در عصر هوش مصنوعی، هر آنچه می‌بینیم لزوماً واقعیت نیست
یک کارشناس هوش مصنوعی با تأکید بر ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای در عصر هوش مصنوعی گفت: در دنیای امروز، تشخیص واقعیت از محتوای ساختگی و بازنمایی‌های رسانه‌ای اهمیت زیادی دارد و کاربران باید پیش از انتشار هر پیام، آگاهانه آن را ببینند، بیندیشند و مسئولانه منتشر کنند.
علیرضا حشمدار در نشست تخصصی سواد رسانه‌ای، هوش مصنوعی و واقعیت، که روز چهارشنبه ۶ آبان در جهاد دانشگاهی البرز برگزار شد، با بیان اینکه هر آنچه می‌بینیم واقعیت نیست، اظهار کرد: آگاهانه دیدن، نقادانه اندیشیدن و مسئولانه منتشر کردن، سه اصل کلیدی در مواجهه با محتوای رسانه‌ای است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به پیامدهای بازنشر مطالب تأییدنشده در فضای مجازی، به ماجرای انتشار پیامی درباره استفاده از باقالی به جای پسته یکی از محصولات یک شرکت غذایی اشاره کرد و گفت: فردی با مشاهده این پیام و بدون بررسی صحت آن، محتوا را در چند گروه و کانال بازنشر کرد و کمتر از ۲۴ ساعت بعد، با پیگیری حقوقی شرکت مواجه شد. این فرد تصور می‌کرد صرفاً مطلبی را که دیده است منتشر کرده، اما مسئولیت بازنشر محتوا نیز می‌تواند پیامدهای حقوقی داشته باشد.
این پژوهشگر افزود: این اتفاق نشان می‌دهد که نباید هر پیامی را صرفاً به دلیل دریافت از دیگران یا شباهت ظاهری به واقعیت، منتشر کنیم. گاهی یک بازنشر ساده می‌تواند برای افراد و مجموعه‌ها مشکلات جدی ایجاد کند. بنابراین، بررسی منبع و صحت محتوا پیش از انتشار ضروری است.
حشمدار با اشاره به سرعت تحولات فناوری و گسترش هوش مصنوعی بیان کرد: ما در عصر انفجار اطلاعات زندگی می‌کنیم و فناوری‌های نوظهور با سرعتی در حال توسعه هستند که حتی متخصصان نیز برای همگام شدن با همه تغییرات با دشواری مواجه‌اند. از این رو، یادگیری مستمر و بازنگری در دانش و اطلاعات اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی با تأکید بر تفاوت میان واقعیت، حقیقت و بازنمایی رسانه‌ای مطرح کرد: آنچه در جهان رخ می‌دهد، واقعیت است، اما نحوه روایت و نمایش آن می‌تواند متفاوت باشد. ممکن است یک خبر بر اساس واقعیت تنظیم شده باشد، ولی انتخاب زاویه دید، نحوه بیان و بخش‌هایی که برجسته می‌شوند، برداشت مخاطب را تغییر دهند. بنابراین، نباید هر تفاوتی در روایت را لزوماً جعل خبر دانست. گاهی واقعیت یکسان است، اما نگاه و شیوه بازنمایی متفاوت است.
حشمدار با اشاره به تأثیر خطاهای ادراکی بر قضاوت انسان اظهار کرد: مغز انسان گاهی اطلاعات را بر اساس تجربه‌ها و پیش‌فرض‌های قبلی تفسیر می‌کند و ممکن است آنچه می‌بیند، بازتاب دقیقی از واقعیت نباشد. تصاویر دوپهلو و خطاهای دیداری نمونه‌ای از این موضوع هستند. در عصر هوش مصنوعی نیز تصاویر، ویدئوها و صداهای ساختگی می‌توانند به اندازه‌ای باورپذیر باشند که تشخیص آنها با نگاه معمولی دشوار شود.
وی افزود: در چنین شرایطی، باید پیش از پذیرفتن یک محتوا، منبع آن، زمان و مکان انتشار و شواهد مرتبط را بررسی کنیم و در صورت امکان از ابزارهای راستی‌آزمایی استفاده کنیم. تفکر نقادانه به ما کمک می‌کند به جای پذیرش فوری یک پیام، درباره صحت آن پرسش کنیم و به نتیجه‌ای آگاهانه برسیم.
وی همچنین درباره خطاهای هوش مصنوعی گفت: این فناوری همیشه پاسخ درست ارائه نمی‌دهد و گاهی اطلاعات نادرست یا ساختگی تولید می‌کند. اطلاعاتی که ممکن است از نظر ظاهری کاملاً منطقی و معتبر به نظر برسند. محدودیت داده‌های آموزشی، پرسش‌های مبهم و اتکای مدل‌ها به الگوهای آماری از عواملی هستند که می‌توانند به تولید پاسخ‌های نادرست منجر شوند.
وی تأکید کرد: نباید هیچ پاسخ تولید شده توسط هوش مصنوعی را بدون بررسی پذیرفت. به ویژه در موضوعات تخصصی، لازم است اطلاعات با منابع معتبر تطبیق داده شوند، زیرا استفاده از محتوای نادرست می‌تواند اعتبار علمی افراد و اعتماد عمومی به اطلاعات را تحت تأثیر قرار دهد.
