات نشان می‌دهد که جهان شرایط خاصی را تجربه می‌کند و آمریکایی‌ها نیز به این جمع‌بندی رسیده‌اند که برای مدیریت بحران‌های موجود، بیش از گذشته باید با روسیه و چین رایزنی و همکاری داشته باشند.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: نفت ما