خطای اقتصاد متعارف در فهم پول | پول؛ فرزند مبادله یا فرمان دولت؟ | درک نادرست از پول می‌تواند به تورم منتهی شود

به گزارش اقتصادنیوز، جاشوا ماورتر در مقاله‌ای با عنوان «اقتصاد متعارف:پول به عنوان وسیله مبادله، واحد شمارش و ذخیره ارزش» در وبسایت بنیاد میزس نوشت:

اگرچه اغلب غیرعمدی است، اما یکی از بنیادی‌ترین خطاهایی که در آموزش اقتصاد متعارف (جریان اصلی) رواج دارد، ارائه مقولات اقتصادی به صورت مستقل از کنش انسانی است. این خطا از آن رو بنیادی است که پس از ارتکاب، در تمام ابعاد مطالعه اقتصاد نفوذ کرده و آن‌ها را غیرواقعی می‌سازد. به دلیل مواجهه نادرست با اقتصاد به عنوان یک علم اجتماعی -که شامل کنش‌های انسانی، تعاملات، ارزش‌گذاری‌های ذهنی و انتخاب‌ها می‌شود- انواع مقولات اقتصادی اهمیت خود را از دست داده و از دنیای واقعی جدا می‌شوند.

به عنوان مثال، یک معلم می‌تواند اطلاعات کتاب درسی درباره تعریف قیمت‌ها را بدون توضیح اینکه قیمت چیست و چگونه از طریق مالکیت، ارزش‌گذاری ذهنی، مبادله داوطلبانه و غیره شکل می‌گیرد ارائه دهد. نمودارهای عرضه و تقاضا می‌توانند بدون تبیین انتخاب‌های زیربنایی انسانی که می‌توانند به‌طور لحظه‌ای در چنین نموداری ثبت شوند، ارائه گردند. نقش و کارکرد حیاتی آنتروپرونر (کارآفرین) نیز به همین ترتیب در اقتصاد متعارف تا حد زیادی نادیده گرفته می‌شود. این امر در مورد «پول» نیز به صورتی مزمن انجام می‌شود.

پول سه چیز است؟

در اولین روز از یک کلاس معمولِ «مقدمه‌ای بر اقتصاد خرد»، اگر از دانشجویان پرسیده شود که به نظر آن‌ها اقتصاد درباره چیست، اکثر آن‌ها پاسخ خواهند داد که با پول، بازار سهام و امور مالی شخصی سروکار دارد. پول ملموس‌ترین و آشناترین جنبه اقتصاد برای اکثر مردم است، اما احتمالاً یکی از ناشناخته‌ترین آن‌هاست. مردم از قبل به زندگی در یک اقتصاد پولی مدرن و استفاده منظم از پول اعتباری (فیات) عادت کرده‌اند، و تعاریف معمول در اقتصاد متعارف اغلب به تثبیت درکی از پول کمک می‌کنند که هم‌زمان با آنکه ظاهراً آگاهی‌بخش به نظر می‌رسد، در واقع حقیقت مربوط به پول را تاریک و مبهم می‌سازد.

وقتی مباحث دوره «اقتصاد ۱۰۱» متعارف به پول می‌رسد، معمولاً استاد یا کتاب درسی به دانشجو اعلام می‌کند که پول سه چیز است: وسیله مبادله، واحد شمارش و ذخیره ارزش. این سخن کاملاً نادرست نیست؛ در واقع، حقیقت مهمی در این کارکردهای پول نهفته است. مسئله اصلی این است که با این کارکردها به عنوان اموری همواره حاضر، هم‌زمان، تفکیک‌پذیر، مستقل و بی‌ارتباط با کنش انسانی و تاریخ نظریِ پول رفتار می‌شود. بنابراین، در حالی که اقتصاد متعارف تلاش می‌کند آگاهی‌بخشی کند، در واقع حقیقت را کدر و مبهم می‌سازد.

پایه و اساس: وسیله مبادله

پیش از آنکه بتوان کالایی را «پول» تلقی کرد، آن کالا باید ابتدا به عنوان وسیله مبادله عمل کند و از طریق یک فرایند بازاریِ تولید، ارزش‌گذاری ذهنی و مبادله به این نقش برسد. این امر لزوماً پایه‌ای را نیز فراهم می‌کند تا پول بتواند یک واحد شمارش معنا‌دار و یک «ذخیره ارزش» باشد (اگرچه اصطلاح اخیر کاملاً مناسب نیست). نظریه منگریِ پول که توسط میزس و روتبارد پالایش شد، -در جاهای دیگر به تفصیل بیشتری بسط یافته است؛ با این حال، به طور خلاصه- این نظریه مطرح می‌کند که پول به صورت خودجوش از مبادله پایاپای پدید می‌آید، زیرا بازیگران بازار به تدریج کالاهای با نقدشوندگی (بازارپذیری) بالاتر را به عنوان وسیله مبادله ترجیح می‌دهند و در نهایت یک وسیله مبادله مورد پذیرش عام را تولید می‌کنند. این کالاها معمولاً دارای ویژگی‌های خاصی بودند: کمیابی، تقسیم‌پذیری، قابلیت حمل، دوام، قابلیت تشخیص، جایگزین‌پذیری، ارزش بالا نسبت به وزن و غیره.

پول به دلیل کارکرد خود به عنوان وسیله مبادله، امکاناتی را در اقتصاد فراهم می‌کند که پیش‌تر غیرممکن یا غیرعملی بودند. با این حال، میزس استدلال می‌کند که پول صرفاً و منحصراً یک وسیله مبادله است:

در واقع، میزس با نوعی ناامیدی توضیح می‌دهد که چگونه بسیاری از افراد از درک منشأ پول و اینکه پول تنها وسیله‌ای برای تسهیل مبادله کالاها و خدمات است، رضایت ندارند. او می‌گوید آن‌ها آرام نمی‌گیرند «تا زمانی که نیم دوجین "کارکرد" دیگر» برای پول برنشمارند. میزس در این باره بیشتر می‌نویسد:

تأکید میزس بر این بود که این کارکردهای دیگرِ پول، فراتر از وسیله مبادله بودن، فرعی و وابسته به «وسیله مبادله بودنِ» پول هستند. به عنوان مثال، پول با وسیله مبادله بودن می‌تواند به عنوان واحد شمارش، «ذخیره ارزش»، عامل امکان‌پذیرکننده محاسبات اقتصادی و غیره نیز استفاده شود. همه این‌ها را می‌توان از وسیله مبادله بودنِ آن استنتاج کرد.

برای منصف بودن باید گفت اکثر ما از پیش‌بینی و آینده‌نگری روشنفکرانه میزس برخوردار نیستیم تا بتوانیم عواقب ضروریِ پول به عنوان وسیله مبادله را به طور منطقی استنتاج کنیم؛ بنابراین ارزشش را دارد که بشکافیم چگونه یک وسیله مبادله این کارکردهای فرعی را امکان‌پذیر می‌سازد، و احتمالاً میزس نیز با این کار موافق بود چرا که خود او اغلب همین کار را انجام می‌داد. نقد او به پیچیده کردن بیش از حدِ نقش اولیه پول به عنوان وسیله مبادله بود، به طوری که ممکن است کارکردهای فرعی پول به اشتباه به عنوان ویژگی‌های اولیه و مستقل پول درک شوند. به عبارت دیگر، کارکرد اصلی به عنوان وسیله مبادله می‌تواند به راحتی در ذهن مردم جدا شده یا حتی گم شود و ماهیت و نقش پول به طور بنیادی مورد بدفهمی قرار گیرد. می‌توان گفت دقیقاً همین اتفاق با تمرکز بر پول به عنوان واحد شمارش و ذخیره ارزش رخ داده است.

خیلی اوقات با پول چنان رفتار می‌شود که گویی صرفاً یک واحد شمارش انتزاعی است — یک واحد پولی مشترک که قیمت‌ها، ارزش‌ها، بدهی‌ها و محاسبات اقتصادی در قالب آن بیان و مقایسه می‌شوند — اما یک واحد انتزاعی به تنهایی نمی‌تواند این کارکرد را ایفا کند. یک واحد شمارش باید واحدی از «یک چیز مشخص» باشد.

تصور کنید به یک اقتصاد پایاپایِ بدون پول — چه توسط یک فرد مبتکر، چه یک پیمان اجتماعی یا دولت سیاسی — گفته شود که می‌توانند از «امتیاز» به عنوان واحد شمارش استفاده کنند. از این پس، تمام نسبت‌های مبادله میان کالاها و خدمات می‌تواند با واحد «امتیاز» نام‌گذاری شود، که این امر اجازه مقایسه‌های معنادار از نسبت‌های مبادله میان کالاها و خدمات را می‌دهد.

مشکل — اگر بلافاصله واضح نباشد — این است که «امتیازها» هیچ معنا یا محتوای تعریف‌شده‌ای ندارند. بنابراین، «امتیازها» نمی‌توانند به عنوان وسیله مبادله عمل کنند، دارای قدرت خرید باشند، ارزش را در طول زمان منتقل کنند، یا یک مخرج مشترک معنادار برای محاسبات اقتصادی فراهم سازند. اعلام اینکه یک سیب «دو امتیاز» و یک جفت کفش «صد امتیاز» ارزش دارد، توضیح نمی‌دهد که هیچ‌کدام از این قیمت‌ها چه معنایی دارند و رابطه مبادله‌ای میان کالاها را برقرار نمی‌سازد. این اغلب همان نحوه مواجهه با دلار است — صرفاً ابزارهای حسابداری فیات (اعتباری) بدون هیچ تعریف ثابت.

تنها راه برای پایه‌گذاری چنین واحد شمارشی بدون اینکه قبلاً ارزش مبادله‌ای را به عنوان یک وسیله مبادله انتخاب‌شده توسط بازار به دست آورده باشد، این است که از بیرون مشخص شود چه مقادیری از آن واحد با چه مقادیری از کالاها مطابقت دارند — یعنی از طریق نوعی سیستم قیمت‌های تعیین‌شده (دستوری). این همان چیزی است که در بازی مونوپولی (Monopoly) رخ می‌دهد، جایی که «پول» در درون بازی معنا دارد زیرا قوانین بازی جدول پیش‌فرض و تعیین‌شده‌ای از قیمت‌ها را ارائه می‌دهند. این همان نحوه تفکر چارتالیسم (پول دولتی) و نظریه مدرن پولی (MMT) درباره پول در سیستم‌های مدرن است.

هم میزس و هم روتبارد به صراحت استدلال می‌کردند که پول نمی‌تواند یک واحد شمارش انتزاعی مستقل از نقش خود به عنوان وسیله مبادله باشد. در واقع، آن‌ها به ندرت از این ترمینولوژی و اصطلاحات استفاده می‌کردند. با این حال، هنگام استفاده، آن را در تسلسل و بستر مناسب قرار می‌دادند. به عنوان مثال، روتبارد نوشت:

این یک نقطه منطقی بسیار حیاتی است. کارکرد واحد شمارش، تبعی و فرعی است — این کارکرد از کارکرد وسیله مبادله ناشی می‌شود و به آن وابسته است و بدون آن نمی‌تواند وجود داشته باشد. پول دقیقاً به این دلیل به عنوان مخرج مشترک برای قیمت‌ها عمل می‌کند که همان چیزی است که واقعاً در تجارت استفاده می‌شود. اگر چیزی از گردش به عنوان وسیله مبادله بازمی‌ماند، به سرعت کارایی خود را به عنوان واحد شمارش نیز از دست می‌داد. بنابراین، یک واحد شمارش انتزاعی بدون هیچ پایه‌ای در یک وسیله مبادله واقعی، نه تنها از نظر عملی مشکل‌ساز است، بلکه به عنوان نقطه شروع از نظر تئوریک غیرممکن است. روتبارد می‌نویسد: «پول قیمت‌ها یا ارزش‌ها را "اندازه‌گیری" نمی‌کند؛ بلکه مخرج مشترک برای بیان آن‌هاست. به طور خلاصه، قیمت‌ها بر حسب پول بیان می‌شوند؛ آن‌ها توسط پول اندازه‌گیری نمی‌شوند.»

روتبارد همچنین از «طرح‌های عجیب و غریب... برای جداسازی پول به عنوان واحد شمارش از وسیله مبادله...» سخن گفت. چنین جداسازی و چنین دیدگاهی نسبت به پول منجر به انواع خطاهای دیگر می‌شود. به عنوان مثال، چارتالیسم و نظریه مدرن پولی (MMT) اساساً ادعا می‌کنند که پول صرفاً یک ژتون اعتباری ارائه‌شده توسط دولت است که تنها به عنوان یک واحد شمارش مستقل عمل می‌کند. به این ترتیب، پول صرفاً یک داستان و ساختار حسابداری است و به ابزار سیاست‌گذاری دولت تبدیل می‌شود. عدم موفقیت اقتصاد متعارف در درک ماهیت واقعی پول، و این فرض که پول صرفاً یک واحد شمارش است، از تورم‌گرایی حمایت می‌کند که از طریق آن بانک‌های مرکزی و دولت‌ها می‌توانند به راحتی دست به تورم بزنند و تعریف واحد را تغییر دهند، زیرا این واحد هیچ معنای ثابتی ندارد. با نرمال و عادی شدن این فرایند تورم‌گرایی، اصطلاحاتی مانند «دلار» و «پوند» معانی تعریف‌شده خود را از دست می‌دهند و ماهیت واقعی پول بیش از پیش مبهم و تاریک می‌شود.

«ذخیره ارزش»: قدرت خرید مورد انتظار در آینده

خودِ اصطلاح «ذخیره ارزش» به طور ظریفی گمراه‌کننده است. ارزش در علم اقتصاد امر ذهنی (سوبژکتیو) و شخصی است که نسبت به اهداف فرد و وسایل کمیابِ در دسترس سنجیده می‌شود؛ ارزش را نمی‌توان به معنای واقعی کلمه در یک کالای ملموس ذخیره کرد. در عوض، دقیق‌تر و درست‌تر این است که از کالایی سخن بگوییم که دارای قدرت خرید یا ارزش مبادله‌ایِ مورد انتظار در آینده است.

پس از شفاف‌سازی، از نظر منطقی واضح می‌شود امکان استفاده از یک کالا در مبادله — که به دلیل ارزش‌گذاری‌های فعلی و آینده مورد انتظارِ دیگران درباره آن کالا شکل گرفته — به یک وسیله مبادله اجازه می‌دهد تا به عنوان یک به اصطلاح «ذخیره ارزش» عمل کند. میزس در حالی که هوشمندانه از این ترمینولوژی استاندارد استفاده نمی‌کرد، این کارکرد فرعی و کلیدی پول را به رسمیت می‌شناخت:

بنابراین، میزس دریافت که — مانند همه کنش‌ها — یک عنصر ضروری از «زمان» در این میان درگیر است. میزس به زیبایی و با تیزبینی اشاره کرد که پیش‌بینیِ آینده از قدرت خریدِ پول، به سابقه اخیر آن و همچنین عرضه و تقاضای فعلی برای پول در زمان حال پیوند خورده است. او می‌نویسد:

یک عنصر آینده‌نگرانه و پیش‌بینی‌کننده در هر کنشِ خرج کردن، نگهداری و پذیرش پول در مبادله وجود دارد. دلیلی که پول می‌تواند به عنوان یک به اصطلاح «ذخیره ارزش» عمل کند این است که — همانند واحد شمارش — از قبل یک وسیله مبادله است. میزس می‌نویسد:

دقیقاً فرد وقتی یک کالای بازارپذیرتر را در مبادله در ازای چیزی می‌پذیرد، چه چیزی را پیش‌بینی می‌کند؟ اگر قصد ندارد آن را به طور مستقیم مصرف کند، پیش‌بینی می‌کند که افراد دیگر نیز بعداً آن را خواهند پذیرفت، یا برای مصرف یا برای استفاده دوباره از آن به عنوان وسیله مبادله. این انتظار اساساً درباره بازارپذیری و قابلیت مبادله مداوم آن کالا است، نه ارزش ذخیره‌شده در یک کالای ملموس و فیزیکی.

اگرچه مفاهیم وسیله مبادله و ذخیره ارزش ممکن است در عمل در طول زمان هم‌پوشانی داشته باشند، اما در سلسله‌مراتب علیت هم‌زمان نیستند. کارکرد وسیله مبادله از نظر منطقی و علیّت، تقدم دارد. کارکرد ذخیره ارزش، اگر درست فهمیده شود، همچنان فرعی و مشتق‌شده از کارکرد وسیله مبادله است — حتی زمانی که ما جنبه پیش‌بینانه و آینده‌نگرانه هر تراکنش پولی را کاملاً به رسمیت می‌شناسیم.