دانشگاه هوشمند در زنجان؛ از وعده تحول تا چالش زیرساخت‌ها
در شرایطی که هوش مصنوعی به یکی از پیشران‌های اصلی تحول در آموزش، پژوهش، صنعت و اقتصاد جهان تبدیل شده، تحقق ایده «دانشگاه هوشمند» در استان زنجان با مجموعه‌ای از چالش‌ها و موانع زیرساختی، اقتصادی و اجرایی روبه‌روست.
از محدودیت دسترسی به تجهیزات پردازشی و ضرورت توسعه زیرساخت‌های ارتباطی گرفته تا سهم پایین اقتصاد دیجیتال، ضعف پیوند مؤثر میان دانشگاه و صنعت و دشواری تبدیل ایده‌های علمی به محصولات و کسب‌وکارهای فناورانه از موارد مورد بیان در رابطه با دانشگاه هوشمند است.
این مسائل در نشست «دانشگاه هوشمند؛ از ایده تا تحول» با حضور جمعی از مسئولان، استادان دانشگاه و فعالان حوزه فناوری که با همت ایسنا و انجمن هوش مصنوعی نوآ معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد استان زنجان برگزار شد، مورد بحث قرار گرفت؛ نشستی که در آن حاضران ضمن تأکید بر ضرورت توسعه کاربردهای هوش مصنوعی و بهره‌گیری از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها برای حل مسائل صنعت، بر نقش تعیین‌کننده بخش خصوصی، پویایی اقتصاد، حمایت از شرکت‌های فناور و ایجاد زیرساخت‌های لازم برای تجاری‌سازی ایده‌ها تأکید کردند؛ موضوعاتی که نشان می‌دهد فاصله میان طرح ایده دانشگاه هوشمند و تحقق عملی آن، همچنان نیازمند تصمیم‌گیری، سرمایه‌گذاری و همکاری جدی میان بازیگران این عرصه است.
این نشست با چهار محور اصلی شامل وضعیت توسعه و بومی‌سازی هوش مصنوعی و جایگاه ایران در رقابت فناورانه، ظرفیت‌های کاربردی هوش مصنوعی در صنعت، آمادگی زیرساخت‌های ارتباطی و دیجیتال برای ورود به این عرصه و همچنین مسیر تبدیل ایده‌های دانشجویی به محصولات و کسب‌وکارهای فناورانه برگزار شد تا ضمن بررسی ظرفیت‌ها و چالش‌های توسعه هوش مصنوعی، راه‌های پیوند توان علمی دانشگاه با نیازهای صنعت و الزامات زیرساختی و حمایتی این مسیر مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد.
توسعه کاربردهای هوش مصنوعی باید اولویت کشور باشد
در ابتدای این نشست عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان، با اشاره به ضرورت فراهم‌سازی زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای توسعه هوش مصنوعی، گفت: فعالیت در این حوزه برخلاف بسیاری از فناوری‌های گذشته، به حجم بالایی از پردازش نیاز دارد و بدون دسترسی به زیرساخت‌های مناسب، امکان توسعه مؤثر آن وجود نخواهد داشت.
محسن افشارچی با بیان اینکه زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، در کنار خدماتی که بر بستر آن‌ها ارائه می‌شود، می‌توانند زمینه‌ساز ایجاد ثروت باشند، اظهار کرد: برای ارزیابی نقش دانشگاه‌ها در توسعه هوش مصنوعی باید بررسی کرد که این مراکز علمی تا چه اندازه به زیرساخت‌های پردازشی دسترسی دارند و آیا امکان استفاده از این ظرفیت‌ها برای آن‌ها فراهم شده است یا خیر.
وی با اشاره به محدودیت زیرساخت‌های پردازشی کشور، افزود: بررسی‌ها نشان می‌دهد امکانات سخت‌افزاری مورد نیاز برای اجرای برنامه‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه پردازنده‌های گرافیکی (GPU) و امکان اجاره سرورهای پردازشی، در کشور بسیار محدود است و این مسئله یکی از موانع جدی توسعه فعالیت‌ها در این حوزه محسوب می‌شود.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان با اشاره به تغییر رویکرد توسعه هوش مصنوعی در جهان، توضیح داد: در شرایط فعلی، برخلاف گذشته که توسعه یک سیستم از ابتدا و استفاده مستقل از آن مدنظر بود، مدل‌های پایه یا بنیادین (Foundation Models) روی زیرساخت‌های پردازشی اجرا می‌شوند و توسعه‌دهندگان می‌توانند از ظرفیت آن‌ها برای ارائه خدمات و تولید محصولات جدید استفاده کنند. این مدل‌ها تنها به مدل‌های زبانی محدود نیستند و حوزه‌هایی مانند پردازش، تبدیل و تشخیص تصویر را نیز شامل می‌شوند.
او با طرح این پرسش که آیا کشور باید برای توسعه هوش مصنوعی از صفر اقدام به ساخت مدل‌های اختصاصی کند یا از مدل‌های موجود بهره بگیرد، گفت: به نظر می‌رسد توسعه مدل‌های بزرگ از ابتدا در شرایط فعلی اولویت نخست کشور نیست؛ چراکه حتی بسیاری از کشورهای اروپایی نیز در این زمینه به‌جای رقابت مستقیم با صاحبان اصلی مدل‌های بزرگ، بر استفاده از ظرفیت‌های موجود تمرکز کرده‌اند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان با بیان اینکه توسعه مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی عمدتاً در اختیار شرکت‌ها و مجموعه‌هایی در آمریکا و چین قرار دارد، تصریح کرد: البته این موضوع به معنای کنار گذاشتن دانش توسعه مدل‌های هوش مصنوعی در داخل کشور نیست، بلکه حاکمیت باید از طریق تعریف پروژه‌های دانشگاهی و حمایت از فعالیت‌های پژوهشی، زمینه شکل‌گیری این دانش را فراهم کند؛ به‌ویژه در زمینه توسعه مدل‌های کوچک‌تر و تخصصی‌تر.
افشارچی با تأکید بر اینکه نباید تمام برنامه‌های کشور را به ساخت مدل‌های هوش مصنوعی از ابتدا وابسته کرد، عنوان کرد: اولویت نخست باید توسعه کاربردها و خدمات هوشمند باشد. در این مسیر، بخش خصوصی می‌تواند با استفاده از مدل‌های متن‌باز و در دسترس، آن‌ها را در داخل کشور اجرا کند تا ضمن کاهش وابستگی به سرویس‌های خارجی، هزینه استفاده از این فناوری نیز کاهش یابد.
او ادامه داد: اجرای مدل‌های موجود در داخل کشور این امکان را فراهم می‌کند که کاربران و شرکت‌ها با هزینه کمتری به ظرفیت‌های هوش مصنوعی دسترسی داشته باشند و از سوی دیگر، توسعه نرم‌افزارها و خدمات مبتنی بر این مدل‌ها می‌تواند برای فعالان این حوزه، از جمله دانشجویان، فرصت‌های جدیدی برای فعالیت و خلق ثروت ایجاد کند.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان با تأکید بر نقش دانشگاه‌ها در این مسیر، گفت: در کنار استفاده از مدل‌های موجود و توسعه کاربردهای آن‌ها، حاکمیت باید برای ایجاد دانش فنی توسعه مدل‌های هوش مصنوعی و همچنین سامان‌دهی و گردآوری داده‌های مناسب، از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی استفاده کند.
سهم اقتصاد دیجیتال در استان زنجان ۰.۷۵ درصد است
در ادامه مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات استان زنجان با اشاره به ضرورت توجه به حکمرانی داده در مسیر تحقق دانشگاه هوشمند، گفت: پیش از ورود به مباحثی مانند هوش مصنوعی و دانشگاه هوشمند، باید به موضوع حکمرانی داده توجه کرد؛ چراکه بدون وجود داده‌های مناسب و دسترسی به آن‌ها، امکان بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های فناوری‌های نوین فراهم نخواهد شد.
پوریا غلامی با طرح پرسشی درباره میزان آشنایی دانشجویان با داده‌های صنعتی، تلاش کرد فاصله میان فضای دانشگاهی و نیازهای واقعی صنعت را به تصویر بکشد و اظهار کرد: میزان آشنایی و فعالیت دانشجویان در حوزه داده‌های صنعتی می‌تواند نشان‌دهنده فاصله موجود میان دانشگاه و بخش‌های اجرایی و صنعتی باشد.
مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات استان زنجان با اشاره به سهم اقتصاد دیجیتال از اقتصاد کشور، بیان کرد: بر اساس آمارهای مورد استناد مربوط به سال ۱۴۰۳، سهم اقتصاد دیجیتال در ایران حدود ۷ تا ۷.۱ درصد از کل اقتصاد است؛ در حالی که این سهم در برخی کشورهای پیشرو به مراتب بیشتر است.
او با بیان اینکه سهم اقتصاد دیجیتال در کشورهایی مانند آمریکا حدود ۵۰ درصد و در چین حدود ۲۴ درصد برآورد شده است، افزود: این سهم در ترکیه نیز حدود ۱۵ درصد است و مقایسه این آمارها نشان می‌دهد کشور ما در توسعه اقتصاد دیجیتال با فاصله قابل توجهی نسبت به برخی کشورهای پیشرو مواجه است.
وی با اشاره به وضعیت استان زنجان در این حوزه، عنوان کرد: سهم اقتصاد دیجیتال در استان زنجان حدود ۰.۷۵ درصد است که این رقم ضرورت توجه بیشتر به توسعه زیرساخت‌ها، تقویت فعالیت‌های فناورانه و افزایش بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصاد دیجیتال در استان را نشان می‌دهد.
غلامی همچنین با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های ارتباطی استان زنجان، این استان را دارای یکی از شبکه‌های ارتباطی پایدار کشور دانست و گفت: زنجان از نظر پایداری شبکه در جایگاه مناسبی در مقایسه با برخی استان‌های کشور قرار دارد.
دانشجویان پیش از استفاده از هوش مصنوعی، مسئله واقعی را شناسایی کنند
در ادامه این نشست رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان، با تأکید بر ضرورت مسئله‌محوری در توسعه کسب‌وکارهای فناورانه، گفت: دانشجویان نباید صرفاً به دلیل ظهور فناوری هوش مصنوعی به دنبال تولید محصول بر مبنای آن باشند، بلکه پیش از هر اقدامی باید مشخص کنند قرار است چه مسئله‌ای را حل کنند و استفاده از این فناوری چه ضرورتی دارد.
احسان خواصی با اشاره به اهمیت توجه به چرایی استفاده از هوش مصنوعی، اظهار کرد: پیش از آنکه درباره ایجاد زیرساخت‌هایی مانند پردازنده‌های گرافیکی یا توسعه هوش مصنوعی ملی صحبت کنیم، باید مشخص شود این امکانات قرار است کدام مشکل یا چالش را برطرف کنند. برای مثال، باید دید استفاده از هوش مصنوعی تا چه اندازه می‌تواند به کاهش مصرف انرژی، کاهش آلودگی یا ارتقای فناوری تجهیزات صنعتی کمک کند.
رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان با تشبیه هوش مصنوعی به در اختیار داشتن تعداد زیادی نیروی انسانی کمکی، افزود: صرف برخورداری از این ظرفیت به معنای موفقیت نیست، بلکه نحوه جهت‌دهی و استفاده از آن برای حل مسائل اهمیت دارد. در غیر این صورت، هوش مصنوعی به ابزاری صرفاً فانتزی و سرگرم‌کننده تبدیل می‌شود که خروجی آن محدود به کاربردهای تفریحی خواهد بود.
وی با تأکید بر ضرورت آشنایی دانشجویان با مسائل واقعی صنعت، تصریح کرد: در برخی کلاس‌های دانشگاهی تلاش شده است دانشجویان به سمت شناسایی مسائل واقعی موجود در صنعت هدایت شوند تا در صورت نیاز، از ظرفیت هوش مصنوعی برای حل این مسائل استفاده کنند. در واقع، هوش مصنوعی می‌تواند به دانشجویان کمک کند تا به‌جای حل انفرادی یک مسئله، از ظرفیت و توان چندین نیروی کمکی برای پیشبرد آن بهره بگیرند.
او شبکه‌سازی را یکی دیگر از الزامات موفقیت در راه‌اندازی کسب‌وکارهای نوآورانه دانست و گفت: ایده‌های راه‌اندازی کسب‌وکار در فضای بسته و بدون ارتباط با محیط بیرون به نتیجه مطلوب نمی‌رسند. دانشجویان باید با حضور در صنعت و ارتباط با افراد باتجربه، ضمن واقعی‌تر کردن ایده‌های خود، از تجربه دیگران برای شناسایی نیازها و مسائل واقعی استفاده کنند.
رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان همچنین با اشاره به مفهوم «تخریب خلاق» به‌عنوان یکی از پیامدهای ظهور فناوری‌های جدید، بیان کرد: فناوری‌های نوین ممکن است بخشی از فناوری‌ها و موقعیت‌های شغلی پیشین را از بین ببرند، اما در عین حال زمینه حرکت به سمت فرصت‌ها و ظرفیت‌های جدید را فراهم می‌کنند؛ بنابراین دانشگاه‌ها باید فرهنگ پذیرش و همراهی با این تحولات را در محیط‌های آموزشی تقویت کنند.
خواصی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد نظام آموزشی در مواجهه با هوش مصنوعی، ادامه داد: استادان نباید به‌جای استفاده از ظرفیت این فناوری، صرفاً به دنبال طراحی پرسش‌هایی باشند که هوش مصنوعی قادر به پاسخگویی به آن‌ها نیست. بلکه باید مسائل واقعی و جدیدی را در اختیار دانشجویان قرار دهند که آن‌ها را به استفاده هدفمند از هوش مصنوعی وادار کند.
وی با بیان اینکه بسیاری از پرسش‌ها و تمرین‌های سنتی دانشگاهی دیگر کارایی گذشته را ندارند، خاطرنشان کرد: وقتی مسائل آموزشی از واقعیت‌های روز فاصله داشته باشند، هوش مصنوعی به‌راحتی می‌تواند آن‌ها را حل کند و حتی زمینه کپی‌برداری دانشجویان از پاسخ‌های آماده را فراهم آورد؛ از این رو، تعریف مسائل واقعی و به‌روز در دانشگاه‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان در ادامه سه مؤلفه حل مسئله، شبکه‌سازی و ترویج فرهنگ تخریب خلاق را از الزامات حرکت دانشجویان به سمت نوآوری و کارآفرینی عنوان کرد و گفت: پارک علم و فناوری نیز در این مسیر می‌تواند نقش تسهیل‌گر داشته باشد.
او با اشاره به حرکت پارک علم و فناوری استان زنجان به سمت الگوی پارک نسل سوم، توضیح داد: در این رویکرد، پارک صرفاً به تأمین فضا برای استقرار تیم‌های فناور محدود نمی‌شود، بلکه تلاش می‌کند مسائل و نیازهای استان را شناسایی و برای حل آن‌ها میان بخش‌های مختلف ارتباط برقرار کند.
وی افزود: در این مسیر، پارک می‌تواند با شناسایی مسائل استان و زنجیره‌های مرتبط با آن‌ها، از ظرفیت دانشگاه‌ها برای تأمین نیروی متخصص و تشکیل تیم‌های فناور استفاده کند و زیرساخت‌های لازم را برای همکاری میان دانشجویان، دانشگاه و صنعت فراهم آورد. به این ترتیب، شبکه‌سازی و ارتباط میان بازیگران مختلف زیست‌بوم فناوری می‌تواند به یکی از مهم‌ترین کارکردهای پارک علم و فناوری تبدیل شود.
مرکز رشد مشترک با اولویت هوشمندسازی صنایع در زنجان ایجاد شده است
در ادامه نشست غلامی، با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت در حوزه فناوری‌های نوین، از ایجاد یک مرکز رشد مشترک با اولویت هوشمندسازی صنایع خبر داد و گفت: در اداره‌کل فناوری اطلاعات استان، با هدف پاسخ به این نیاز، مرکز رشدی مشترک ایجاد شده است تا شرکت‌های فعال در حوزه‌های مختلف فناورانه بتوانند در قالب یک مجموعه منسجم با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و از حمایت‌های پیش‌بینی شده بهره‌مند شوند.
مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات استان زنجان افزود: شرکت‌های مستقر در پارک‌های مختلف علم و فناوری نیز می‌توانند در این مجموعه حضور داشته باشند، هویت مشخصی پیدا کنند و از طریق ارتباط با سایر فعالان این حوزه، زمینه توسعه فعالیت‌های خود را فراهم کنند. همچنین تلاش داریم زیرساخت‌های مورد نیاز این مجموعه، از جمله سرورهای مناسب و آزمایشگاه اینترنت اشیا (IoT) را تأمین کنیم.
او با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه زنجان در این مسیر، اظهار کرد: به دنبال آن هستیم که از توان علمی و زیرساخت‌های دانشگاه برای توسعه فعالیت‌های مرتبط با هوشمندسازی صنایع استفاده کنیم. در همین راستا، با توجه به ایجاد زیرساخت محاسبات با عملکرد بالا (HPC) در دانشگاه زنجان، تلاش می‌کنیم زمینه فعال‌سازی و بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت را فراهم کنیم.
غلامی ادامه داد: هدف این است که با کنار هم قرار گرفتن ظرفیت دانشگاه، شرکت‌های فناور، پارک‌های علم و فناوری و زیرساخت‌های ارتباطی و پردازشی، یک زیست‌بوم منسجم برای پیشبرد طرح‌های هوشمندسازی صنایع در استان شکل بگیرد.
جمع‌آوری داده، پیش‌نیاز هوشمندسازی صنایع است
افشارچی نیز با تأکید بر ضرورت فراهم‌سازی زیرساخت‌های داده‌ای در صنایع، ادامه داد: استفاده از تکنیک‌های مهندسی و هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی فرایندهای صنعتی، پیش از هر چیز به امکان اندازه‌گیری و جمع‌آوری دقیق داده‌ها در بخش‌های مختلف صنعت وابسته است.
وی اظهار کرد: برای انجام اقداماتی مانند بهینه‌سازی مصرف انرژی، بررسی میزان مواد مصرفی در فرایندهای تولید و کنترل ترکیبات مورد استفاده در صنایع، ابتدا باید امکان اندازه‌گیری و ثبت اطلاعات فراهم باشد؛ چراکه بدون دسترسی به داده‌های دقیق، اجرای تکنیک‌های مهندسی و در مراحل بعد، هوشمندسازی فرایندها امکان‌پذیر نخواهد بود.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان با اشاره به ضعف نسبی صنایع در زمینه جمع‌آوری داده‌های فرایندی، افزود: یکی از اقدامات ضروری، فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای دریافت داده از بخش‌های مختلف صنعت است. در همین راستا، آزمایشگاه‌ها و ظرفیت‌های فناورانه باید به‌گونه‌ای توسعه پیدا کنند که امکان ثبت و تحلیل اطلاعات صنعتی فراهم شود.
افشارچی با بیان اینکه کاربرد هوش مصنوعی در صنعت الزاماً به تجهیزات پیچیده و پرهزینه محدود نمی‌شود، به امکان استفاده از دوربین‌ها و فناوری‌های هوشمند برای ارتقای ایمنی محیط‌های صنعتی اشاره کرد و گفت: برای مثال، می‌توان با استفاده از دوربین و تکنیک‌های هوش مصنوعی، مواردی مانند استفاده نکردن کارگران از کلاه ایمنی یا انجام حرکات و رفتارهای پرخطر در محیط کار را شناسایی و در زمان مناسب هشدارهای لازم را ارائه کرد.
وی با تأکید بر اینکه داده، نقطه آغاز حرکت به سمت هوشمندسازی صنایع است، خاطرنشان کرد: هرچند زیرساخت‌های جمع‌آوری داده در صنایع کشور هنوز به اندازه کافی توسعه نیافته، اما ایجاد آن‌ها غیرقابل دسترس نیست و می‌توان با برنامه‌ریزی و تعریف پروژه‌های کاربردی، این ظرفیت را تقویت کرد.
افشارچی با اشاره به ضرورت مدیریت بهینه مصرف انرژی در صنایع، اظهار کرد: با توجه به حرکت سیاست‌گذاری‌ها به سمت واقعی شدن هزینه‌های انرژی، نیاز به اندازه‌گیری و پایش دقیق مصرف انرژی در بخش‌های مختلف صنعت بیش از گذشته احساس می‌شود. در این مسیر، تعریف مسائل مشخص و کاربردی از سوی صنعت و همکاری با دانشگاه و پارک علم و فناوری می‌تواند زمینه اجرای راهکارهای هوشمند را فراهم کند.
ارتباط دانشگاه و صنعت نیازمند تقویت انگیزه رقابت و بهره‌وری است
در ادامه رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان با بیان اینکه ارتباط دانشگاه و صنعت رابطه‌ای دوسویه است، گفت: از یک سو، صنعت در بسیاری از موارد نیاز و انگیزه کافی برای ارتباط با دانشگاه و استفاده از ظرفیت نیروی متخصص را احساس نمی‌کند و از سوی دیگر، دانشگاه نیز کمتر به تعریف مسائل واقعی صنعت در فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی خود می‌پردازد.
خواصی با اشاره به سه عامل مؤثر در پیشرفت فناوری در جهان، اظهار کرد: رقابت‌پذیری، بهره‌وری و مواجهه با چالش‌ها و بحران‌ها از جمله عواملی هستند که می‌توانند فناوری را به سمت جلو حرکت دهند؛ با این حال، به دلایل مختلف، از جمله ساختار اقتصادی، سطح رقابت‌پذیری در کشور پایین است و همین مسئله انگیزه صنایع برای توسعه فناوری و ارتباط با دانشگاه را کاهش می‌دهد.
وی ادامه داد: در بخش‌هایی از صنعت، به دلیل برخورداری از یارانه انرژی، آب و حتی نیروی انسانی، انگیزه کافی برای افزایش بهره‌وری وجود نداشته است؛ هرچند شرایط در حال تغییر است. در مقابل، چالش‌ها و بحران‌هایی مانند کمبود انرژی و آب، مسائل زیست‌محیطی و دشواری تأمین قطعات و تجهیزات می‌توانند صنایع را به سمت استفاده از دانش و ظرفیت دانشگاه‌ها سوق دهند.
خواصی با اشاره به نقش بحران‌ها در شکل‌گیری فناوری‌های جدید، افزود: برای نمونه، بخشی از پیشرفت فناوری سلول‌های خورشیدی در آمریکا و ژاپن در واکنش به چالش‌های مرتبط با تأمین نفت شکل گرفت. امروز نیز با توجه به چالش‌های موجود در صنایع کشور، فرصت مناسبی برای گسترش همکاری دانشگاه و صنعت فراهم شده است.
رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان با تأکید بر ضرورت حرکت دانشگاه به سمت مسائل واقعی صنعت، گفت: استادان دانشگاه نیز باید در تعریف پروژه‌های آموزشی و پژوهشی، مسائل واقعی محیط‌های صنعتی را بیشتر مدنظر قرار دهند. در همین راستا، در یکی از تجربه‌های جدید آموزشی، برای دانشجویان به‌صورت گروهی پروژه‌هایی تعریف شده است تا به محیط‌های واقعی مانند کارخانه یا گلخانه دانشگاه مراجعه کنند و مسائل آن‌ها را از منظر انرژی بررسی کنند.
او با بیان اینکه حل مسئله در محیط واقعی نیازمند همکاری و مشارکت صنعت نیز هست، تصریح کرد: تحقق چنین پروژه‌هایی به همراهی صنایع و پذیرش ریسک سرمایه‌گذاری نیاز دارد؛ موضوعی که در شرایط اقتصادی تورمی و با توجه به کاهش انگیزه سرمایه‌گذاران خطرپذیر، با دشواری‌هایی روبه‌رو است.
خواصی در ادامه با اشاره به ضرورت بازنگری در نگاه دانشجویان به کارآفرینی، اظهار کرد: نباید انتظار داشته باشیم همه دانشجویان پس از فارغ‌التحصیلی کسب‌وکار راه‌اندازی کنند؛ چراکه احتمال موفقیت کسب‌وکارها نیز در شرایط فعلی پایین است. بهتر است به جای تأکید صرف بر راه‌اندازی کسب‌وکار، ذهنیت دانشجویان را به سمت ارزش‌آفرینی و حل مسئله سوق دهیم.
وی تأکید کرد: همه افراد قرار نیست کارآفرین شوند، اما هر فردی که وارد یک سازمان، صنعت یا دانشگاه می‌شود باید بتواند با تکیه بر دانش و توانایی خود، گامی در جهت بهبود عملکرد آن مجموعه بردارد. هدف این است که دانش‌آموختگان صرفاً به تکرار فعالیت‌های گذشته بسنده نکنند، بلکه با نگاه مسئله‌محور و توجه به بومی‌سازی، در پیشبرد سازمان محل فعالیت خود نقش مؤثری داشته باشند.
هوش مصنوعی می‌تواند به افزایش بهره‌وری و تولید در بخش صنعت کمک کند
در ادامه مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان زنجان با اشاره به اهمیت روزافزون هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف اقتصادی و صنعتی، گفت: استفاده از ظرفیت‌های هوش مصنوعی در حوزه صنعت، معدن و تجارت می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری، ارتقای تولید و شناسایی و رفع مشکلات واحدهای صنعتی و معدنی شود.
امیرعلی مسیبی با بیان اینکه هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات مطرح در حوزه‌های مختلف تبدیل شده است، اظهار کرد: کشورهای پیشرفته از این فناوری در زمینه‌های متعددی از جمله پزشکی، اقتصاد و صنعت استفاده می‌کنند و میزان بهره‌مندی از این ظرفیت در هر مجموعه، به میزان آشنایی و شناخت مدیران از کاربردهای آن بستگی دارد.
وی افزود: مدیران حوزه صنعت، معدن و تجارت باید با کاربردهای هوش مصنوعی آشنا شوند و بدانند چگونه می‌توانند از این ابزار در راستای افزایش بهره‌وری، افزایش تولید و بهبود عملکرد بخش‌های مختلف مجموعه‌های خود استفاده کنند.
مسیبی با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق مسائل و مشکلات واحدهای صنعتی و معدنی، ادامه داد: نخستین گام برای استفاده مؤثر از هوش مصنوعی، شناسایی نقاط ضعف، مشکلات و نارسایی‌های موجود در داخل مجموعه‌هاست. مدیر یک واحد صنعتی یا معدنی ممکن است به دلیل حضور مستقیم در فعالیت‌های روزمره، شناخت کاملی از همه مشکلات نداشته باشد؛ بنابراین استفاده از نگاه کارشناسی و ارزیابی افراد متخصص و خارج از مجموعه می‌تواند در شناسایی نیازها و اولویت‌ها مؤثر باشد.
او تصریح کرد: پس از شناخت دقیق مسائل و نیازها، باید مشخص شود که برای حل هر مشکل به چه ابزار و راهکاری نیاز داریم. در این مرحله، بهره‌گیری از نظر متخصصان و کارشناسان اهمیت پیدا می‌کند و می‌توان از ظرفیت هوش مصنوعی نیز برای ارائه راهکارهای مناسب استفاده کرد.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان زنجان با بیان اینکه آشنایی با این فناوری همچنان در مراحل ابتدایی قرار دارد، گفت: با توجه به جدید بودن این موضوع، به نظر می‌رسد میزان آشنایی و استفاده از هوش مصنوعی در میان فعالان و مدیران بخش صنعت، معدن و تجارت با سرعت پیشرفت این فناوری همخوانی ندارد و لازم است اقدامات بیشتری برای معرفی قابلیت‌ها و کاربردهای آن انجام شود.
مسیبی عنوان کرد: تحولات حوزه هوش مصنوعی با سرعت زیادی در حال پیشرفت است و بخش صنعت، معدن و تجارت نیز برای بهره‌مندی از این ظرفیت، نیازمند برنامه‌ریزی و ایجاد ساختار مناسب برای آموزش، آشنایی و توانمندسازی مدیران و فعالان این حوزه است.
وی همچنین با اشاره به اهمیت ارتباط صنعت و دانشگاه، بیان کرد: تعامل و همراهی میان بخش صنعت و مجموعه‌های دانشگاهی می‌تواند نقش مؤثری در توسعه و به‌کارگیری فناوری‌های نوین داشته باشد و باید زمینه‌ای فراهم شود تا ظرفیت‌های علمی دانشگاه‌ها و نیازهای واقعی واحدهای صنعتی به یکدیگر نزدیک‌تر شوند.
پیگیری رفع چالش‌های اینترنتی صنایع و دانشگاه‌ها در دستور کار است
در بخش دیگر این نشست مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان زنجان با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت دسترسی به اینترنت و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، ادامه داد: پیگیری مشکلات ارتباطی دانشگاه‌ها، صنایع و کسب‌وکارهای استان از اولویت‌های این اداره‌کل است و تلاش می‌کنیم با همکاری اپراتورها و دستگاه‌های مرتبط، زمینه بهبود خدمات ارتباطی را فراهم کنیم.
غلامی با اشاره به دغدغه‌های مطرح شده درباره کیفیت دسترسی به اینترنت در دانشگاه‌ها، اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم، بررسی تفاوت میان وجود زیرساخت ارتباطی و کیفیت واقعی خدمات دریافتی کاربران است. در برخی موارد، با وجود فراهم بودن دسترسی، کیفیت خدمات همچنان در سطح قابل قبول قرار ندارد و لازم است این موضوع به‌صورت دقیق بررسی شود.
وی با اشاره به ضرورت توسعه شبکه‌های ارتباطی و حرکت به سمت استفاده از نسل‌های جدید ارتباطی، افزود: در این زمینه پیگیری‌های لازم از سوی مجموعه‌های مسئول در استان در حال انجام است و تلاش می‌کنیم با مشارکت اپراتورها و بخش‌های مختلف، موانع موجود برطرف شود.