حشمدار با اشاره به نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی به ادراک عمومی مطرح کرد: رسانه‌ها با انتخاب موضوع، قاب‌بندی، زاویه دید، تکرار و برجسته سازی برخی اطلاعات، بر احساسات، باورها و رفتار مخاطبان تأثیر می‌گذارند. ممکن است یک اتفاق واحد با انتخاب تیترها و شیوه‌های مختلف روایت، برداشت‌های کاملاً متفاوتی در مخاطب ایجاد کند. بدون آنکه اصل اطلاعات بیان شده لزوماً نادرست باشد.
وی با بیان اینکه الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی نیز در انتخاب محتوای قابل مشاهده برای کاربران نقش دارند، افزود: وقتی کاربر به طور مداوم موضوع خاصی را جست‌وجو یا دنبال می‌کند، الگوریتم‌ها محتوای مشابه بیشتری به او نشان می‌دهند. در نتیجه، ممکن است فرد بیشتر در معرض اطلاعات همسو با علایق و دیدگاه‌های خود قرار گیرد و با دیدگاه‌های دیگر کمتر مواجه شود.
این پژوهشگر با اشاره به مفهوم اقتصاد توجه اظهار کرد: بخش مهمی از درآمد پلتفرم‌ها از تبلیغات مبتنی بر توجه کاربران تأمین می‌شود. بنابراین، جلب و حفظ توجه مخاطب برای آنها اهمیت دارد. کاربران باید نسبت به محتوایی که به طور مداوم به آنها پیشنهاد می‌شود، آگاه باشند، زمان استفاده از شبکه‌های اجتماعی را مدیریت کنند و منابع اصلی و معتبر را دنبال کنند.
حشمدار با اشاره به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در روزنامه‌نگاری گفت: این فناوری می‌تواند در گردآوری و پایش اخبار، شناسایی سریع بحران‌ها در شبکه‌های اجتماعی، تولید پیش‌نویس محتوا، تحلیل داده‌ها و تعامل با مخاطبان به رسانه‌ها کمک کند، اما ویرایش، صحت سنجی و ارزیابی نهایی محتوا همچنان اهمیت اساسی دارد.
وی افزود: هوش مصنوعی جایگزین روزنامه‌نگاران نیست، بلکه می‌تواند ابزاری برای روزنامه‌نگاری سریع‌تر، دقیق‌تر و کارآمدتر باشد. مشروط بر آنکه اصول حرفه‌ای و اخلاقی رعایت شود. خبرنگار باید مسئولیت صحت اطلاعات منتشرشده را بپذیرد و صرفاً به خروجی ابزارهای هوش مصنوعی اتکا نکند.
حشمدار همچنین استقلال حرفه‌ای خبرنگاران را از الزامات حفظ کیفیت و اعتماد عمومی به رسانه‌ها دانست و بیان کرد: تعارض منافع و وابستگی‌های سازمانی می‌تواند بر نحوه پوشش اخبار اثر بگذارد و موجب شود برخی موضوعات کمتر مورد توجه قرار گیرند. رعایت اخلاق حرفه‌ای، بی‌طرفی، شفافیت درباره منابع مالی و حمایت قانونی و صنفی از رسانه‌های مستقل، از جمله راهکارهای تقویت استقلال رسانه‌ای است.
حشمدار در ادامه با اشاره به تفاوت شیوه دریافت اطلاعات در نسل‌های جدید بیان کرد: شیوه مصرف اطلاعات در میان نسل‌های جدید بیشتر به سمت محتواهای کوتاه، سریع و دیجیتال محور رفته است. برای برقراری ارتباط مؤثر با این نسل، باید شیوه‌های آموزش و انتقال اطلاعات را متناسب با نیازها و ویژگی‌های آنها تغییر داد و زمینه مشارکت و گفت‌وگو را فراهم کرد.
وی تأکید کرد: هوش مصنوعی باید نقش مشاور و ابزار کمکی را داشته باشد، نه اینکه جایگزین تفکر و تصمیم گیری انسان شود. اگر همه امور را بدون بررسی و مشارکت ذهنی به این فناوری واگذار کنیم، در بلند مدت توانایی تحلیل مستقل و حل مسئله را کمتر به کار خواهیم گرفت.
این پژوهشگر با تأکید بر ضرورت مواجهه مسئولانه با محتوای مشکوک گفت: اگر درباره صحت یک محتوا اطمینان نداریم و امکان راستی‌آزمایی آن فراهم نیست، بهتر است از انتشار آن خودداری کنیم. افزایش سواد رسانه‌ای، بررسی منابع، تفکر انتقادی و مسئولیت‌پذیری در بازنشر اطلاعات، از مهمترین راهکارهای مقابله با اطلاعات نادرست و حفظ اعتماد عمومی در عصر هوش مصنوعی است.
خبرهای مشابهی در منابع دیگر هست، ولی داور خودکار هنوز هم‌خوانی‌شان را بررسی نکرده است.
همین رویداد در منابع دیگر:
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایسنا