روانشناس یزدی: هوش مصنوعی نباید جایگزین امنیت عاطفی خانواده شود

زهرا نظری در گفت‌وگو با ایسنا در این باره اظهار کرد: یکی از دلایل اصلی روی آوردن نوجوانان به هوش مصنوعی، نیاز آن‌ها به درک شدن و تجربه فضایی بدون قضاوت است. نوجوان در این دوره رشدی به استقلال و حریم خصوصی بیشتری نیاز دارد؛ لذا وقتی احساس کند بیان افکار و احساساتش در خانواده با سرزنش، نصیحت و کنترل همراه است، ممکن است هوش مصنوعی را برای گفت‌وگو انتخاب کند، زیرا همیشه بدون قضاوت به حرف‌های او گوش می‌دهد.

وی در ادامه با تبیین تفاوت میان استفاده ابزاری و استفاده اعتیادگونه از این ابزار، افزود: استفاده از هوش مصنوعی برای شناخت احساسات، مرتب‌کردن افکار و یافتن راهکارهای اولیه لزوماً آسیب‌زا نیست، اما مسئله زمانی به رنگ خطر درمی‌آید که نوجوان به تدریج این فناوری را جایگزین روابط انسانی کند و آن را تنها دوست، محرم اسرار یا تنها مرجع قابل اعتماد خود بداند.

این روانشناس یزدی تأکید کرد: باید به نوجوان آموزش دهیم که هوش مصنوعی یک ابزار است نه یک دوست واقعی؛ ابزاری که می‌تواند پاسخ‌های همدلانه ارائه دهد، اما احساسات انسانی، تجربه زیسته و مسئولیت‌پذیری متقابل ندارد و ممکن است اطلاعات نادرست یا توصیه‌های نامناسبی نیز ارائه کند.

نظری در پاسخ به چگونگی مدیریت این مرز در خانه، گفت: نوجوانان باید از هوش مصنوعی برای یادگیری، شناخت هیجان‌ها و ایده‌پردازی کمک بگیرند، اما تصمیم‌گیری‌های حیاتی زندگی را به آن واگذار نکنند. همچنین بسیار مهم است که پاسخ‌های این برنامه‌ها را بدون بررسی و تفکر نپذیرند و هرگز اطلاعات شخصی، تصاویر خصوصی و مسائل محرمانه خانوادگی را در اختیار این فناوری قرار ندهند.

وی خاطرنشان کرد: در موقعیت‌های پرخطر یا مسائل جدی عاطفی و روانشناختی، حتماً باید به افراد قابل‌اعتماد و متخصصان مراجعه کرد و اجازه نداد ارتباط دیجیتال جایگزین تعاملات انسانی شود.

این مشاور و روانشناس یزدی به نقش والدین در این زمینه اشاره کرد و افزود: والدین به جای ممنوعیت، سرزنش و کنترل صرف، باید فضایی امن برای گفت‌وگو ایجاد کنند تا نوجوان مطمئن شود می‌تواند درباره نگرانی‌ها و مسائل شخصی خود بدون ترس از تحقیر و قضاوت با آن‌ها صحبت کند.

نظری ادامه داد: والدین می‌توانند از فرزندانشان بپرسند «چه چیزی در گفت‌وگو با هوش مصنوعی وجود دارد که احساس می‌کنی در ارتباط با ما کمتر تجربه می‌کنی؟» این سؤال می‌تواند به شناخت بهتر نیازهای عاطفی و ارتباطی نوجوان کمک کند.

وی به نشانه‌های خطر نیز اشاره کرد و گفت: اگر مشاهده کردیم که نوجوان به تدریج ارتباطش با خانواده و دوستان را کاهش داده، هوش مصنوعی را تنها محرم خود می‌داند و برای تصمیم‌گیری‌های مهم زندگی به آن وابسته شده است، لازم است این وضعیت جدی‌تر بررسی شود. البته صرف گفت‌وگو با هوش مصنوعی نشانه وابستگی نیست، بلکه باید تأثیر آن بر عملکرد و روابط واقعی نوجوان ارزیابی شود.

این روانشناس یزدی در پایان تأکید کرد: هدف ما حذف هوش مصنوعی از زندگی فرزندان نیست، بلکه آموزش استفاده آگاهانه و مسئولانه از آن است؛ هوش مصنوعی باید به نوجوان کمک کند خودش و احساساتش را بهتر بشناسد، اما نباید تنها جایی باشد که احساس شنیده‌شدن و امنیت را در آن تجربه می‌کند و جایگزین روابط انسانی شود.