در سیستم غلط، درست‌ترین آدم هم غلط عمل می‌کند | رشد شاخص بورس اسمی بود یا حقیقی؟
عضو شورای عالی بورس، ساختارهای معیوب را مانع اصلی اصلاحات اقتصادی دانست و گفت: هرچه اصلاح سیاست‌های رانتی و یارانه‌ای به تعویق بیفتد، اجرای آن برای اقتصاد و جامعه پرهزینه‌تر خواهد شد
به گزارش اقتصادآنلاین، احسان دشتیانه، عضو شورای عالی بورس در پنل پرسش‌وپاسخ همایش «اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۵» که در کتابخانه ملی ایران به میزبانی اقتصادآنلاین برگزار شد، به پرسش‌های حاضران درباره موانع اصلاحات ساختاری، وضعیت بازار سرمایه، حذف یارانه‌ها و ظرفیت اجتماعی دولت برای اجرای تغییرات اقتصادی پاسخ داد.
چرا مدیران اصلاحات در ساختار موجود موفق نمی‌شوند؟
یک دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد دانشگاه تهران از دشتیانه پرسید: چرا با وجود شناخته‌شدن مشکلاتی مانند خصولتی‌بودن اقتصاد، سیاست‌های نادرست بانکی و حضور مدیران طرفدار اقتصاد بازار در وزارت اقتصاد و بانک مرکزی، روند اصلاحات آغاز نشده است؟
دشتیانه گفت: در سیستم غلط، درست‌ترین آدم هم غلط عمل می‌کند.
به گفته او، اصلاح رفتار‌ها فقط با تبلیغات فرهنگی، برخورد انضباطی یا تغییر افراد امکان‌پذیر نیست و باید سازوکار معیوب تغییر کند.
دشتیانه برای توضیح این موضوع به جایگزینی دوربین با مأمور در ثبت تخلفات رانندگی اشاره کرد و افزود: بخشی از زمینه تخلف و فساد زمانی کاهش یافت که سیستم جایگزین تصمیم فردی شد. بنابراین، تا زمانی که ساختار اشتباه باقی بماند، افراد دارای دیدگاه درست نیز درون آن به تصمیم‌های نادرست سوق داده می‌شوند.
او با اشاره به تجربه ورود مدیران دانشگاهی به ساختار اجرایی گفت: مدیری که از سابقه علمی قوی برخوردار است، ممکن است به دلیل نداشتن تجربه اجرایی به زمان زیادی برای شناخت پیچیدگی‌های دستگاه دولتی نیاز داشته باشد. این مسئله نیز از ایراد‌های ساختاری نظام اداری است.
دشتیانه افزود: ساختار موجود برای ارائه پاسخ‌های کوتاه‌مدت طراحی شده است. شیوه نظارت مجلس بر دولت به نمایندگان امکان می‌دهد در لحظه از دولت امتیاز بگیرند و دستگاه قضایی نیز به‌جای اتکا به سیستم، همچنان فردمحور است.
او اصلاح ساختار نظارت قوه مقننه بر دولت، احیای هیئت‌های منصفه و تقویت استقلال دستگاه قضایی را از اقداماتی دانست که می‌تواند به کاهش فساد و اصلاح عملکرد نهاد‌ها کمک کند.
دو پیشنهاد برای آغاز اصلاحات ساختاری
دشتیانه گفت: اگر بخواهد دو اقدام مشخص برای آغاز اصلاحات اساسی پیشنهاد کند، نخستین اقدام حذف کامل یارانه‌ها به‌صورت شوک و دومین اقدام عقب‌نشینی از خط قرمز‌های فرهنگی و اجتماعی است که مورد پذیرش همه جامعه نیست.
به گفته دشتیانه، حاکمیت پس از جنگ از نوعی محبوبیت ناشی از ایستادگی بر سر تمامیت ارضی برخوردار شده و می‌تواند از این ظرفیت برای اجرای اصلاحات استفاده کند.
او افزود: ترکیب اصلاحات اقتصادی با عقب‌نشینی در موضوعات فرهنگی و اجتماعی می‌تواند زمینه یک تحول توسعه‌ای را فراهم کند. دشتیانه علت اجرا نشدن چنین اقداماتی را نرسیدن کشور به نقطه «جرم بحرانی» برای اصلاح دانست.
رشد شاخص بورس عمدتاً اسمی بود
یک عضو مجموعه گلرنگ از دشتیانه پرسید: رشد شاخص بورس پس از جنگ را با توجه به افزایش نرخ ارز چگونه ارزیابی می‌کند و آیا این افزایش فقط نتیجه کاهش ارزش پول بوده است؟
دشتیانه گفت: ارزش دلاری بازار سرمایه پیش‌تر حدود ۱۴۰ میلیارد دلار بود، درحالی‌که اکنون به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار رسیده است. بنابراین، رشد شاخص بیشتر حاصل بزرگ‌شدن اعداد اسمی و جبران بخشی از عقب‌ماندگی بازار بوده است.
او افزود: بازار سرمایه همچنان کمتر از ارزش واقعی خود قیمت‌گذاری شده است، هرچند به دلیل مسئولیتش نمی‌توانسته این موضوع را در سخنرانی اولیه به‌صورت مستقیم بیان کند.
تأخیر در جراحی اقتصادی درد آن را بیشتر می‌کند
دشتیانه گفت: ایران از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵ در شاخص توسعه انسانی سازمان ملل، پس از چین، ویتنام و جمهوری دومینیکن یکی از بالاترین نرخ‌های رشد را داشته است.
او درباره ناآرامی‌های دی‌ماه مدعی شد بخش مهمی از منابع مالی آن از سوی دریافت‌کنندگان دلار رانتی تأمین شده بود و به اختلاف حداقل ۳۰ میلیارد دلاری ناشی از رانت و صادرات با کارت‌های یک‌بارمصرف در بندرعباس اشاره کرد.
دشتیانه افزود: گروه‌هایی که از رانت بهره می‌برند، در برابر اجرای اصلاحات مقاومت می‌کنند. هرچه جراحی اقتصادی دیرتر انجام شود، هزینه و درد آن بیشتر خواهد شد.
او با اشاره به سیاست قیمت‌گذاری بنزین در دولت خاتمی گفت: قیمت بنزین در آن دوره ۹ مرتبه و به‌صورت قاعده‌مند در پایان سال افزایش یافت، اما آغاز «طرح تثبیت قیمت‌ها» این روند را متوقف کرد و مشکلات کنونی از همان نقطه تشدید شد.
دشتیانه گفت: مصرف گاز ایران اکنون با مصرف کل اتحادیه اروپا با حدود ۷۰۰ میلیون نفر جمعیت قابل مقایسه است.
از نگاه او، تثبیت طولانی‌مدت قیمت انرژی یکی از عوامل اصلی افزایش مصرف و دشوارترشدن اصلاحات بوده است.
آیا دولت سرمایه اجتماعی لازم برای اصلاحات را دارد؟
سجاد غرقی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی، از اعضای پنل پرسید: با وجود ائتلاف ذی‌نفعان، چه فرد یا نهادی می‌تواند برای اصلاحات اجماع ایجاد کند و آیا دولت توان هدایت این تغییر را دارد؟
دشتیانه گفت: براساس نظرسنجی‌های انجام‌شده در سازمان برنامه درباره نرخ گاز و در بورس درباره سهام عدالت، حاکمیت همچنان همراهی بخش قابل‌توجهی از طبقات پایین و خاموش جامعه را در اختیار دارد.
او افزود: حاکمیت پس از جنگ می‌تواند طبقه متوسط منتقد را نیز با خود همراه کند. در نظرسنجی دیگری، استفاده از عبارت «دولت آقای پزشکیان» به‌جای «دولت چهاردهم» با افزایش ۱۰ واحد درصدی موافقت پاسخ‌دهندگان همراه بوده است.
به گفته دشتیانه، رئیس‌جمهور و کلیت حاکمیت از سرمایه اجتماعی لازم برای آغاز اصلاحات برخوردارند؛ مشروط بر اینکه در موضوعات و خط قرمز‌هایی که مورد پذیرش همه جامعه نیست، عقب‌نشینی کنند.
منبع: اقتصادآنلاین