او ادامه داد: اپراتورهای ارتباطی برای توسعه زیرساخت‌ها به سرمایه‌گذاری نیاز دارند و طبیعتاً با هزینه‌های قابل توجهی مواجه هستند. با این حال، آمادگی داریم در چارچوب حمایت از کسب‌وکارها و ظرفیت‌های موجود در استان، مشوق‌هایی را برای تسهیل سرمایه‌گذاری و توسعه خدمات ارتباطی در نظر بگیریم.
مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان زنجان با اشاره به تأثیر محدودیت‌های اینترنتی بر فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی، تصریح کرد: وزارت ارتباطات در جریان جنگ همه تلاش خود را برای پیگیری موضوع دسترسی به اینترنت و بازگشت شرایط ارتباطی به وضعیت مناسب به کار گرفت. با این حال، بخشی از این مسائل به تصمیم‌گیری‌ها و فرآیندهای خارج از اختیار مجموعه استانی مربوط می‌شود.
وی با بیان اینکه اختلال و محدودیت اینترنت خسارت‌های قابل توجهی به بخش‌های مختلف اقتصادی وارد می‌کند، گفت: صنایع و کسب‌وکارهایی که به‌صورت مستقیم با اینترنت فعالیت می‌کنند، از نخستین بخش‌هایی هستند که تحت تأثیر این شرایط قرار می‌گیرند. علاوه بر این، سایر بخش‌هایی که در زنجیره فعالیت اقتصادی با این مجموعه‌ها ارتباط دارند نیز در ادامه متحمل آسیب می‌شوند.
غلامی خاطرنشان کرد: با وجود این مشکلات، استان زنجان در مقایسه با بسیاری از استان‌های کشور توانسته است در برخی مقاطع شرایط دسترسی مناسب‌تری را برای شرکت‌ها و صنایع فراهم کند تا بتوانند از ظرفیت‌های ارتباطی موجود برای ادامه فعالیت خود استفاده کنند؛ هرچند این موضوع به معنای نبود مشکل یا رضایت از وضعیت موجود نیست.
او با اشاره به ضرورت توجه به بهره‌وری در فعالیت‌های اقتصادی، اظهار کرد: اگر قرار است از فناوری و ابزارهای نوین برای افزایش بهره‌وری استفاده کنیم، باید شرایط واقعی فضای اقتصادی کشور را نیز در نظر بگیریم. یکی از چالش‌های مهم در این مسیر، هماهنگی نظام بانکی با شیوه‌های جدید فعالیت کسب‌وکارها است؛ چراکه برخی از مدل‌های نوین کسب‌وکار هنوز در فرآیندهای ارزیابی و تأمین مالی نظام بانکی به‌درستی مورد توجه قرار نگرفته‌اند.
مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان زنجان همچنین با اشاره به برخی مسائل مطرح شده درباره ابزارهای مورد استفاده برای دسترسی به اینترنت، تأکید کرد: در بررسی مشکلات ارتباطی باید سهم عوامل مختلف و مسئولیت دستگاه‌های مرتبط به‌درستی مشخص شود تا بتوان برای هر بخش راهکار متناسبی ارائه کرد.
وی با اعلام آمادگی برای پاسخگویی به مسائل و پرسش‌های مطرح شده، گفت: مجموعه ارتباطات و فناوری اطلاعات استان خود را در برابر این دغدغه‌ها مسئول می‌داند و هر زمان که لازم باشد، آمادگی داریم درباره موارد مطرح شده توضیحات لازم را ارائه دهیم و پیگیری‌های مربوط را انجام دهیم.
زیرساخت ارتباطی دانشگاه مناسب است؛ بخشی از مشکلات به شبکه وایرلس بازمی‌گردد
در ادامه نشست عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های ارتباطی این دانشگاه، گفت: به نظر می‌رسد بخش عمده مشکلات دسترسی به اینترنت در دانشگاه زنجان به زیرساخت اصلی ارتباطی مربوط نباشد، بلکه کیفیت تجهیزات و اتصالات بی‌سیم در برخی نقاط دانشگاه نیازمند بررسی و رسیدگی است.
افشارچی با اشاره به سابقه توسعه زیرساخت ارتباطی دانشگاه زنجان اظهار کرد: در فاصله سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۱ مسئولیت ارتباط فیبر نوری دانشگاه زنجان را برعهده داشتم و در آن دوره ارتباط فیبر نوری میان بخش‌های مختلف دانشگاه ایجاد شد.
وی افزود: در ادامه نیز با توسعه زیرساخت‌ها، ارتباطات تا محدوده خوابگاه‌ها برقرار شد و در حال حاضر بخش‌های مختلف دانشگاه از طریق این شبکه به یکدیگر متصل هستند؛ بنابراین از نظر زیرساخت ارتباطی داخلی، دانشگاه از ظرفیت مناسبی برخوردار است.
این عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان با اشاره به مشکلات احتمالی شبکه بی‌سیم دانشگاه تصریح کرد: حدس من این است که بخشی از مشکلاتی که کاربران در زمان اتصال به اینترنت تجربه می‌کنند، به آنتن‌ها و تجهیزات وایرلس مربوط باشد. ممکن است این تجهیزات به دلیل استفاده هم‌زمان تعداد زیادی از کاربران، فرسودگی یا رسیدگی ناکافی، کیفیت مطلوبی نداشته باشند.
افشارچی ادامه داد: تجربه شخصی من نشان می‌دهد که اتصال لپ‌تاپ به اینترنت از طریق کابل در اتاق کارم کیفیت مناسبی دارد، اما در اتصال بی‌سیم ممکن است مشکلاتی وجود داشته باشد. بنابراین اگر در نقاط مشخصی از دانشگاه کیفیت اتصال وایرلس پایین است، لازم است موضوع به واحد فناوری اطلاعات دانشگاه اعلام شود تا تجهیزات مربوطه بررسی و در صورت نیاز تقویت یا جایگزین شوند.
او با اشاره به برخی امکانات ارتباطی دانشگاه نسبت به شبکه عمومی اینترنت گفت: دانشگاه در بعضی زمینه‌ها امکاناتی دارد که ممکن است در دسترسی عمومی وجود نداشته باشد؛ برای مثال، امکان دسترسی به یوتیوب بدون استفاده از ابزارهای تغییر مسیر فیلترینگ در شبکه دانشگاه فراهم است.
این استاد دانشگاه درباره مسیر تأمین اینترنت دانشگاه نیز توضیح داد: ارتباط اینترنت دانشگاه از طریق زیرساخت‌های مخابراتی و مسیرهای ارتباطی دیگر تأمین می‌شود و تا جایی که اطلاع دارم، در برخی مواقع به دلیل پاسخگو نبودن مسیر مخابرات، از مسیرهای جایگزین نیز استفاده شده است.
افشارچی با تفکیک مشکلات زیرساخت داخلی دانشگاه از محدودیت‌های دسترسی به وب‌سایت‌های علمی و بین‌المللی خاطرنشان کرد: مشکلات مربوط به دسترسی به برخی سایت‌های علمی و خدمات اینترنتی، لزوماً به شبکه داخلی دانشگاه ارتباط ندارد و بخشی از این مسائل به محدودیت‌های موجود در خارج از دانشگاه بازمی‌گردد.
وی افزود: در شرایط فعلی حتی دسترسی به برخی خدمات و وب‌سایت‌های عمومی مانند گوگل نیز در بعضی مواقع با مشکل مواجه می‌شود و این مسئله پس از اتفاقات و محدودیت‌های اخیر پررنگ‌تر شده است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان تأکید کرد: بر اساس تجربه و شناختی که از زیرساخت‌های ارتباطی دانشگاه دارم، به نظر می‌رسد وضعیت زیرساخت اصلی ارتباطی دانشگاه چندان نامناسب نیست و لازم است برای شناسایی دقیق مشکلات، کیفیت تجهیزات بی‌سیم، نحوه توزیع ارتباطات و عملکرد شبکه داخلی در نقاط مختلف دانشگاه به‌صورت تخصصی بررسی شود.
دانشگاه‌ها برای حل مشکلات بخش صنعت پای کار بیایند
در ادامه نشست مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان زنجان با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت، گفت: بخش صنعت استان با مشکلات و چالش‌های متعددی مواجه است و برای عبور این شرایط، به دانش تخصصی و ظرفیت علمی دانشگاه‌ها نیاز داریم.
مسیبی با اشاره به ضرورت تعامل بیشتر میان دانشگاهیان و فعالان صنعتی، اظهار کرد: انتظار ما این است که اساتید دانشگاه ارتباط مؤثرتری با بخش صنعت برقرار کنند و ظرفیت‌های علمی و تخصصی خود را برای حل مسائل و مشکلات واحدهای تولیدی به کار بگیرند.
وی با بیان اینکه وضعیت فعلی صنعت چندان مطلوب نیست، افزود: صنعت استان با مشکلات متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کند و می‌توان شرایط آن را به بیماری تشبیه کرد که برای بهبود وضعیت، نیازمند شناسایی دقیق مشکلات و استفاده از راهکارهای تخصصی است.
مسیبی ادامه داد: ما تلاش کرده‌ایم ارتباط میان دستگاه‌های دولتی و دانشگاه را تقویت کنیم و اعلام می‌کنیم هر زمان دانشگاهیان برای گفت‌وگو، دریافت اطلاعات یا بررسی مسائل بخش صنعت به همکاری نیاز داشته باشند، دستگاه‌های دولتی آمادگی همراهی دارند.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان زنجان با طرح برخی مسائل در حوزه صادرات، تصریح کرد: برای نمونه، باید بررسی شود چرا بخش قابل توجهی از صادرات استان به یک محصول خاص اختصاص دارد و آیا امکان شناسایی و توسعه محصولات صادراتی دیگر وجود ندارد؟ دانشگاهیان می‌توانند با انجام مطالعات و ارائه طرح‌های کارشناسی، در متنوع‌سازی سبد صادراتی استان نقش‌آفرینی کنند.
او کاهش مصرف انرژی در واحدهای صنعتی را از دیگر زمینه‌های همکاری دانشگاه و صنعت برشمرد و گفت: در حوزه مدیریت مصرف انرژی، کاهش مصرف مواد اولیه، توسعه ساخت داخل و شناسایی ظرفیت‌های تولیدی نیز به کمک و تخصص دانشگاهیان نیاز داریم.
مسیبی با تأکید بر ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین در بخش صنعت و معدن خاطرنشان کرد: هوش مصنوعی و ابزارهای فناورانه می‌توانند در حل مشکلات واحدهای صنعتی، ارزیابی عملکرد بخش‌های مختلف و بهبود فرآیندهای تولید و همچنین حوزه معدن و استخراج مورد استفاده قرار گیرند.
وی افزود: در بسیاری از بخش‌های فعالیت صنعتی، ظرفیت و تخصص همکاران دستگاه‌های اجرایی محدود است و طبیعی است که برای حل مسائل پیچیده، به توان علمی و تخصصی دانشگاه‌ها نیاز داشته باشیم.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان زنجان با اشاره به ظرفیت دانشگاهیان در توسعه کسب‌وکارهای نوین و بومی‌سازی فناوری‌ها، گفت: انتظار داریم اساتید و متخصصان دانشگاهی به‌صورت عملیاتی وارد مسائل صنعت شوند و در حوزه‌هایی مانند ساخت داخل، توسعه کسب‌وکارهای جدید و رفع موانع تولید به واحدهای صنعتی کمک کنند.
او با تأکید بر اینکه ارتباط دانشگاه و صنعت باید از سطح گفت‌وگو فراتر برود، اظهار کرد: ساختار کسب‌وکار و فعالیت‌های صنعتی استان به‌گونه‌ای است که ظرفیت‌های متعددی برای همکاری وجود دارد و امیدواریم این تعامل به شکل مؤثرتر و با تعریف پروژه‌های مشترک دنبال شود
حاکمیت باید مسائل راهبردی فناوری را به دانشگاه‌ها بسپارد
عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان، با تأکید بر ضرورت بازتعریف ارتباط دانشگاه و صنعت، گفت: مسیر اصلی فعالیت دانشگاه نباید صرفاً حل مسائل روزمره صنعت باشد، بلکه حاکمیت باید با تعیین نیازهای راهبردی کشور در افق‌های بلندمدت، زمینه نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در توسعه فناوری و جابه‌جایی مرزهای دانش را فراهم کند.
افشارچی با اشاره به محدودیت‌های دانشگاه در پاسخگویی مستقیم به نیازهای صنعتی، اظهار کرد: اگر استادی بخواهد با دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری روی یک مسئله کار کند، لزوماً آن مسئله به معنای جابه‌جایی مرزهای دانش نیست. ممکن است مسئله‌ای در کشور دیگری حل شده باشد و یک مجموعه صنعتی نیز به آن نیاز داشته باشد، اما به دلایلی مانند هزینه بالا یا تحریم، امکان استفاده از راهکار خارجی وجود نداشته باشد. در چنین شرایطی صنعت به دانشگاه مراجعه می‌کند تا مسئله را حل کند، اما باید دید دانشگاه اساساً امکان پشتیبانی از آن را دارد یا خیر.
وی با بیان اینکه دانشگاه برای زنده و پویا ماندن به تعریف مأموریت‌های بلندمدت نیاز دارد، افزود: حاکمیت باید بر اساس نیازهای کشور در افق ۱۰ سال آینده مشخص کند که قرار است در حوزه‌هایی مانند فناوری‌های ارتباطی، هوش مصنوعی و سایر فناوری‌های راهبردی به چه جایگاهی برسیم. سپس مسائل مشخص را به دانشگاه‌ها بسپارد و از آن‌ها بخواهد با تعریف طرح‌های پژوهشی و استفاده از ظرفیت استادان و دانشجویان دکتری، طی یک بازه زمانی مشخص برای حل آن‌ها اقدام کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان ادامه داد: این الگویی است که در کشورهای مختلف از جمله کانادا، آمریکا و ترکیه دنبال می‌شود. در چنین مدلی، دانشگاه با مأموریت مشخص وارد حل مسئله می‌شود و دانشجویانی که در این مسیر تربیت می‌شوند، علاوه بر آشنایی با فناوری‌های روز، تجربه واقعی حل مسئله را نیز به دست می‌آورند.
افشارچی با اشاره به تأثیر این رویکرد بر تربیت نیروی انسانی متخصص، تصریح کرد: وقتی دانشجو درگیر یک مسئله واقعی و راهبردی می‌شود، به‌تدریج شناخت عمیق‌تری از فناوری و فرایند حل مسئله پیدا می‌کند. پس از آن، این ظرفیت می‌تواند در اختیار شرکت‌ها و مجموعه‌های صنعتی قرار بگیرد و نیروهایی تربیت شوند که توانایی فعالیت مؤثر در صنعت و حتی راه‌اندازی شرکت‌های فناور را داشته باشند.
او با بیان اینکه دغدغه اصلی دانشگاه نباید صرفاً مسائل مالی و تأمین درآمد باشد، تصریح کرد: دانشگاه باید بتواند اعتبار علمی خود را حفظ کند. البته وضعیت دانشگاه‌ها در این زمینه بهتر شده، اما نمی‌توان مسیر اصلی فعالیت دانشگاه را بر این اساس تعریف کرد که صنعت مسائل خود را به دانشگاه بیاورد و دانشگاه نیز موظف به حل آن‌ها باشد.
این مدرس دانشگاه با اشاره به محدودیت‌های تبدیل دستاوردهای آزمایشگاهی به محصولات صنعتی، گفت: ممکن است در دانشگاه یک ماده یا محصول در مقیاس آزمایشگاهی تولید شود؛ برای مثال چند لیتر از یک نوع روغن تولید و آزمایش‌های اولیه روی آن انجام شود، اما این موضوع به معنای امکان تولید صنعتی آن نیست. باید مشخص شود که محصول در چه مقیاسی قابلیت تولید دارد، چه زیرساخت‌هایی برای آن لازم است و چگونه می‌توان از آن در صنعت استفاده کرد.
افشارچی تأکید کرد: دانشگاه اساساً برای انجام فعالیت‌های صنعتی در مقیاس تولید انبوه طراحی نشده است. زمانی که بحث افزایش مقیاس تولید، تأمین زیرساخت و پشتیبانی مستمر مطرح می‌شود، دیگر نمی‌توان انتظار داشت دانشگاه به‌تنهایی این مسئولیت را بر عهده بگیرد؛ مگر اینکه در کنار دانشگاه، مجموعه یا شرکتی مستقل برای تجاری‌سازی و توسعه محصول شکل بگیرد.
وی با اشاره به تجربه‌های موجود در این زمینه، اظهار کرد: می‌توان در کنار دانشگاه شرکت‌هایی ایجاد کرد که ضمن استفاده از ظرفیت آزمایشگاه‌ها و توان علمی استادان، مسئولیت توسعه محصول و رساندن آن به مقیاس صنعتی را بر عهده بگیرند. در برخی تجربه‌ها نیز شرکت‌هایی در کنار دانشگاه مستقر شده‌اند تا این فرایند را دنبال کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان با اشاره به دشواری همکاری‌های بلندمدت صنعت و دانشگاه، گفت: در بسیاری از پروژه‌ها بخش قابل توجهی از انرژی صرف ساخت محصول می‌شود، اما نگهداری، پشتیبانی و رفع مشکلات بعدی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. وقتی اجرای پروژه به دانشجویان وابسته باشد، با فارغ‌التحصیلی یا خروج آن‌ها از دانشگاه ممکن است استمرار کار با مشکل مواجه شود. به همین دلیل، قراردادهای بلندمدت و تعهدات مربوط به پشتیبانی محصول، بدون وجود ساختار اجرایی مشخص، به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.
افشارچی با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری شرکت‌های پشتیبان و تولیدمحور، خاطرنشان کرد: مشتری و متقاضی اصلی چنین دستاوردهایی باید شرکت‌هایی باشند که به دنبال تولید ثروت، توسعه محصول و ورود به بازار هستند و توانایی پشتیبانی از فرایند تجاری‌سازی را دارند. دانشگاه باید نقش علمی و پژوهشی خود را به‌درستی ایفا کند و شرکت‌ها نیز مسئولیت توسعه صنعتی و اقتصادی دستاوردها را بر عهده بگیرند.
پویایی اقتصاد، محرک اصلی ارتباط مؤثر دانشگاه و صنعت است
مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات استان زنجان با تأکید بر نقش اولویت‌های اقتصادی در تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، گفت: تا زمانی که اقتصاد کشور پویا نباشد و صنایع به ضرورت ارتقای بهره‌وری و رقابت‌پذیری پی نبرند، نمی‌توان انتظار داشت ارتباط دانشگاه و صنعت به شکل مؤثر و هدفمند شکل بگیرد.
غلامی با بیان اینکه بررسی ابعاد مختلف ارتباط دانشگاه و صنعت به‌تنهایی برای حل مشکلات این حوزه کافی نیست، اظهار کرد: هرچقدر درباره این مسئله گفت‌وگو کنیم و از زوایای مختلف به آن بپردازیم، تا زمانی که اقتصاد پویایی نداشته باشیم و صنعت نیاز خود را به این ارتباط احساس نکند، اتفاق مؤثری رخ نخواهد داد.
وی افزود: اولویت‌های اقتصادی باید به انگیزه و محرک اصلی این ارتباط تبدیل شوند. موضوعاتی مانند رقابت‌پذیری، افزایش بهره‌وری و عبور از بحران‌ها باید به دغدغه صنعت تبدیل شود تا صنایع برای یافتن راه‌حل به دانشگاه مراجعه کنند.
مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات استان زنجان با اشاره به نقش دانشگاه در توسعه مزیت‌های رقابتی، تصریح کرد: دانشگاه برای به دست آوردن مزیت‌های مورد نیاز باید به بازار و نیازهای واقعی آن توجه کند، اما در شرایط فعلی، محرک و سوخت لازم برای شکل‌گیری این فرایند به اندازه کافی وجود ندارد.
غلامی با اشاره به مسئولیت مدیران اجرایی در تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت، خاطرنشان کرد: انتظار از مدیران اجرایی این است که زمینه ارتباط و همکاری این دو بخش را فراهم کنند و آن‌ها را در کنار یکدیگر قرار دهند؛ با این حال، به اعتقاد من تعیین اولویت‌ها در این مسیر اهمیت اساسی دارد.
او ادامه داد: اگر اقتصاد به یکی از اولویت‌های اصلی کشور تبدیل شود، زمینه برای شکل‌گیری این ارتباط نیز فراهم خواهد شد. در چنین شرایطی، صنعت به‌صورت طبیعی برای افزایش بهره‌وری، ارتقای رقابت‌پذیری و حل مسائل خود به دنبال ظرفیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها خواهد رفت.
مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات استان زنجان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موضوع تعرفه‌های اینترنت و اقتصاد دیجیتال، گفت: ممکن است برخی از حاضران درباره تعرفه‌ها و مسائل مختلف حوزه اینترنت دیدگاه‌هایی داشته باشند. اگرچه تعرفه اینترنت در کشور ما از پایین‌ترین تعرفه‌ها است، اما این قیمت پایین به‌تنهایی نمی‌تواند زمینه‌ساز حرکت به سمت هسته اصلی اقتصاد دیجیتال باشد.
غلامی هشدار داد: اگر در سال‌های آینده به دلیل بی‌توجهی به الزامات اقتصادی، از ظرفیت‌های پیشران حوزه اقتصاد دیجیتال عقب بمانیم، بخش مهمی از فرصت‌های توسعه را از دست خواهیم داد. ریشه این مسئله نیز به همان موضوع اقتصاد و جایگاه نامناسب آن در اولویت‌گذاری‌ها بازمی‌گردد.
بدون ایجاد بستر رقابت، اکوسیستم نوآوری شکل نمی‌گیرد
همچنین رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان، با انتقاد از نبود بسترهای مناسب برای رشد بخش خصوصی و توسعه فناوری در کشور، گفت: ایجاد اکوسیستم نوآوری با دعوت موردی از صنایع برای همکاری با دانشگاه‌ها محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند فراهم شدن شرایط رقابت، اصلاح ساختارها و ایجاد انگیزه واقعی در شرکت‌ها برای استفاده از فناوری است.
خواصی با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه تعامل دانشگاه و صنعت، اظهار کرد: اقداماتی که امروز برای ترغیب صنایع به همکاری با بخش خصوصی و دانشگاه انجام می‌دهیم، بدون فراهم بودن زیرساخت‌های لازم، مانند کاشتن درخت در کویر است. تا زمانی که خاک، باران و نور مناسب وجود نداشته باشد، نمی‌توان با کاشت تک‌درخت‌ها جنگل ایجاد کرد.
وی افزود: برای شکل‌گیری یک اکوسیستم واقعی باید شرایط لازم فراهم شود و این موضوع صرفاً با گفت‌وگو و توصیه محقق نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین الزامات، رقابت‌پذیری است؛ به این معنا که شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و صنایع کشور باید امکان رقابت با مجموعه‌های مشابه در سطح بین‌المللی را داشته باشند.
رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان ادامه داد: وقتی رقابت وجود نداشته باشد، نهایتاً با تلاش‌های موردی و دعوت از یک صنعت یا استاد برای حل یک مشکل مواجه می‌شویم. ممکن است در برخی موارد چنین همکاری‌هایی به نتیجه برسد، اما این اقدامات به شکل‌گیری یک اکوسیستم پایدار منجر نمی‌شود.
خواصی با اشاره به تأثیر منافع اقتصادی و ساختارهای موجود بر رشد بخش خصوصی، تصریح کرد: گاهی منافع مالی و جذابیت برخی رانت‌ها اجازه نمی‌دهد بخش خصوصی به شکل قابل توجهی رشد کند. تا زمانی که این شرایط تغییر نکند، نمی‌توان انتظار داشت شرکت‌های خصوصی به بازیگران بزرگ و اثرگذار در عرصه فناوری تبدیل شوند.
وی با بیان اینکه نمونه‌های موفق و پراکنده در حوزه فناوری به‌تنهایی نشان‌دهنده شکل‌گیری اکوسیستم نوآوری نیستند، گفت: ممکن است در کشور شرکت‌هایی وجود داشته باشند که فعالیت‌های فناورانه خوبی انجام می‌دهند، اما این موارد را باید به‌عنوان نمونه‌های محدود در نظر گرفت. اکوسیستم واقعی زمانی شکل می‌گیرد که بستر رشد شرکت‌ها به‌گونه‌ای فراهم شود که بتوانند فناوری‌های بزرگ و تحول‌آفرین تولید کنند.
رئیس پارک علم و فناوری زنجان با اشاره به محدودیت اثرگذاری اقدامات مدیران در شرایط فعلی، خاطرنشان کرد: در سطح مسئولیت خود تلاش می‌کنیم این نگاه را منتقل کنیم که برای پیشرفت باید رویکرد متفاوتی نسبت به مسائل داشته باشیم، اما واقعیت این است که اثرگذاری این اقدامات در مقیاس کلان محدود است.
خواصی با اشاره به وضعیت شاخص‌های نوآوری کشور، اظهار کرد: بر اساس آماری که مطرح می‌شود، رتبه ایران در شاخص نوآوری جهانی از سال ۲۰۲۲ تاکنون حدود ۳۰ پله کاهش داشته است. در این میان، یکی از نقاط ضعف جدی کشور در حوزه نهادها و ساختارها است؛ در حالی که از نظر نیروی انسانی، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و خروجی‌های علمی، وضعیت نسبتاً مناسبی داریم.
او با انتقاد از تعدد نهادها، مجوزها و فرایندهای اداری در حوزه فناوری، افزود: در این حوزه با مجموعه‌ای از نهادها، قوانین و مجوزها مواجه هستیم که گاهی حتی فعالان باسابقه این بخش نیز در فرایندهای آن سردرگم می‌شوند. من با وجود چهار تا پنج سال فعالیت در پارک علم و فناوری، در مواردی با فرایندهایی مواجه می‌شوم که یا مشخص نیستند یا اساساً فرایند مدونی برای پیگیری آن‌ها وجود ندارد.
رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان ادامه داد: برای مثال، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری بخشی از حمایت‌ها و فرایندهای مربوط به شرکت‌های دانش‌بنیان را بر عهده دارد و از سوی دیگر، وزارت علوم نیز در زمینه مجوزها و برخی حمایت‌ها نقش‌آفرینی می‌کند. این تعدد مسیرها باعث می‌شود شرکت‌ها برای دریافت مجوزها و استفاده از حمایت‌ها با سردرگمی مواجه شوند.
خواصی با تأکید بر اینکه مشکل اصلی صرفاً به ساختارهای اداری محدود نمی‌شود، بیان کرد: مسئله اساسی‌تر این است که بسیاری از صنایع اساساً نیازی به استفاده از فناوری احساس نمی‌کنند. تا زمانی که صنعت برای حل مسائل خود انگیزه نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت به سراغ شرکت‌های فناور و دانشگاه‌ها برود.
وی با اشاره به وضعیت مصرف انرژی در کارخانه‌های سیمان، گفت: در شرایطی که صنعت سیمان با مشکل انرژی مواجه است، انتظار می‌رود برای کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری به سراغ راهکارهای فناورانه برود، اما در عمل ممکن است راه‌حل‌های کوتاه‌مدت و در دسترس را ترجیح دهد.
رئیس پارک علم و فناوری زنجان در تشریح یکی از تجربه‌های همکاری با صنعت، اظهار کرد: در یکی از موارد، به همراه یکی از شرکت‌های فناور توانمند استان که از دانش فنی و محصول آماده برخوردار بود، چندین جلسه با یک کارخانه سیمان برگزار کردیم. پیشنهاد ما هوشمندسازی فرایندها و کاهش حدود هفت درصدی مصرف انرژی کارخانه بود. نکته مهم این بود که محصول و راهکار مورد نظر از قبل آماده بود و قرار نبود تازه مراحل طراحی و تولید آن آغاز شود.
خواصی ادامه داد: با وجود این، پس از چند جلسه مذاکره و پیگیری، متوجه شدیم مجموعه صنعتی به جای استفاده از راهکار فناورانه پیشنهادی، به دنبال تأمین سوخت و استفاده از راه‌حل‌های جایگزین کوتاه‌مدت رفته است.
او با تأکید بر دشواری فعالیت شرکت‌های فناور در چنین شرایطی، گفت: وقتی صنعت نیازی به فناوری احساس نمی‌کند و ساختارهای اقتصادی و اداری نیز از رشد شرکت‌ها حمایت کافی ندارند، شرکت فناور برای ادامه فعالیت و حتی زنده ماندن با مشکل مواجه می‌شود و ناچار است به‌سختی محصولات خود را بفروشد. در چنین شرایطی، اکوسیستم نوآوری شکل نمی‌گیرد و اقدامات موردی نیز نمی‌توانند جایگزین اصلاح بسترهای اصلی توسعه فناوری شوند.
اقتصاد نفت‌محور، مانع شکل‌گیری بخش خصوصی قدرتمند است
افشارچی با انتقاد از ساختار بزرگ و متمرکز دولت، اظهار کرد: دولت ما دولتی چاق و متکی به درآمدهای نفتی است و تا زمانی که این ساختار وجود داشته باشد، بسیاری از مشکلات اقتصادی کشور حل نخواهد شد. ریشه این مسئله به شکل‌گیری اقتصاد نفت‌محور بازمی‌گردد؛ زمانی که دولت به دلیل برخورداری از درآمدهای نفتی، خود را متولی اصلی توسعه می‌دانست و بخش عمده‌ای از فعالیت‌های توسعه‌ای را از طریق منابع دولتی پیش می‌برد.
وی افزود: وابستگی به درآمدهای نفتی موجب شده است دولت انگیزه و ضرورت کافی برای حرکت به سمت تولید ثروت از مسیرهای دیگر، به‌ویژه فعالیت بخش خصوصی، نداشته باشد. در چنین ساختاری، تمرکز بیشتر بر اجرای پروژه‌های عمرانی و دولتی مانند ساخت ساختمان، جاده و سد قرار می‌گیرد، در حالی که توسعه واقعی اقتصاد باید بر پایه تولید ثروت و تقویت فعالیت‌های اقتصادی بخش خصوصی شکل بگیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان با اشاره به تجربه فعالیت در حوزه‌های مختلف مدیریتی، گفت: من بخش عمده‌ای
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایسنا